YoSh AVLOD TARBIYaSI – HAMMAMIZNING BURChIMIZ

Inson oilada dunyoga keladi. Hayotga, chor-atrofidagi odamlarga boʻlgan koʻz qarashlari ham oilada shakllanadi. Shundan ham koʻrinib turibdiki, dunyoga kelgan goʻdakning qanday inson boʻlib yetishishi u tugʻilib, ulgʻaygan maskan – oilaning turmush tarziga koʻp jihatdan bogʻliq.

Yurtboshimizning mamlakatimiz vorislari boʻlmish yosh avlodning barkamol boʻlib voyaga yetishishida oila, ota-ona masʼuliyatini oshirishga, umumiy taʼlim va uning uzviy davomi boʻlmish kasb-hunar taʼlimi sifatini oshirishga, oʻgʻil-qizlarimizning malakali kadrlar boʻlib yetishishiga jiddiy eʼtibor berayotgani bejiz emas. Taʼlim sohasiga hech bir mamlakatda uchramaydigan darajada koʻp mablagʻlar ajratilayapti. Maktablar, kasb-hunar kollejlarida oʻqish, hunar oʻrganish uchun yaratilgan sharoitlar hatto rivojlangan davlatlarda ham uchramaydi.

Afsuski bu imkoniyatlardan, sharoitlardan ayrim fuqarolarimiz unumli foydalanmayaptilar. Farzandining darslarda oʻzlashtirishi qanday ekanligini, darslarga qatnashishini nazorat qilmaydigan ota-onalar ham bor. Kollejlarga baʼzi oʻquvchilar nomigagina borishadi, bilim olish, kasb oʻrganib ertaga shu kasbi orqali hayotda oʻz oʻrnini topishi lozimligini tushuntiradiganlar kam. Hatto balogʻat yoshiga yetmagan oʻgʻil, qizini mardikor qilib ishlatib qoʻyganlar ham bor. Endi bir oʻylab koʻring! Hayotda biron sohada oʻqimagan, diplomi yoʻq, kasb oʻrganmagan yigit yo qizning kelajagi nima boʻladi? Oilalarda koʻpayib borayotgan notinchliklar, ajrashishlar shularning oqibati emasmikan? Endilikda bu kamchiliklarga barham berib, 12-yillik  uzluksiz taʼlimning sifati va samarasini oshirish zimmamizdagi kechiktirib boʻlmaydigan vazifadir. Chunki farzandlarimiz jismoniy, maʼnaviy, kasbiy jihatdan yetuklikka erishsagina mustahkam oila qurishlari mumkin.

Bugungi kunda yoshlar tarbiyasi haqida oʻylaganingda  kishini tashvishlantiradigan yana bir holat borki, bu yoshlarning hali oilaviy hayotga tayyor boʻlmasdan turib turmush qurishidir. Buning qanday salbiy oqibatlarga olib kelayotganini hammamiz koʻrib yuribmiz. Shuning uchun ham nikoh yoshi bilan bogʻliq qonun hujjatlariga bir qator oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritildi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan 2013-yil 30-aprel kuni imzolangan "Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq  nikoh yoshiga amal qilmaslikka qarshi chora-tadbirlar kuchaytirildi. Yaʼni "Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisida”gi kodeks 47³-modda bilan toʻliqtirildi. Endilikda nikoh yoshiga yetmagan shaxs bilan haqiqatda nikoh munosabatlariga kirishganlik eng kam ish haqining 5 barobaridan 10 barobarigacha miqdorda jarima solishga sabab boʻladi. Ota-ona yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslar tomonidan nikoh yoshiga yetmagan qiz turmushga berilsa, yigit uylantirilsa, shuningdek, nikoh yoshiga yetmagan shaxs bilan nikoh tuzishga doir diniy marosimni amalga oshirish ham maʼmuriy javobgarlikka tortishga olib keladi. Mazkur holatlar takroran sodir etilsa, jazo choralari kuchaytiriladi. Yaʼni Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksi "Nikoh yoshiga doir qonun hujjatlarini buzish haqida”gi 125-modda bilan toʻliqtirilib, unda yuqorida qayd etilgan qonun buzilishiga yoʻl qoʻyib, maʼmuriy javobgarlikka tortilgan shaxslar bu holatlarni yana takroran sodir etsalar, jinoiy javobgarlikka tortilishi belgilangan.

