​YoŞLAR VA SUNʼIY INTELLEKT: IMKONIYaTLAR VA XAVFLAR

Sunʼiy intellekt (SI) — bu kompyuter yoki tizimlarning xuddi odam kabi fikrlaşi, tahlil qilişi, örganişi va qaror qabul qila oliş qobiliyatidir. Oddiy qilib aytganda, odatda faqat inson ongi bajara oladigan vazifalarni kompyuter dasturlariga örgatişdir.

Bugun yaşayotgan dunyomizni uşbu texnologiyasiz tasavvur qiliş qiyin. Telefonda rasm tahrirlaş, internetdan maʼlumot qidiriş yoki ijtimoiy tarmoqlardan foydalaniş — bularning barçasi ortida sunʼiy intellekt turibdi. Tabiiyki, bu yangiliklarni eng birinçi va tez özlaştirayotgan qatlam yoşlardir. Xöş, sunʼiy intellekt yoşlar hayotiga nima olib kirmoqda, u şunçaki foydali yordamçimi yoki yaşirin xavf?

Bir tomondan, sunʼiy intellekt yoşlarga öz iqtidorlarini namoyiş etiş va bilim oliş uçun misli körilmagan imkoniyatlar eşigini oçmoqda. Endi murakkab matematik masalani tuşuniş yoki xorijiy tilni örganiş uçun har doim ham qimmat kurslarga boriş şart emas, çunki sunʼiy intellekt dasturlari mavzuni xuddi şaxsiy öqituvçidek, oddiy misollar bilan tuşuntirib bera oladi.

Şuningdek, yoş dizaynerlar, yozuvçilar yoki sozandalar SI yordamida öz ğoyalarini tezda vizuallaştirişi, matnlar uçun reja tuzişi yoki yangi ohanglar yaratişi mumkin, bu esa vaqtni tejaydi va tasavvurni boyitadi.

Bundan taşqari, texnologiya rivojlangani sari "SI tahlilçisi" yoki "prompt muhandisi" kabi yangi va daromadli kasblar paydo bölmoqda va yoşlar buni qançalik erta örgansa, kelajak mehnat bozorida şunçalik raqobatbardoş böladi.

Ikkinçi tomondan esa, sunʼiy intellektga haddan taşqari suyanib qolişning jiddiy xavflari bor. Agar talaba yoki öquvçi har bir inşoni, ijodiy işni SIdan tayyorlab olişga odatlansa, unda mustaqil fikrlaş va tahlil qiliş qobiliyati yöqolib boradi, miya tayyor narsaga örganib, "dangasa" bölib qoladi.

Yana bir xavf şundaki, SI baʼzan juda işonçli ohangda mutlaqo yolğon maʼlumotlarni ham töqib çiqarişi mumkin va yoşlar har doim ham maʼlumotning töğriligini tekşirib körişmaydi, bu esa çalğişlarga olib keladi.

Qolaversa, SI bilan muloqot qiliş şunçalik qiziqarli va osonki, u real hayotdagi döstlar, oila va jonli muloqot örnini egallab qöyişi mumkin, natijada yoşlarda ijtimoiy könikmalar zaiflaşadi.

Xulosa qilib aytganda, sunʼiy intellekt xuddi ötkir piçoqqa öxşaydi — tajribali oşpaz undan ajoyib taom tayyorlaşda foydalanadi, ehtiyotsiz odam esa qölini kesib olişi mumkin. Yoşlar uçun sunʼiy intellekt ularning örniga öylaydigan "sehrli tayoqça" emas, balki ularning bilim va könikmalarini östirişga xizmat qiladigan kuçli qurol bölişi kerak. Texnologiyadan töğri maqsadda, meʼyorida va tanqidiy fikrlaşni yöqotmagan holda foydalanişgina yoşlarni kelajakning haqiqiy yetakçilariga aylantiradi.

Fazilat Rajabova, Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat universiteti talabasi