Пахта қабул қилиш ва буғдой тарбияси жараёнлари назорат остига олинган

Пахта хом ашёси бозорига эркин нархлар ва шартнома асосидаги муносабатлар кириб келгани деҳқон меҳнатининг ҳақиқий баҳосини белгилашда ҳал қилувчи аҳамият касб этмоқда, шу боис етиштирилган ҳосилни қабул қилиш жараёнида ҳисоб-китобнинг аниқлиги давлат назоратидаги устувор масалалардан бирига айланди. Бу тартиб тармоқда ишончга асосланган иш усулини шакллантиришга хизмат қилади.

Маълумки, терим мавсуми деҳқон учун фақат юқори ҳосил билан эмас, балки ўз меҳнати натижасининг тўғри ўлчаниши ва сифат кўрсаткичининг аниқ белгиланиши билан ҳам боғлиқ бўлиб, бу вазифаларнинг бажарилишини кузатиб бориш махсус ваколатли идора зиммасига юклатилган. Бу жараёнда юзага келадиган ҳар қандай ноаниқлик эса бевосита хўжаликнинг иқтисодий натижасига таъсир кўрсатади.

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Агросаноат мажмуи устидан назорат қилиш инспекциясининг Қорақалпоғистон Республикаси бошқармаси Амударё тумани бўлими мутахассислари томонидан туманда пахта хом ашёсини қабул қилиш жараёни назорат остига олинган.

Маълумот ўрнида айтиш жоизки, жорий йилда туманда 13 минг гектар майдонга пахта экилган бўлиб, шу майдонлардан жами 64 минг 175 тонна пахта хом ашёсини териб олиш режалаштирилган. Айни кунларда туман хўжаликларида терим жараёни қизғин давом этиб, майдонлардан йиғилаётган ҳосил белгиланган тартибда қабул масканларига етказиб берилмоқда.

Хусусан, Ўрта қала овули ҳудудида фаолият юритаётган «Эрманов Ўразбой» фермер хўжалиги 2026 йил ҳосили учун 54 гектар майдонга пахта жойлаштирган бўлиб, шундан 32 гектарига Хитойдан олиб келинган сара уруғлик чигит экилган. Қолган 20 гектар майдонга эса маҳаллий «Султон» навли уруғлик чигит экилган бўлиб, хўжаликда хорижий навдан ҳар гектардан 60-65 центнер ҳоисл олиш мақсад қилинган.

Контрактация шартномаси бўйича фермер хўжалигининг пахта топшириш режаси 267 тонна этиб белгиланган, бугунги кунга қадар 110 тонна ҳосил пахта териш машиналари ёрдамида, нест-нобуд қилинмасдан, қисқа муддатларда териб олинди ва қабул масканига топширилди.

Туманнинг Чойкўл овули ҳудудидаги «Ойбек Дилшода» фермер хўжалигида 48 гектар майдонга маҳаллий «Султон» навли уруғлик чигит экилган бўлиб, бу майдонларнинг ҳар гектаридан 60-65 центнер пахта олиш режалаштирилган. Мазкур хўжаликнинг контрактация шартномаси бўйича пахта топшириш режаси 237 тонна этиб белгиланган бўлиб, биринчи теримнинг ўзида 105 тонна пахта хом ашёси топширилди, қолган ҳосил эса териш машиналари ёрдамида тезкорлик билан йиғиб олинмоқда.

Қайд этиш жоизки, туманда низоли вазиятларни жойида ҳал этиш мақсадида мобил арбитраж гуруҳлари тузилган, пахта қабул қилиш масканларидаги лабораторияларнинг кунлик анализлари эса 24 соат мобайнида сақлаб туриладиган бўлди. Бундай ёндашув тарози ва лаборатория хулосасига доир эътирозларни кечиктирмасдан, далада ёки қабул масканининг ўзида кўриб чиқишга шароит яратади.

Бу ишлар Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2025 йил 17 январдаги «Пахта хом-ашёсини етиштириш ва сотишда бозор механизмларини қўллашни изчил давом эттириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги Фармони талабларидан келиб чиқиб амалга оширилмоқда.

Шу билан бирга, жараён Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 9 сентябрдаги ва 2019 йил 12 июлдаги қарорлари билан тасдиқланган Низом асосида, қонунийлик, шаффофлик ва холисликни таъминлаш, хўжалик юритувчи субъектларнинг ҳуқуқий ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш мақсадида йўлга қўйилган.

Таъкидлаш керакки, 2026 йил пахта ҳосилини қабул қилишда хом ашёни тортиш, намуна олиш, сифат кўрсаткичларини аниқлаш ва расмийлаштиришнинг белгиланган тартибда амалга оширилиши, жараёнларнинг шаффофлиги ва холислиги, шунингдек, низоли ҳолатларни тезкор кўриб чиқиш устувор вазифалар этиб белгиланган.

Инспекция томонидан тумандаги фермер хўжаликларида буғдой экиш ва тарбиялаш жараёнлари ҳам назоратга олинган. Оқ-олтин овули ҳудудида фаолият юритаётган «Якубова Гавҳар» фермер хўжалигида 2027 йил ғалла ҳосили учун 62 гектар майдонга буғдой экилган бўлиб, бугунги кунда бир гектарга ўртача 300 килограмм фосфорли ҳамда 50 килограмм калийли ўғит билан ишлов берилмоқда.

Хўжаликда Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2025 йил 7 июлдаги «Қишлоқ хўжалиги экинлари уруғликларининг сифатини баҳолаш тизимини тубдан ислоҳ қилиш чора-тадбирлари тўғрисида»ги Фармонига кўра, QR кодли ёрлиқланган ҳамда ижобий экинбоплик хулосаси олинган уруғликлардан фойдаланилаётгани ўз натижасини бермоқда.

Инспекциянинг Амударё тумани бўлими томонидан бу жараёнларнинг барчаси узлуксиз кузатиб борилаётгани ҳар бир килограмм ҳосилнинг тўғри ҳисобга олинишига, деҳқон ва қабул қилувчи томон ўртасидаги муносабатларнинг аниқ тартибга солинишига имкон бермоқда.

Бу ишларнинг натижаси аниқланган камчиликлар сонида эмас, балки меҳнати эвазига ҳалол ҳақ олган деҳқоннинг ерга бўлган ишончида намоён бўлади. Бу ишонч эса келгуси мавсумлар ҳосилдорлигининг мустаҳкам кафолати ҳисобланади.