REFERENDUMDA OVOZ BERISh BELGILANGAN TARTIBDA AMALGA OShIRILADI

Referendum saylovlar bilan bir qatorda xalq irodasining bevosita ifodasi boʻlib, unda qabul qilingan qarorlar oliy yuridik kuchga ega boʻladi. “Referendum” soʻzining maʼnosi davlat ahamiyatiga ega boʻlgan muhim masalalar boʻyicha oʻtkaziladigan va baʼzan qonunlar qabul qilish uchun asos boʻlib xizmat qiladigan umumxalq soʻrovi, ovoz berish yoʻli bilan xalq fikrini aniqlashdir.

Oʻzbekistonda “Oʻzbekiston Respublikasining referendumi toʻgʻrida”gi Qonun dastlab 1991-yil 18-noyabr kuni qabul qilingan boʻlib, mazkur Qonun yillar davomida xalqaro va Oʻzbekiston Respublikasida orttirilgan amaliy tajribalarni inobatga olgan holda 2001-yil 30-avgust kuni yangi tahrirda qabul qilingan. Agar referendumda qabul qilingan qarorlarda boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, qarorlar faqat referendum yoʻli bilan  bekor qilinishi yoki oʻzgartirilishi mumkin. Referendum Oʻzbekiston Respublikasining butun hududida oʻtkaziladi.

Referendumda ovoz berish byulleteni fuqaro tomonidan yashirin ovoz berish kabinasi yoki xonasida toʻldiriladi. Ovoz berish byulletenini toʻldirish vaqtida ovoz beruvchidan boshqa shaxslarning hozir boʻlishi taqiqlanadi. Byulletenni mustaqil ravishda toʻldirish imkoniga ega boʻlmagan fuqaro oʻz xohishiga koʻra, referendum oʻtkazuvchi komissiya tarkibiga kiradigan shaxslardan, kuzatuvchilardan boshqa biron kishini kabina yoki xonaga taklif qilishga haqlidir. Toʻldirilgan byulletenni fuqaro ovoz berish qutisiga tashlaydi. Ovoz berish qutilari referendum oʻtkazuvchi uchastka komissiyasi aʼzolariga hamda kuzatuvchilarga koʻrinib turishi kerak.

Buzib qoʻyilgan ovoz berish byulleteni fuqaroning iltimosiga koʻra, yangisi bilan almashtirilishi mumkin. Buzib qoʻyilgan ovoz berish byulletenlari hisobga olinishi, bekor qilinishi va alohida saqlanishi lozim. Ayrim fuqarolar sogʻligʻining holatiga yoki boshqa sabablar bilan ovoz berish binosiga kela olmasa, ularning iltimosiga koʻra, referendum oʻtkazuvchi uchastka komissiyasi ovoz berishni ana shu fuqaro turgan joy boʻyicha, koʻchma ovoz berish qutilaridan foydalanib tashkil etadi.

Maʼlumki, Markaziy saylov komissiyasining shu yil 16-martdagi majlisi qarori bilan Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahri chegaralarida 14 ta referendum okruglari tashkil etildi, referendum oʻtkazuvchi okrug komissiyalari tuzilib, ularning tarkibi turli soha vakillaridan iborat jami 266 nafar aʼzodan iborat etib tasdiqlandi.

Qoraqalpogʻiston Respublikasi Amudaryo tumanida 64 referendum uchastkasi tashkil etildi, 63 referendum uchastkasida  13 nafar aʼzodan iborat, 1 referendum uchastkasida  7  nafar aʼzodan iborat komissiyalar tuzilib tasdiqlandi.

Referendum oʻtkazuvchi komissiya tayyorgarlik jarayonida targʻibot-tushintirish ishlarini tashkil etadi va  ommaviy axborot vositalari koʻmagida yoritib boradi. Shuningdek, qonunchilikka koʻra, maxalliy davlat hokimiyati organlari vakillarining, jamoat birlashmalari, korxonalar, muassasalar va tashkilotlar rahbarlarining referendumga tayyorgarlik koʻrish va uni oʻtkazish bilan bogʻliq masalalar yuzasidan axborotlarni tinglaydi. Bundan tashqari, ushbu kommisiyalar ovoz beruvchi fuqarolarning va referendum boshqa ishtirokchilarining murojaatlarini koʻrib chiqadi.

Oʻzbekiston Respublikasining Referendumi toʻgʻrisidagi Qonunga koʻra, Referendum kuni oʻz yashash joyida boʻlish imkoniyatiga ega boʻlmagan ovoz beruvchi muddatidan oldin ovoz berish huquqiga ega. Shunga koʻra 19-aprel kuni muddatidan oldin ovoz berish jarayoni boshlandi va ushbu jarayon 26-aprelga qadar davom etadi.

Q.Atamuradov, Fuqarolik ishlari boʻyicha Amudaryo sudi raisi.