BOLA HUQUQI USTUVORLIGI – VATAN TARAQQIYoTINI BELGILAYDI

Bola – oilada tugʻiladi, oila bagʻrida balogʻatga yetadi. Bolaning qanday oilada, qanday sharoitda tugʻilganligi uning keyingi taqdirini belgilaydi. Chunki oila bolani qurshab turgan eng qulay muhit hisoblanadi.

Har bitta bolaning huquqlarini himoya qilish va ragʻbatlantirish, ularning tinchligi va farovonligini taʼminlash, yaxshi inson sifatida shakllanishi uchun zarur shart-sharoitlar yaratish fuqarolik jamiyati qurishning muhim sharti hisoblanadi.

Tuman FHDYo boʻlimi mudiri Sanobar Xolboyeva bilan suhbatimiz aynan shu xususda – mamlakatimizda bola huquqlari va manfaatlari, ularning ijtimoiy-iqtisodiy, madaniy-maʼrifiy sharoitlarini yanada yaxshilash borasida yaratilgan qonuniy asoslar mavzusida boʻldi.

– Sanobarxon, mamlakati-miz 1992-yildayoq "Bola huquqlari toʻgʻrisida”gi BMT Konventsiyasiga qoʻshildi. Avvalo mazkur Konventsiyaning ahamiyati haqida toʻxtalsangiz.

– Hayotimizning barcha jabhalarida amalga oshirilayotgan izchil islohotlar, oʻzgarish va yangilanishlar asosini belgilab bergan Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida yosh avlod huquq va erkinliklari nafaqat toʻlaqonli kafolatlangan, balki eng asosiy qadriyat sifatida belgilab qoʻyilgan. Oʻzbekiston Respublikasining "Bola huquqlari toʻgʻrisida”gi BMT Konventsiyasiga qoʻshilishi davlatimiz siyosatining asosiy yoʻnalishlari va ustuvor vazifalarni belgilash, bola huquqlarini amalga oshirish va himoya qilish bilan bogʻliq munosabatlarni huquqiy tartibga solish borasidagi samarali mexanizmni ishlab chiqishga xizmat qildi.

– Ana shu samarali mexanizmlar xususida batafsilroq aytsangiz.

– Milliy Qonunchiligimizning asosi boʻlgan Konstitutsiyamizni olaylik. Bosh Qomusimizning 41-moddasi har kimning bilim olish huquqini hamda bepul umumiy taʼlim olish davlat tomonidan kafolatlanishini belgilab bergan boʻlsa, 45-moddasida "Voyaga yetmaganlar, mehnatga layoqatsizlar... huquqlari davlat himoyasidadir” deb mustahkamlab qoʻyilgan. Ushbu qomusiy hujjatning "Oila” deb nomlangan XIV  bobida esa onalik va bolalik davlat tomonidan muhofaza etilishi taʼkidlangan.

Yana shuni alohida qayd etish kerakki, bolalar huquqini himoya qilish, mamlakatimizda Oʻzbekiston Konstitutsiyasi va "Bola huquqlarining kafolatlari toʻgʻrisida”gi Qonunidan tashqari, deyarli barcha sohalardagi qonunchiligimizning tegishli normalari bilan ham taʼminlanadi. Mamlakatimiz xalqaro hamjamiyatning teng huquqli subʼekti sifatida inson huquqlariga oid BMTning 6 ta asosiy shartnomasi va 70 dan ziyod universal va ijtimoiy xalqaro shartnomalarni tan olgani, YuNESKO va Xalqaro Mehnat Tashkiloti tomonidan qabul qilingan asosiy konventsiyalarning ham ishtirokchisi ekanligining  oʻzi Oʻzbekistonda bola huquqlari kafolati bilan bogʻliq milliy qonunchiligimiz yanada takomillashganining yorqin isbotidir.

Bu ishlarning samarasi sifatida "Bolalarni asraylik” xalqaro tashkiloti tomonidan tuzilgan reytingda bolalar salomatligini mustahkamlash, ularning huquqlarini himoya qilish va gʻamxoʻrlik koʻrsatish boʻyicha Oʻzbekiston yetakchi 10 ta mamlakat qatoriga kiritilgani, 161 ta davlat orasida 9-oʻrinni egallaganini mamnuniyat bilan eʼtirof etishni istardim.

– Tumanimizda bola huquqlarini va ularning manfaatlarini himoya qilish borasida qanday ishlar amalga oshirilmoqda?

Joriy yilning oʻtgan 10 oyida tumanimiz oilalarida 3155 nafar chaqaloq dunyoga keldi. Bizning vazifamiz yangi tugʻilgan bolaga oʻz vaqtida tugʻilganlik haqidagi  guvohnoma berish, arzimas sabablar bilan yosh oilalarning buzilib ketishiga yoʻl qoʻymaslik, bolaning oila muhitida, ota-onasi bagʻrida voyaga yetishiga koʻmaklashish.

Lekin, afsuski, baʼzan nikohdagi yoshlarning oʻzaro kelishmovchiligi, baʼzan tashqi taʼsirlar sabab, oilaviy ajrashishlar yuz beradi. FHDYo boʻlimimizda joriy yilda 84 ta oilada ajralish holati qayd etildi. Nikohni bekor qilish bilan  bogʻliq 10 ta ariza kelib tushdi. Shundan 2 ta oila yarashtirib qoʻyildi. Bir-biri bilan kelisholmay, ajrashishni afzal koʻrayotgan yosh oilalarning koʻpchiligining farzandlari bor. Ota-onasining oʻrtasida  otasidan ham, onasidan ham voz kechgisi kelmayotgan goʻdakning aybi nima? Nima uchun bu goʻdaklar oilaviy baxtdan, ota-ona mehridan mosuvo ulgʻayishi kerak? Bolani ana shu oʻzi istayotgan oila, ota-ona bagʻrida yashash baxtiga qaytarishimiz, uning huquqini himoya qilishimiz shart. Bu – biz kattalarning zimmamizdagi eng oliy burchimiz. Bu burch masʼuliyatini unutishga aslo haqqimiz yoʻq. Zero, bola huquqlarining ustuvorligi – ertangi kunimizning ham iqtisodiy, ham maʼnaviy va ijtimoiy-madaniy taraqqiyotini belgilaydi.

– Sermazmun suhbatingiz uchun rahmat, salomat boʻling!

Suhbatdosh Robiya YOʻLDOShEVA.