SOLIQ QONUNÇILIGIDA NOGIRONLIGI BÖLGAN ŞAXSLARGA BERILGAN IMTIYoZLAR

Maʼlumki, mamlakatimizda soliq qonunçiligida ijtimoiy munosabatlarni tartibga solişda asosiy normativ-huquqiy hujjat bu Özbekiston Respublikasi Soliq kodeksi hisoblanadi. Dastavval soliq imtiyozlari tuşunçasiga taʼrif beradigan bölsak, Soliq imtiyozlari bu – davlat tomonidan soliq tölovçilarga berilgan yengilliklar, soliqlar miqdorini kamaytiriş, soliq tölaş şartini yengillaştiriş yoki soliqdan töla ozod qilişdan iborat.

Respublikamizda soliq imtiyozlarini yanada yaxşilaş maqsadida soliq islohotlari davom ettirilmoqda. Soliq imtiyozlari samaradorligini monitoring va nazorat qiliş böyiça taʼsirçan tizimni joriy etiş orqali imtiyozlarning soliq tölovçining moliyaviy faoliyatiga taʼsirini tahlil qiliş hamda samarasiz va maqsadsiz berilgan soliq hamda bojxona imtiyozlarini bekor qiliş böyiça bir qança meʼyoriy-huquqiy hujjatlar tasdiqlanişi, şu jumladan Soliq kodeksining tegişli moddalariga özgartiriş va qöşimçalar kiritiş orqali mustahkamlanib kelmoqda.

Özbekiston Respublikasi Soliq kodeksining 380-moddasiga köra, uruş nogironlari va iştirokçilari, şuningdek ularga tenglaştirilgan va doirasi qonun hujjatlarida belgilanadigan şaxslar, bolalikdan nogironligi bölgan şaxslar, şuningdek I va II guruh nogironligi bölgan şaxslar, bolaligidan nogironligi bölgan, doimiy parvariş talab etadigan farzandi bilan birga yaşab, uni tarbiyalayotgan ota yoki onalar qisman soliq solişdan ozod etiladi.

Uşbu soliq imtiyozlari faqatgina tegişli hujjatlar taqdim etilgan taqdirdagina qöllaniladi. Soliq kodeksining 383-moddasida qatʼiy belgilangan soliq stavkalari keltirilgan bölib, unga köra, qatʼiy belgilangan soliq stavkasi tölovçisi I yoki II guruh nogironligi bölgan şaxs hisoblanganida faoliyat turidan va uni amalga oşiriş joyidan qatʼiy nazar, oyiga qatʼiy belgilangan miqdordagi soliqning 50 foizini, biroq BHMning 50 foizidan köp bölmagan miqdorda tölaydi.

Şuni alohida taʼkidlaş kerakki, Soliq kodeksining 421-moddasida barça soliq tölovçi subʼektlarga imtiyozlar berilgan bölib, aynan nogironligi bölgan fuqarolarga ayrim soliq imtiyozlari belgilab qöyilgan. Unga köra uruş nogironlari va qatnaşçilari, şuningdek, doirasi qonun hujjatlari bilan belgilanadigan ularga tenglaştirilgan şaxslar mulkida bölgan mol-mulk soliq solişdan ozod etiladi. I va II guruh nogironligi bölgan şaxslar ham mulkida bölgan mol-mulk 60 kv.m. doirasida soliqdan ozod etiladi. Mazkur imtiyoz pensiya guvohnomasi yoki tibbiy-mehnat ekspert komissiyasining maʼlumotnomasi asosida beriladi.

Uruş nogironlari va qatnaşçilari, şuningdek, doirasi qonun hujjatlari bilan belgilanadigan ularga tenglaştirilgan şaxslar hamda I va II guruh nogironligi bölgan şaxslar yer soliğidan ozod etiladi. Mazkur imtiyoz pensiya guvohnomasi yoki tibbiy-mehnat ekspert komissiyasining maʼlumotnomasi asosida beriladi.

N.Jumaniyozova, tuman Adliya bölimining inson huquqlarini himoya qiliş va huquqni qöllaş amaliyotini örganiş bölinmasi boş maslahatçisi.