MTTLARDA SOGʻLOM OVQATLANIShNI TAShKIL ETISh, SAVDO ShOXOBChALARIDA SIFATSIZ MAHSULOTLAR SOTILIShINING OLDINI OLIShGA QARATILGAN NAZORAT TADBIRLARI OʻTKAZILMOQDA

Har tomonlama sogʻlom va barkamol insonni tarbiyalash maktabgacha taʼlim tashkilotlaridan boshlanadi. Chunki bolaning jismoniy, maʼnaviy-ruhiy jihatdan shakllanish jarayoni  aynan bogʻcha yoshidan shakllanadi. Shu bois, davlatimiz tomonidan maktabgacha taʼlim-tarbiya tashkilotlari  faoliyatini tubdan takomillashtirish, taʼlimiy va tarbiyaviy jarayonlarda uzviylikni taʼminlash, ayniqsa, bolalarning sogʻlom ovqatlanishini tashkil etishga alohida eʼtibor qaratilmoqda. Bu borada hududlardagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi tizimi xodimlari tomonidan MTTlarda, oziq-ovqat mahsulotlari bilan savdo qiluvchi, shuningdek, umumiy ovqatlanish shoxobchalarida  amalga oshirilayotgan nazorat tadbirlarining ahamiyati katta. Sababi sifatsiz oziq-ovqat mahsulotlarining  isteʼmoli hamda  sanitariya-gigiyenik holatning  pastligi inson, ayniqsa, yosh bolalar salomatligi uchun jiddiy xavf hisoblanib, koʻpchilik holatlarda  koʻngilsiz asoratlarga olib keladi. Oʻzbekiston Respublikasining "Aholining sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi toʻgʻrisida"gi Qonuni talablari darajasida amalga oshirilayotgan bu kabi nazorat tadbirlari Amudaryo tumani Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi boʻlimi tomonidan ham rejaviy jadval asosida   muntazam ravishda oʻtkazilib, aniqlangan kamchiliklar joyida bartaraf etilmoqda.

Ayni paytda Amudaryo tuman Maktabgacha va maktab taʼlimi boʻlimi  tasarrufida 52 ta maktabgacha taʼlim tashkiloti mavjud boʻlib, mazkur  MTTlarda tuman Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi boʻlimi tomonidan “Aholining sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi toʻgʻrisida”gi Qonun talablariga asosan tarbiyalanuvchilarni sogʻlom ovqatlantirishni tashkil etish, sifatli oziq-ovqat mahsulotlari bilan taʼminlanish darajasi, maktabgacha taʼlim tashkilotlari oshxonalarida oshxona xodimlari tomonidan sanitariya qoidalari va gigiyena meʼyorlari hamda ovqat tayyorlash texnologiyalariga rioya qilgan holda taom tayorlanishi  mutaxassislar ishtirokida oʻrganilib borilmoqda. Nazorat tadbirlari jarayonida oziq-ovqat mahsulotlarining saqlanishi, sanitariya-gigiyena va epidemiyaga qarshi talablarga rioya  etilishi, zaxira omborlarining holatlari ham mutaxassislar ishtirokida alohida oʻrganilayotgani oʻzining ijobiy samarasini bermoqda.

Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi hamda Oʻzbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligining qoʻshma qarori ijrosini taʼminlash maqsadida Amudaryo tuman Sanitariya-epidemiologik-osoyishtalik va jamoat salomatligi  boʻlimi mutaxassislari tomonidan tuman Maktabgacha va maktab taʼlimi boʻlimi tasarrufidagi №4 va №5-sonli   MTTlarda tarbiyalanuvchilarning sogʻlom ovqatlanishini tashkil qilish  boʻyicha amalga oshirilayotgan ishlar oʻrganildi.  Oʻrganishlar jarayonida mazkur MTTlarning oshxonalari sanitariya qoida meʼyorlari talabi boʻyicha taʼmirlanib, jihozlangani, oshxonalarda oshpazlarning oʻz faoliyatlarini ovqat tayyorlash texnologiyasi asosida amalga oshirishlari uchun zarur sharoitlar yaratilgani maʼlum boʻldi. Xususan, ovqat uchun zarur masalliqlar tayyorlash xonasi, ovqat pishirish xonasi va oziq-ovqat mahsulotlarini saqlash omborxonalari sanitariya-gigiyena talablariga toʻliq javob beradi. Ikkala MTTlarga ham taʼminotchi korxonalar tomonidan yetkazib berilgan oziq-ovqat mahsulotlari omborxonalarda maxsus stellajlarda, markirovkalangan idishlarga joylashtirilgan holda saqlanadi. Goʻsht, sut va tez buziluvchi  oziq-ovqat mahsulotlari uchun aloxida sovutgich va muzlatkichlar mavjud. Shunday boʻlsa-da,  MTTlarda  bolalarning sifatli va xavfsiz ovqatlanishini tashkil qilishni taʼminlash maqsadida Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi boʻlimining sanitariya-gigiyenik va bakteriologik laboratoriyalariga ikkala MTTda  tayyorlangan ovqatdan  tahliliy namunalari olinib, laboratoriya shifokorlari tomonidan  tekshiruvdan oʻtkazildi  hamda tekshirish natijalari yuzasidan bayonnomalar berildi.

Amudaryo tuman Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi boʻlimi tomonidan belgilangan rejaviy-jadval asosida tuman MMTB tasarrufidagi MTTlarda tarbiyalanayotgan bolalar oʻrtasida yuqumli va parazitar kasalliklarning oldini olish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Bosh davlat sanitariya vrachining “Respublikada parazitar kasalliklar profilaktikasi boʻyicha tadbirlarni kuchaytirish toʻgʻrisida”gi 121-sonli buyrugʻiga binoan har bir tarbiyalanuvchi sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi boʻlimi parazitologiya laboratoriyasi laborantlari nazorati ostida gijja tuxumi bor-yoʻqligini aniqlash uchun tekshiruvdan oʻtkazib boriladi va tahlil natijasiga koʻra, zarur davolash chora-tadbir rejalari tuzilib, bajarilishi qatʼiy nazoratga olinadi.

Nazorat tadbirlari davomida №4- va №5-sonli MTTlar  tarbiyalanuvchilari orasida gijja tuxumi borligi bilan bogʻliq salbiy holatlar aniqlanmadi. Mazkur MTTlarda tarbiyalanuvchilar har tomonlama sogʻlom va tetik rivojlanmoqda.

Yoz — pishiqchilik va toʻkin-sochinlik fasli. Lekin ana shu toʻkin-sochinlikdan meʼyorida, sanitariya-gigiyena qoidalariga qatʼiy amal qilgan holda foydalanmaslik salomatlik bilan bogʻliq muammolarga sabab boʻladi. Xususan, yuvilmagan meva-chevalar isteʼmoli, bozor rastalarida, quyosh tigʻida uzoq turib qolgan, sifati buzilgan poliz va sabzavot mahsulotlarini eʼtiborsizlik bilan xarid qilib, oila aʼzolari bilan birgalikda tanovul qilish oqibatida koʻpincha yosh bolalar orasida oʻtkir oshqozon-ichak kasalliklariga chalinish holatlari koʻp uchraydi. Shunday noxush holatlarning oldini olish maqsadida Amudaryo tuman Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi boʻlimi tomonidan yoz mavsumida ovqatdan zaharlanish, ayniqsa, yuqumli ichak kasalliklarining oldini olishga qaratilgan tizimli chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda.  Meva-sabzavotlar va boshqa qishloq xoʻjaligi mahsulotlarining bozorlarda sifati buzilmagan holda sotilishini taʼminlash, shuningdek, zararlangan yoki muddati oʻtgan mahsulotlar sotilishining oldini olishga qaratilgan tahliliy nazorat ishlari tufayli tuman hududidagi bozorlarda sifatsiz mahsulotlar sotilishining oldi olinmoqda.