Mazkur moddaga koʻra maʼmuriy jazo qoʻllanilganidan keyin ham nikoh yoshiga yetmagan shaxs bilan nikoh munosabatlariga kirishish eng kam oylik ish haqining yigirma baravaridan oʻttiz baravarigacha miqdorda jarima yoki bir yilgacha axloq tuzatish ishlari yoxud uch oygacha qamoq jazosi, ota-ona yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslar tomonidan nikoh yoshiga yetmagan qizni erga berish yoki uylantirish eng kam oylik ish haqining oʻttiz baravaridan ellik baravarigacha miqdorda jarima yoki ikki yilgacha axloq tuzatish ishlari yoxud toʻrt oygacha qamoq jazosi berilishiga sabab boʻladi.

Modda boʻyicha, nikoh yoshiga yetmagan shaxs bilan nikoh tuzishga doir diniy marosimni amalga oshirgan shaxs shunday qilmishi uchun maʼmuriy jazo qoʻllanilganidan  soʻng ham sodir etgan boʻlsa, eng kam oylik ish haqining ellik baravaridan yuz baravarigacha miqdorda jarima yoki uch yilgacha axloq tuzatish ishlari yoxud olti oygacha qamoq jazosiga tortiladi.

Nikoh yoshi mamlakatimizda erkaklar uchun 18, ayollar uchun 17 yosh qilib belgilangan. Biroq bu aynan shu yoshda turmush qurish kerak, degani emas.

Mamlakatimizda 12 yillik bepul majburiy taʼlimning joriy etilgani, farzandlarimizning 12-yillik majburiy taʼlimni olishiga ota-ona javobgar qilib qoʻyilganligi ham ota-onaga, ham taʼlim muassasasi xodimlariga ulkan masʼuliyat yuklaydi.

Har bir   ota-ona oʻz farzandining baxtli boʻlishini istaydi, albatta. Lekin qizimni tezroq turmushga bersam, xotirjam boʻlardim, degan notoʻgʻri qarash bilan qaysidir maʼnoda oʻz halovatini oʻylaydigan, farzandining oʻqishini davom ettirishi yoki egallagan kasbi boʻyicha ishlashiga toʻsqinlik qiladigan ota-onalar ham yoʻq emas. Shularni hisobga olib, oilalarda sogʻlom muhitni yaratish, yoshlarni oilaviy hayotga tayyorlash, qizlarni erta turmushga berishning oldini olish maqsadida tuman xotin-qizlar qoʻmitasi, "Mahalla” xayriya jamoat fondi tuman boʻlinmasi, "Kamolot” YoIH tuman boʻlimi, xalq taʼlimi, tibbiyot birlashmasi, ovul va mahalla fuqarolar yigʻinlari faollari, diniy maʼrifat va maʼnaviy-axloqiy tarbiya masalalari boʻyicha maslahatchilari tomonidan joylarda keng koʻlamli ishlar olib borilmoqda. Yuqoridagi keltirilgan qonunlarga kiritilgan oʻzgartish va qoʻshimchalar mazmuni barcha oʻrta maxsus, kasb-hunar bilim yurtlari, ovul va mahalla fuqarolar yigʻinlariga tarqatib berildi. Barcha oilalarga ushbu qonunning mazmun-mohiyatini tushuntirish yuzasidan targʻibot ishlari olib borilmoqda.

Lekin shunga qaramay, joriy yilning 5 oyi davomida tumanda 6 nafar 17 yoshli qizimizning nikohdan oʻtganligi juda tashvishlanarli holdir. Demak bu borada olib borilayotgan ishlarimiz hali yetarli emas ekan. Shuning uchun alohida dastur asosida barcha umumtaʼlim maktablarining 9-sinf oʻquvchilari va ularning ota-onalari, kasb-hunar kollejlari oʻquvchilari va ularning ota-onalari oʻrtasida keng tushuntirish-targʻibot ishlari olib borish rejalashtirildi.

Qiz bola misoli gulu lola, nozik xilqat, agar unga vaqtida eʼtibor qaratilmasa u xazon boʻladi. Xazon boʻlgan gulning esa hech kimga keragi boʻlmay qoladi. Qiz bolani "Palaxmon toshi” deb toʻgʻri kelgan joyga uloqtirishdan avval, u boʻlajak ona, kelgusi nasllar davomchisi, yurtimiz kelajagining yaratuvchisi, eng muhimi, dilbandimiz ekanligini yoddan chiqarmasligimiz shart. Madomiki, ertangi kunimiz betashvish, farzandlarimiz barkamol boʻlishini istar ekanmiz, yoshlarimizning, ayniqsa oʻsmir qizlarimizning tani-joni sogʻ boʻlishiga, ularning barcha narsaga oʻz vaqtida erishishiga yordam beraylik. Har narsaning oʻz mahalida boʻlgani yaxshi!

Farxad ALLAMBERGENOV,

tuman prokurori, adliya maslahatchisi.

(Foto - http://www.jamiyatgzt.uz)