26-SONLI MAKTABDA QORAQALPOQ TILIGA DAVLAT TILI MAQOMI BERILGAN KUN MUNOSABATI BILAN TADBIR ÖTKAZILDI

Til – millat boyligi, insonlar örtasidagi aloqa vositasi bölib, uning ijtimoy vazifasi va tarbiyaviy ahamiyati juda ulkan. Til hamişa jamiyat bilan birga yaşaydi va birga rivojlanadi. Jamiyat rivojlanişining dastlabki bosqiçlarida avval uruğ, qabila, keyinçalik xalq tili va milliy til bölib rivojlanib kelmoqda.

1989-yil 21-oktyabrda özbek tiliga, 1989-yil 1-dekabrda esa qoraqalpoq tiliga davlat tili maqomi berilişi jamiyatimizda uşbu tillar özining munosib örnini topişiga zamin yaratdi. Şundan buyon ötgan 33-yil davomida tillarimizning nufuzi oşib, ularni yanada rivojlantiriş borasida köplab özgarişlar yuz berdi.

Qoraqalpoq tili Qoraqalpoğiston Respublikasida va boşqa hududlarda yaşovçi qoraqalpoqlarning ona tili hisoblanadi. Qoraqalpoğiston Respublikasida özbek tili bilan birga qoraqalpoq tili ham rasmiy til sanaladi. Qoraqalpoq tiliga davlat tili maqomi berilişi Respublika hududida yaşayotgan boşqa millat va elatlarning öz ona tilidan foydalaniş konstitutsiyaviy huquqini kamsitmaydi.

Davlat tili maqomi berilgandan keyin qoraqalpoq tili erkin rivojlaniş yölidan bordi. Hozirda qoraqalpoq tili yanada boy milliy adabiy tillardan biriga aylandi. Har yili 1-dekabr – qoraqalpoq tiliga davlat tili maqomi berilgan kun butun Respublikamizda ulkan bayram sifatida nişonlanib keladi. Çunki Özbekistonning Qoraqalpoğistondan taşqari köpgina hududlarida ham qoraqalpoqlar istiqomat qilişadi.

Sana munosabati bilan barça maktabgaça taʼlim, umumiy örta, oliy taʼlim muassasalarida, davlat va jamoat taşkilotlarida madaniy-maʼrifiy tadbirlar ötkazilib, qoraqalpoq tili tarixi, rivojlaniş bosqiçlari va buguni haqida batafsil söz yuritiladi.

Amudaryo tumanidagi 26-sonli umumiy örta taʼlim maktabining köp yillardan buyon öquvçi yoşlarning oliy taʼlimga kiriş körsatkiçi, fan olimpiadalarida erişayotgan yutuqlari, tumanimiz miqyosida ötkazilayotgan ommaviy bayram tadbirlaridagi faol iştiroki tufayli nufuzi tobora ortib borayapti.

Maktabda qoraqalpoq tili fandan jami 5 nafar, şundan 2 nafari oliy, 1 nafari 1-toifali, 2 nafari 2-toifali öqituvçilar yoşlarga bilim berib kelmoqda.

30-noyabr kuni mazkur öqituvçilar iştirokida 1-dekabr – Qoraqalpoq tiliga davlat tili maqomi berilganiga 33-yil tölişi munosabati bilan bayram keçasi taşkil qilindi.

Tadbirda maktab direktori, Qoraqalpoğiston va Özbekiston xalq taʼlimi aʼloçisi Yolğoş Şomurodov, maʼnaviy-maʼrifiy işlar böyiça direktor örinbosari, öqituvçilar, öquvçilar iştirok etdilar.

Tadbirda qoraqalpoq tilining rivojlaniş bosqiçlari, şuningdek bugungiday boy, jozibali va mukammal til holiga kelguniça bosib ötgan tarixi haqida maʼruza öqildi. Unda taʼkidlanişiça, qoraqalpoq tili turkiy tillarning qipçoq guruhiga mansub bölib, yozuvi isloh qilingan arab grafikasi asosida 1924-yilda şakllantirilgan.

1929-1940-yillarda lotin grafikasiga asoslangan qoraqalpoq tili yozuvi amalda bölgan, 1940-yildan kirill grafikasi asosidagi yozuv joriy etilgan. 1994-yildan esa lotin grafikasiga ötgan. Lotin yozuviga asoslangan qoraqalpoq tili alifbosiga 2009 va 2016-yillarda özgartirişlar kiritilgan. Şu tariqa qoraqalpoq tili 23 mingta sözni öz içiga olgan nihoyatda boy tilga aylangan.

Tadbirda öquvçilar qoraqalpoq xalqi milliyligini namoyiş qiladigan şeʼrlar, naql-maqollar, kuy-qöşiqlar va raqslar namoyiş etişdi. Qoraqalpoq tilida namoyiş etilgan sahna körinişida ijroçilarning xalqimizning qadimiy milliy kiyimlarida çiqişi barçaga ulkan taassurotlar hadya etdi.

Qoraqalpoq tiliga davlat tili maqomi berilgan kun munosabati bilan ötkazilgan maʼnaviy-maʼrifiy tadbir öquvçilarning qoraqalpoq tiliga mehrini oşirdi.

 Oygul RAJABOVA.