ЁШ АВЛОД ТАРБИЯСИ – ҲАММАМИЗНИНГ БУРЧИМИЗ

Инсон оилада дунёга келади. Ҳаётга, чор-атрофидаги одамларга бўлган кўз қарашлари ҳам оилада шаклланади. Шундан ҳам кўриниб турибдики, дунёга келган гўдакнинг қандай инсон бўлиб етишиши у туғилиб, улғайган маскан – оиланинг турмуш тарзига кўп жиҳатдан боғлиқ.

Юртбошимизнинг мамлакатимиз ворислари бўлмиш ёш авлоднинг баркамол бўлиб вояга етишишида оила, ота-она масъулиятини оширишга, умумий таълим ва унинг узвий давоми бўлмиш касб-ҳунар таълими сифатини оширишга, ўғил-қизларимизнинг малакали кадрлар бўлиб етишишига жиддий эътибор бераётгани бежиз эмас. Таълим соҳасига ҳеч бир мамлакатда учрамайдиган даражада кўп маблағлар ажратилаяпти. Мактаблар, касб-ҳунар коллежларида ўқиш, ҳунар ўрганиш учун яратилган шароитлар ҳатто ривожланган давлатларда ҳам учрамайди.

Афсуски бу имкониятлардан, шароитлардан айрим фуқароларимиз унумли фойдаланмаяптилар. Фарзандининг дарсларда ўзлаштириши қандай эканлигини, дарсларга қатнашишини назорат қилмайдиган ота-оналар ҳам бор. Коллежларга баъзи ўқувчилар номигагина боришади, билим олиш, касб ўрганиб эртага шу касби орқали ҳаётда ўз ўрнини топиши лозимлигини тушунтирадиганлар кам. Ҳатто балоғат ёшига етмаган ўғил, қизини мардикор қилиб ишлатиб қўйганлар ҳам бор. Энди бир ўйлаб кўринг! Ҳаётда бирон соҳада ўқимаган, дипломи йўқ, касб ўрганмаган йигит ё қизнинг келажаги нима бўлади? Оилаларда кўпайиб бораётган нотинчликлар, ажрашишлар шуларнинг оқибати эмасмикан? Эндиликда бу камчиликларга барҳам бериб, 12 йиллик  узлуксиз таълимнинг сифати ва самарасини ошириш зиммамиздаги кечиктириб бўлмайдиган вазифадир. Чунки фарзандларимиз жисмоний, маънавий, касбий жиҳатдан етукликка эришсагина мустаҳкам оила қуришлари мумкин.

Бугунги кунда ёшлар тарбияси ҳақида ўйлаганингда  кишини ташвишлантирадиган яна бир ҳолат борки, бу ёшларнинг ҳали оилавий ҳаётга тайёр бўлмасдан туриб турмуш қуришидир. Бунинг қандай салбий оқибатларга олиб келаётганини ҳаммамиз кўриб юрибмиз. Шунинг учун ҳам никоҳ ёши билан боғлиқ қонун ҳужжатларига бир қатор ўзгартиш ва қўшимчалар киритилди.

Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан 2013 йил 30 апрель куни имзоланган "Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонунига мувофиқ  никоҳ ёшига амал қилмасликка қарши чора-тадбирлар кучайтирилди. Яъни "Маъмурий жавобгарлик тўғрисида”ги кодекс 47³-модда билан тўлиқтирилди. Эндиликда никоҳ ёшига етмаган шахс билан ҳақиқатда никоҳ муносабатларига киришганлик энг кам иш ҳақининг 5 баробаридан 10 баробаригача миқдорда жарима солишга сабаб бўлади. Ота-она ёки уларнинг ўрнини босувчи шахслар томонидан никоҳ ёшига етмаган қиз турмушга берилса, йигит уйлантирилса, шунингдек, никоҳ ёшига етмаган шахс билан никоҳ тузишга доир диний маросимни амалга ошириш ҳам маъмурий жавобгарликка тортишга олиб келади. Мазкур ҳолатлар такроран содир этилса, жазо чоралари кучайтирилади. Яъни Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодекси "Никоҳ ёшига доир қонун ҳужжатларини бузиш ҳақида”ги 125-модда билан тўлиқтирилиб, унда юқорида қайд этилган қонун бузилишига йўл қўйиб, маъмурий жавобгарликка тортилган шахслар бу ҳолатларни яна такроран содир этсалар, жиноий жавобгарликка тортилиши белгиланган.

