FUQAROLAR VA TADBIRKORLAR HUQUQLARI DAVLAT HIMOYaSIDA

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan 30.01.2025-yilda «Fuqarolar va tadbirkorlik subʼektlarining huquqlarini sud orqali himoya qilishning zamonaviy mexanizmlarini joriy etish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida»gi Qarori qabul qilindi.

Qarorda, davlat organlari bilan munosabatlarda fuqarolar va tadbirkorlik subʼektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarining samarali hamda ishonchli himoya etilishini taʼminlash va maʼmuriy sud ishlarini yuritishni xalqaro standartlardan kelib chiqib yanada takomillashtirish maqsadida bir qancha muhim yoʻnalishlar belgilangan.

Jumladan, javobgar taraf boʻlgan davlat organi mansabdor shaxsi yoki uning vakili sud majlisida majburiy ishtirok etishini taʼminlash, maʼmuriy sud ish yurituvida ishlarning tezkor va sifatli koʻrib chiqilishini taʼminlashga hamda fuqarolar va tadbirkorlik subʼektlariga oʻz huquqlarini himoya qilish uchun qoʻshimcha imkoniyatlar yaratishga qaratilgan dastlabki eshituv institutini joriy etish tartiblari joriy qilinishi nazarda tutilmoqda.

Davlat organi qarori yoki uning mansabdor shaxsi harakati yoki harakatsizligi ustidan berilgan arizani maʼmuriy sudlarda koʻrishda mansabdor shaxs yoki uning vakili zarur tushuntirishlar berish uchun sud muhokamasida ishtirok etishi shart hisoblanadi.

Agar javobgar taraf boʻlgan davlat organi mansabdor shaxsi yoki uning vakili ishtirok etishi zarur deb topilgan hollarda maʼmuriy ishni koʻrib chiqish keyinga qoldiriladi.

Sud javobgarning ishtiroki ishning har tomonlama, toʻliq va toʻgʻri hal qilinishiga toʻsqinlik qilmagan taqdirda, ish davlat organi mansabdor shaxsi yoki uning vakili ishtirokisiz koʻrib chiqiladi, shuningdek, javobgar tarafning sud muhokamasiga kelmagan va uning kelmaganligi sud tomonidan uzrli deb topilmagan taqdirda, mansabdor shaxsga nisbatan sud jarimasi qoʻllaniladi.

Shuningdek, qarorda maʼmuriy sudlarda dastlabki etishuv instituti joriy qilinishi nazarda tutilgan.

Dastlabki eshituv ariza sudga kelib tushgach, yigirma kun mobaynida oʻtkaziladi. Dastlabki eshituv bosqichida sudya arizachining talablari va javobgarning eʼtirozlari aniqlashtiradi, arizadagi kamchiliklarni bartaraf etish choralari koʻradi, arizachiga talablarni isbotlash uchun zarur dalillarni hamda javobgarga fikrni yozma ravishda taqdim etish boʻyicha tushuntirishlarini beradi.

Bir soʻz bilan aytganda, mazkur qaror fuqarolar va tadbirkorlik subʼektlarining maʼmuriy sudga murojaat qilishlarida sansalorliklarning oldini olish, sudga taqdim etilgan arizadagi kamchiliklarni bartaraf qilishda, sud muhokamalarida javobgar ishtirokini taʼminlash va bulardan tashqari bir qator masalalarda sud qarorlarining ijrosini taʼminlashda katta ahamiyat kasb etadi.

Raxima XUDAYBERGENOVA, Qoraqalpogʻiston Respublikasi maʼmuriy sudi sudyasi.