Shu kunlarda mavsumiy chora-tadbirlar rejasiga muvofiq, oliy toifali epidemiolog-shifokor Mirzabek Amanqulov tomonidan Mangʻit dehqon bozori va savdo nuqtalarida sotilayotgan mevalar, sabzavotlar hamda boshqa oziq-ovqat mahsulotlaridan namunalar olinib, sifat jihatidan oʻrganish  ishlari amalga  oshirilmoqda. Shu bilan birga, aholi, mahallalar va mehnat jamoalari oʻrtasida ovqatdan zaharlanish hamda oʻtkir diareya kasalliklaridan saqlanish   yuzasidan keng qamrovli targʻibot-tashviqot ishlari  ham olib borilmoqda.

Amalga oshirilayotgan nazorat tadbirlari jarayonida mutaxassislar tomonidan Mangʻit dehqon bozoridagi savdo rastalarida poliz  va sabzavot  mahsulotlarining sifati va ularning saqlanish holatlariga eʼtibor berish,   mahsulotlarni belgilangan qoidalar asosida saqlash zarurligi boʻyicha sotuvchi-dehqonlarga batafsil tushunchalar va zarur tavsiyalar berilmoqda. Aholi salomatligini muhofaza qilish, MTTlarda tarbiyalanuvchilarning sogʻlom ovqatlanishini tashkil etish, taʼminotchi korxonalar tomonidan  yetkazib berilayotgan oziq-ovqat mahsulotlarining sanitariya-epidemiologik  va gigiyena qoidalari talablariga javob berishini taʼminlashga qaratilgan nazorat tadbirlari belgilangan rejaviy-jadval asosida  davom etmoqda. Bunday tadbirlar tumandagi barcha MTTlarda, umumiy ovqatlanish shoxobchalari, oziq-ovqat mahsulotlari bilan savdo qiluvchi doʻkonlar va bozorlarda amalga oshirilishi rejalashtirilgan. Bundan koʻzlangan maqsad  xalqimiz salomatligiga xavf tugʻdiruvchi har qanday salbiy holatning oldini olish, oʻsib kelayotgan yosh avlodning har tomonlama sogʻlom voyaga yetishini taʼminlashga hissa qoʻshishdir.

Kezi kelganida shuni alohida qayd etish joizki, ayni paytda, havo haroratining keskin koʻtarilishi bois, oʻtkir yuqumli ichak kasalliklarining koʻpayishi ham kuzatilmoqda. Bu kabi koʻngilsiz holatlarning oldini olish va ularni oʻz vaqtida aniqlash maqsadida joriy yil 1-maydan 31-oktyabrga qadar Amudaryo tuman Tibbiyot birlashmasiga qarashli Koʻp tarmoqli markaziy poliklinika, Oilaviy poliklinika va Oilaviy shifokorlik punktlarida jami 21-oʻrinli oral regidratatsiya punktlari tashkil etildi. Mazkur regidratatsiya punktlarida ovqatdan zaharlanish, diareya kasalliklariga chalinish ehtimoli boʻlgan bolalar va kattalarga tibbiy yordam koʻrsatilib, kasallikni barvaqt aniqlash va tashxislash choralari koʻriladi va  fuqarolar, ayniqsa, yosh bolalar oʻrtasida yuqumli oshqozon-ichak kasalliklari tarqalishining oldini olish imkonini beradi.

NIGORA  EShIMOVA, Amudaryo tumani Sanitariya- epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi boʻlimi sanitariya-gigiyena boʻlimi mudirasi.

 MIRZABEK AMANQULOV, Amudaryo tuman sanitariya-epidemiologik osoyishtalik  va jamoat salomatligi boʻlimi oliy toifali epidemiolog-shifokori.