Мазкур моддага кўра маъмурий жазо қўлланилганидан кейин ҳам никоҳ ёшига етмаган шахс билан никоҳ муносабатларига киришиш энг кам ойлик иш ҳақининг йигирма бараваридан ўттиз бараваригача миқдорда жарима ёки бир йилгача ахлоқ тузатиш ишлари ёхуд уч ойгача қамоқ жазоси, ота-она ёки уларнинг ўрнини босувчи шахслар томонидан никоҳ ёшига етмаган қизни эрга бериш ёки уйлантириш энг кам ойлик иш ҳақининг ўттиз бараваридан эллик бараваригача миқдорда жарима ёки икки йилгача ахлоқ тузатиш ишлари ёхуд тўрт ойгача қамоқ жазоси берилишига сабаб бўлади.

Модда бўйича, никоҳ ёшига етмаган шахс билан никоҳ тузишга доир диний маросимни амалга оширган шахс шундай қилмиши учун маъмурий жазо қўлланилганидан  сўнг ҳам содир этган бўлса, энг кам ойлик иш ҳақининг эллик бараваридан юз бараваригача миқдорда жарима ёки уч йилгача ахлоқ тузатиш ишлари ёхуд олти ойгача қамоқ жазосига тортилади.

Никоҳ ёши мамлакатимизда эркаклар учун 18, аёллар учун 17 ёш қилиб белгиланган. Бироқ бу айнан шу ёшда турмуш қуриш керак, дегани эмас.

Мамлакатимизда 12 йиллик бепул мажбурий таълимнинг жорий этилгани, фарзандларимизнинг 12 йиллик мажбурий таълимни олишига ота-она жавобгар қилиб қўйилганлиги ҳам ота-онага, ҳам таълим муассасаси ходимларига улкан масъулият юклайди.

Ҳар бир   ота-она ўз фарзандининг бахтли бўлишини истайди, албатта. Лекин қизимни тезроқ турмушга берсам, хотиржам бўлардим, деган нотўғри қараш билан қайсидир маънода ўз ҳаловатини ўйлайдиган, фарзандининг ўқишини давом эттириши ёки эгаллаган касби бўйича ишлашига тўсқинлик қиладиган ота-оналар ҳам йўқ эмас. Шуларни ҳисобга олиб, оилаларда соғлом муҳитни яратиш, ёшларни оилавий ҳаётга тайёрлаш, қизларни эрта турмушга беришнинг олдини олиш мақсадида туман хотин-қизлар қўмитаси, "Маҳалла” хайрия жамоат фонди туман бўлинмаси, "Камолот” ЁИҲ туман бўлими, халқ таълими, тиббиёт бирлашмаси, овул ва маҳалла фуқаролар йиғинлари фаоллари, диний маърифат ва маънавий-ахлоқий тарбия масалалари бўйича маслаҳатчилари томонидан жойларда кенг кўламли ишлар олиб борилмоқда. Юқоридаги келтирилган қонунларга киритилган ўзгартиш ва қўшимчалар мазмуни барча ўрта махсус, касб-ҳунар билим юртлари, овул ва маҳалла фуқаролар йиғинларига тарқатиб берилди. Барча оилаларга ушбу қонуннинг мазмун-моҳиятини тушунтириш юзасидан тарғибот ишлари олиб борилмоқда.

Лекин шунга қарамай, жорий йилнинг 5 ойи давомида туманда 6 нафар 17 ёшли қизимизнинг никоҳдан ўтганлиги жуда ташвишланарли ҳолдир. Демак бу борада олиб борилаётган ишларимиз ҳали етарли эмас экан. Шунинг учун алоҳида дастур асосида барча умумтаълим мактабларининг 9-синф ўқувчилари ва уларнинг ота-оналари, касб-ҳунар коллежлари ўқувчилари ва уларнинг ота-оналари ўртасида кенг тушунтириш-тарғибот ишлари олиб бориш режалаштирилди.

Қиз бола мисоли гулу лола, нозик хилқат, агар унга вақтида эътибор қаратилмаса у хазон бўлади. Хазон бўлган гулнинг эса ҳеч кимга кераги бўлмай қолади. Қиз болани "Палахмон тоши” деб тўғри келган жойга улоқтиришдан аввал, у бўлажак она, келгуси насллар давомчиси, юртимиз келажагининг яратувчиси, энг муҳими, дилбандимиз эканлигини ёддан чиқармаслигимиз шарт. Мадомики, эртанги кунимиз беташвиш, фарзандларимиз баркамол бўлишини истар эканмиз, ёшларимизнинг, айниқса ўсмир қизларимизнинг тани-жони соғ бўлишига, уларнинг барча нарсага ўз вақтида эришишига ёрдам берайлик. Ҳар нарсанинг ўз маҳалида бўлгани яхши!

Фархад АЛЛАМБЕРГЕНОВ,

туман прокурори, адлия маслаҳатчиси.

(Фото - http://www.jamiyatgzt.uz)