Тежамли тузилар, дейишгани бежиз эмас

Бу воқеага бир ойча бўлди. Қариндошларимни кўргани Урганчга отлангандим. Шошиб, эртароқ чиқиб қўйибманми, автобусга йўловчиларнинг тўлишини кутиб, анча ўтириб қолдим. Менга ёндош ўриндиққа 18-20 ёшлар атрофидаги икки қиз келиб ўтирди-да бижирлашиб суҳбатга тушиб кетишди.

- Чеварга нима қилсанг ҳам кўйлагимни тузатиб берасан ё матонинг пулини тўлайсан, дедим.

- Кўйлагингни олмай кетиб, яхши қилибсан. Ахир бир ярим метрдан бир кўйлакни яхшилаб тикиб беролмагандан сўнг нимаям дейсан. Мана, менинг шу кўйлагим бир йигирмадан чиққан.

- Ўзи кўнглим тортмаганди, яхши тикади, дейишганига... Ўзи биз тенги қиз экан, цех очиб ўтирганини айт.

- Неча ёшдасизлар, қизларим? - дедим уларга.

- Йигирма бирдамиз, - дейишди қизлар суҳбатига қўшилганимга оғриниб.

- 21 ёшда бўлсанглар ҳам кўйлак тикишни билмайсизларми? Узатадиган ёшга етибсизлар-у кўйлакларингни бировга тикдирасизларми?, - дедим кулиб.

- Ҳамма шундай қилади, момо, - дейишди қизлар.

- Ҳозир афсуски шундай, - гапимизга қўшилди ўрта яшар киши. – Қизлар-ку қизлар, йигитлар ҳам ҳунарга қизиқмай қўйишган. Кеча қўшнимнинг икки боланинг отаси бўлган ўғли "деразамнинг ойнасини қўйиб беролмайсизми? Ёзда салқин бўлсин, деб олиб қўйгандим, энди жойига қўяолмаяпман”, дейди менга. Ўзи йилнинг ярмида турли шаҳарларда мардикорликда юради. Шуниям эплолмасанг, сен қандай устасан, деб кулдим.

- Мен сувоқчиман-да, - дейди уялмай. Сувоқчи ойна қўйишни ўрганмасин, деб ким айтибди. Одам қизиқиши керак. Эркак киши оиласига асқотгудай ҳамма ишни билиши керак. Ҳозир икки-уч соатлик ишим бор эди, деб уста қидириб юрадиганлар ҳам кўп. Шу ишга ўзи уринса-ку уддасидан чиқиб кетади. Қунт қилса, бировнинг қўлидан келган иш ҳамманинг ҳам қўлидан келади.

- Ана, эшитдингларми, - дедим қизларга. Сизлар ҳам кўйлак тикишни ўзларингиз ўрганганингизда бировга ялиниб юрмасдингиз. Чеварга деган пули ёнига қоларди онангизнинг.

Мен ҳозир 68 ёшдаман. Баъзиларга ўхшаб "ҳозирги ёшлар” деб камситмоқчи эмасман-у лекин аслида ҳам ҳозирги ёшларнинг кўпчилиги эпсиз бўлиб вояга етаётгани бор гап. Кийим тикдиришга, ювдиришга, соч бўятишга, турмаклатишга, ҳатто бирон тўй-базмга бормоқчи бўлган қизига қош-кипригини бўятишга ҳам пул беради ота-она бечора. Ўғилдир, қиздир борадиган манзили 200-300 метрдан ошса, турган гап, таксига чиқади. Булар бари биргина менинг эмас, ҳаммамизнинг кўз ўнгимиздаги  бўлаётган воқеалар.

Беихтиёр ўйлаб қоласан: меҳнатнинг қадрига, меҳнат қилиб топилган пулнинг қадрига қачон етишади улар? Булар бориб турган тарбиясизлик эмасми?

Мен эсимни таниганимдан то нафақага чиққунимча далада ишладим. У пайтларда пахтанинг меҳнати оғир, тонг отганидан кун ботгунича далада бўлардим. Икки-уч соат тушликка келиб рўзғоримизнинг анча ишини қилиб кетардик. Қолганини кечаси бажарардик. Кўйлак тикишгина эмас, ҳатто қуроқ кўрпача, ёстиқлар ҳам тикардик, дастрўмоллар тўқирдик. Авваллари қиз узатиб борганда келиннинг тиккан кашталари кўз-кўз қилинарди. Каштаси чиройли келин роса мақталарди. Ҳозир эса... Булар-ку қизлар ҳақидаги фикрларим. Ҳатто бир михни эплаб қоқолмайдиган, туфлисининг таги очилса, елимлай олмайдиган йигитлар ҳам кўп.

Менинг  бу сўзларимни ўқиганлар эпсиз одам ҳам ризқи билан яралгандир, сизга не қайғуриб, дер эҳтимол? Тўғри, лекин меҳнат қилмаган ўғил-қиз пулнинг қандай топилишини билмайди, сарфлаганига жони ачимайди, ота-она  меҳнатини қадрламайди. Шунинг учун ҳам модадан қолган кўйлакни тўзмаса-да кийишмайди. Дастурхонда ортган, бўлак, қотган нонни бемалол ташлайверишади. Қотган нондан озгина шакар аралаштириб талқон қилиш ё нонқовурдоқ пишириш мумкин. Полизимиздаги помидор, булғор қалампири, пиёз, сабзи қўшиб нонқовурдоқни пишириб, кўкатлар сепиб, дастурхонга тортинг-чи, қайси таомдан қолишаркан? Агар келинларимиз, қизларимиз шундай қилса, ҳам лаззатли таом пишириб уйдагиларини хурсанд қилади, ҳам қотган ноннинг увол бўлишининг олдини олади.

Тежамли оилада барака бўлади, дейишади. Тежамли тузилар, дейишгани ҳам бежизга эмас.

Бир куни бирга ўйнаб ўсган дугонамникига меҳмонга бордим.

- Тур, ўрнингдан, - деди дугонам кўрпача солишга чоғланиб.

- Қўявер, ўтириб бўлдим, мана ҳаммаёғинг кўрпача-ку, - дедим эндигина ўтирган жойимдан қўзғалишга оғриниб.

- Буниси бошқача, - кулди дугонам.

Беихтиёр қўлидаги кўрпачага қарадим. Қарадим-у...

Бундан йигирма йилча олдин, истиқлолнинг илк йиллари, тирикчилик оғир дамлар эди. Бир кўйлаклик мато олай десам ҳеч рўзғордан орттиролмай юргандим. Бир куни дугонам келиб, туғилган кунинг эсимга тушиб кетди, ўзимгаям, сенгаям тикдим деб қўлимга янги кўйлак  тутқазди. Айнан шунақасини ўзи кийиб келибди.

Дугонамнинг менга тўшамоқчи бўлиб турган кўрпачаси ўша кўйлакдан эди.

- Елкаси сал оқарса-да этаги бутун экан. Яқинда бир сандиқ титганимда кўриб қолдим-да увол бўлиб ётмасин деб кўрпача қилдим, - дея кулди дугонам.

Менимча дугонамга ўхшаган ҳақиқий тежамкор, уволдан қўрқадиган онахонлар, исрофгарчиликнинг оқибатини айтгудай отахонларимиз кўп. Фақат улар билганини қилишсин, қабилида иш тутмай, ёшларга эътиборлироқ бўлишса, камчилигини вақтида айтиб туришса, тушунтиришса, фойдаси тегади, албатта.

Розия момо,

"Тўлқин” овули.

(Фото - http://www.12news.uz)