SOGʻLOM TURMUSh TARZI ALIFBOSI

Uzoq umr koʻrishning garovi sogʻlom turmush tarzi ekanligi bugun barchaga ayon haqiqat. Zero, har birimiz, eng avvalo, oʻz sogʻligʻimizni oʻylashimiz darkor. Ana shunda xotirjam va farovon hayot kechirgan, koʻplab asoratli xastaliklarning oldini olgan boʻlamiz.

Sogʻlom turmush tarzi oʻzi nima? Sogʻlom turmush tarzi – bu insonning hayoti salomatligi xavfsizligini taʼminlashga xizmat qiluvchi koʻnikmalarga ega boʻlish asosida hayot faoliyatini yoʻlga qoʻyishdan iborat. Bu shunday yashash tarziki, unda odamlar salomatligiga taʼsir koʻrsatuvchi zararli omillar boʻlmasligi kerak. Olimlarning fikricha, sogʻlom turmush tarzi olti asosiy muhim  shartga amal qilishga asoslanadi.

Ulardan birinchisi, toʻgʻri ovqatlanish boʻlib, kundalik isteʼmol qilinadigan oziq-ovqatlarni organizmning fiziologik, biologik talablari asosida tanlash va isteʼmol qilishdir.

Toʻgʻri ovqatlanish shun-day tashkil etilishi kerakki, u oʻzining fizik, kimyoviy hamda biologik xususiyatlari bilan inson tanasiga ogʻirlik qilmasdan, aksincha, tez va oson hazm boʻlib, organizmni kerakli ozuqaviy moddalar bilan taʼminlasin.

Doimo harakatda boʻlish ham muhim shartlardan biri. Kishi kundalik hayotda jismoniy mashqlar, sport oʻyinlari, badanni chiniqtiruvchi muolajalar bilan koʻproq shugʻullansa, organizmdagi fiziologik, biologik jarayonlar faollashadi. Natijada, kayfiyat koʻtarilib, ishchanlik qobiliyati ortadi. Shubhasiz, bu salomatlikni mustahkamlashda muhim ahamiyatga egadir.

Uchinchi shart – kun tartibi va ishni biologik rejim asosida tashkil qilish. Koinotda tabiiy hodisalar maʼlum bir tartib asosida takrorlanadi. Xususan, quyoshning har kun maʼlum vaqtda chiqishi va botishi, yil fasllarining har yili takrorlanishi tabiatdagi barcha harakatlar maʼlum bir tartibga boʻysunishidan dalolatdir. Va inson ham bundan mustasno emas.

Toʻrtinchi shart – ruhiy osoyishtalikni taʼminlash. Maʼlumki, bizning tanamiz, ichki aʼzolar faoliyati asab tizimiga bevosita daxldor. Ularning meʼyoriy faoliyati ruhiy holatimiz, kayfiyatimizni belgilaydi. Shu maʼnoda huda-behudaga  jizzakilik qilmay, yaxshi narsalar haqida oʻylab, oqilona fikrlash, yomonliklardan tiyilish, nafsga erk bermaslik, xushfeʼl, xush-muomala boʻlish kabilar sogʻliqni saqlash va mustahkamlashning garovidir.

Beshinchi shart – ichkilikbozlik, kashandalik, giyohvandlik singari zararli odatlardan tiyilish hisoblanadi.

Oltinchi shart - ozodalik, orastalikka rioya qilishdir. Bu talablarni turmushimizga kiritgandan soʻng, sogʻlom turmush tarzining har bir yoʻnalishini takomillashtirishga harakat qilib borishimiz ham kerak. Buning uchun oilada sogʻlom turmush tarzi va sihat-salomatlikni saqlash, jismonan barkamollikka erishish toʻgʻrisidagi qoʻllanmalarni oʻqish, teledasturlardagi salomatlik va jismoniy barkamollik mavzusidagi koʻrsatuvlarni muntazam koʻrish, shu sohaga aloqador bilimlar doirasini kengaytirish va tibbiy savodxonlikni oshirib borish lozim boʻladi. Sogʻlom turmush tarziga kamida 2-3 oyda koʻnikmalar shaklla-nib, 5-6 oyda ular mustahkamlanadi, 1-yildan keyin esa bunday turmush tarzi har bir odam uchun kundalik odatga aylanadi. Siz haqiqiy sogʻliq nima ekanligini ana oʻshanda tushunasiz.

J.Yavkashev, tuman Tibbiyot birlashmasi ASTTKK va JFO  boʻlimi mudiri.