KAShANDALIK – UMR EGOVI

Eng koʻp tarqalgan zararli odat - tamaki chekish va nos otish hisoblanadi.

Tamaki tutuni tarkibida 3800 turdagi zaharli kimyoviy moddalar bor. Jumladan, nikotin, qatron, tsianid kislota, ammiak, is gazi, benzol, radioaktiv poloniy, kadmiy, kobalt, qoʻrgʻoshin, margumush kabilar. Bulardan:

- nikotin arterial qon tomirlarini toraytirib, arterial qon bosimini oshiradi;

- is gazi (uglerod oksidi) qondagi kislorod bilan birikib, miya, yurak, ichki sekretsiya bezlari va boshqa aʼzolarning kislorod bilan taʼminlanishini izdan chiqaradi, ularning funktsiyasi buzilishiga olib keladi;

- tamaki tutuni tarkibida rak kasalligini yuzaga keltiradigan 50 turdagi kontserogen moddalar bor;

- sigareta filtrining sariq-qoʻngʻir rangga boʻyalishiga sabab, tamaki tutunidagi kontserogen modda hisoblangan qatron smola moddasidir. Kuniga bir quti sigareta chekadigan kashanda bir yilda bir kilogramm katron yutgan boʻladi. Katron rak kasalligining asosiy sababchisidir.

Rak kasalligi bilan roʻyxatga olingan bemorlarning 30 foizi, oʻpka raki bilan hastalanganlarning esa 80 foizi kashandalardir. Tamaki tutuni tarkibidagi zaharli moddalar kashandaning miya, yurak, oʻpka, jigar, meʼda kabi hayotiy muhim aʼzolarini zaharlab, turli xil surunkali kasalliklarni yuzaga keltiradi. Uni vaqtidan ilgari nogironlikka duchor qilib, umriga zavol boʻladi.

Jumladan, sigareta va nos chekuvchi kashandalar orasida miokard infarkti kabi ogʻir kasallik tufayli hayotdan koʻz yumganlar tamaki chekmaydiganlarga nisbatan 5-marta koʻp;

Tamaki tutuni tarkibidagi radioaktiv poloniy erkak urugʻdonida, ayol tuxumdonida ishlab chiqariladigan jinsiy hujayralarning irsiy tuzilmalarini zararlab, boʻlajak avlod genofondini kasallantiradi. Miya toʻqimasi hujayralarining xromosoma va genlari zararlanishi oqibatida tugʻilgan bolalarning aqliy qobiliyati zaif, feʼl-atvorida asabiylashish, xomushlik, xayoli parishonlik kabi belgilar namoyon boʻladi.

Kashandalikning eng koʻp avj olgani bu – nos chekishdir. Odamda nosga nisbatan ruhiy mutelik dan tashqari jismoniy mutelik yuzaga keladi. Bunday odam oʻz vaqtida nos qabul qilmasa boshi ogʻriydi, boshi aylanadi, yuragi oʻynaydi, boʻshashadi, sovuq ter bosadi, ishtahasi yoʻqoladi, ruhiyati buziladi, jahli chiqadi, atrofdagilarga qoʻpol muomala qiladi, uyqusizlik paydo boʻladi. Aqliy va jismoniy ish qobiliyati pasayadi, u barcha imkoniyatlarini nos topish va uni qabul qilishga safarbar etishga intiladi.

Koʻp yillar davomida nos chekish tufayli odam organizmi nos tarkibidagi tamaki, ohak, kul kabi zararli moddalardan zaharlanadi. Taʼkidlash joizki, nos tarkibidagi zaharli moddalardan eng avval bosh miyaning asab hujayralari zararlanadi. Natijada kashandaning ruhiyati buziladi. Uning kayfiyati tez-tez oʻz-oʻzidan, ayniqsa nos qabul qilish muddati kechikkan paytlarda yomonlashadi, sal narsaga jahli chiqadi. Atrofdagilar bilan muomalasi murakkablashadi. Fikrlash, aqliy mehnat qilish qobiliyati pasayadi. Xotirasi yomonlashadi, oʻqigan, koʻrgan, eshitgan narsalarini yodida saqlay olmaydi. Oʻzlashtirish qobiliyati pasayadi, asta-sekin oylar, yillar oʻtishi bilan yuqoridagi ruhiy kasallik belgilariga jismoniy hastalik belgilari ham qoʻshiladi. Kashandaning yuragi, oʻpkalari, jigari, buyraklari zararlanishi tufayli u harakat qilgan paytida nafasi qisadi, yuragi oʻynaydi, ogʻzidan badboʻy hid keladi, arterial qon bosimi koʻtariladi, tomir urishi tezlashadi, rangi oqaradi, lablari koʻkaradi. Shuningdek, jigar sohasida (oʻng qovurgʻa ostida) ogʻriq paydo boʻladi. Buyraklari kasallanishi tufayli ertalab uyqudan turganda koʻzlarining osti shishgan boʻladi. Kechqurun esa oyoqlari shishadi. Shuni alohida taʼkidlash lozimki, ogʻiz - til, qiziloʻngach, meʼda kabi aʼzolarning rak kasalligi nos otuvchilarda boshqalarga nisbatan bir necha marta koʻp uchraydi. Shunday qilib, koʻp yillar nos chekish natijasida odam asta-sekin aqliy va jismoniy jihatdan zaiflashadi, ish qobiliyatini yoʻqotadi, vaqtidan ilgari keksayadi va nogironga aylanadi.

Kashandalikka barham berish asosan kashandaning irodasiga bogʻliq.

Ikrom Sariboyev,

tuman Salomatlik markazi shifokori.

(Foto - http://zarnews.uz)