DONORLIK – INSONPARVARLIKDIR

 Har yili 14-iyun – yer yuzida Butun jaxon donorlar kuni sifatida nishonlanadi. Chunki 2005-yil may oyida Jahon Sogʻlikni saqlash tashkiloti Xalqaro Assambleyasida dunyo davlatlarining sogʻlikni saqlash vazirlari yakdillik bilan begʻaraz qon donorligini qoʻllab-quvvatlash toʻgʻrisidagi taklifni bir ovozdan maʼqullashdi va 14-iyun - Butun jahon donorlar kuni deb belgilandi. Bu kun avstraliyalik vrach-immunolog, odam qon guruhlarini aniqlagan Nobel mukofoti laureati Karl Landshdeynerning (1868-1943) tugʻilgan kuni bilan bogʻlandi.

Qon berish - donorlar kuni oʻziga xos xususiyatga ega. Bu kun bemorlarni saqlab qolish uchun qon beruvchi donorlar sharaflanadi. Bu tadbirlarda BMTning 193 ta davlatidan hamda 181 ta ilmiy Qizil Xoch va Qizil Yarim oy jamiyati, 50 dan ortiq xalqaro donorlik tashkilotlari va butun dunyo mamlakatlarining qon quyish boʻyicha koʻp sonli mutaxassislari qatnashadilar. Qon quyish tadbiri har yili millionlab insonlarning hayotini saqlab qoladi.

Donorlik - ixtiyoriy va yuksak insonparvarlikdir. Toza, xavf-hatarsiz qon har bir davlatda bebaho boylik hisoblanadi.

Hozirda boshqa mamlakatlardagi kabi Oʻzbekistonda ham asosan qon oʻrniga uning komponentlari – eritrotsitlar, leykotsitlar, trombotsitlar kontsentartlari, plazma preparatlari ishlatiladi. Donorlik qoni quyishda bemorga irsiyat boʻyicha mos keladigan va qavm-qarindoshlarda qon preparatlariga boʻlgan extiyojni qoplash maqsadida ixtiyoriy qon beruvchi sogʻlom kishilar jalb qilinadi. Qon va uning tarkibiy qismlari bemor hayotini saqlab qolish uchun muhim vosita boʻlib xizmat qiladi. U qon kasalliklarida (ogʻir darajali kamqonlik, oqqon, qon uvish tizimi buzilgan kasalliklar), saraton kasalliklarida, tugʻruqxonalarda va turli xil favqulodda holatlarda muhim ahamiyatga ega.

Demak, qon va uning tarkibiy qismlariga ehtiyoj katta. Inson organizmida 4,5-5 litr qon boʻlib, shundan 20 ml. qon tekshirish uchun, 400 ml. qon esa begʻaraz donorlik uchun olinadi. Organizm qon miqdorini 36 soat ichida qayta tiklab oladi. Qon topshiruvchi 18 yoshga toʻlgan, irqi, jinsi, kasbidan qatʼiy nazar sogʻlom inson boʻlishi kerak. Bir yilda 2- 4-martagacha qon topshirish mumkin.

Tuman tibbiyot birlashmasida qon banki boʻlimi faoliyat yuritib, unda shoshilinch hamda rejali ravishda bemorlarga qon va uning komponentlarini quyish, saqlash, taʼminlash ishlari yoʻlga qoʻyilgan boʻlib, malakali shifokorlar, oʻrta tibbiyot xodimlari bilan toʻliq taʼminlangan va barcha shart-sharoitlar yaratilgan. Donorlarning sogʻligiga eʼtibor qaratilib, muntazam ravishda tibbiy koʻrikdan oʻtkazilib, ularnin doimiy qon topshirishga tayyorligi shakllanishi uchun muhim omil yaratiladi. Tibbiyot xodimlari, tuman Qizil yarim oy jamiyati va hamkor tashkilotlar bilan birgalikda OFY, MFY, kollej, maktablarda begʻaraz donorlik, sogʻlom turmush tarzi va qon donorligini targʻib qilish ishlari doimiy ravishda olib boriladi.

I.NURIMBETOV,
tuman Qizil yarim oy jamiyati ijrochi direktori.