Tejamli tuzilar, deyishgani bejiz emas

Bu voqeaga bir oycha boʻldi. Qarindoshlarimni koʻrgani Urganchga otlangandim. Shoshib, ertaroq chiqib qoʻyibmanmi, avtobusga yoʻlovchilarning toʻlishini kutib, ancha oʻtirib qoldim. Menga yondosh oʻrindiqqa 18-20 yoshlar atrofidagi ikki qiz kelib oʻtirdi-da bijirlashib suhbatga tushib ketishdi.

- Chevarga nima qilsang ham koʻylagimni tuzatib berasan yo matoning pulini toʻlaysan, dedim.

- Koʻylagingni olmay ketib, yaxshi qilibsan. Axir bir yarim metrdan bir koʻylakni yaxshilab tikib berolmagandan soʻng nimayam deysan. Mana, mening shu koʻylagim bir yigirmadan chiqqan.

- Oʻzi koʻnglim tortmagandi, yaxshi tikadi, deyishganiga... Oʻzi biz tengi qiz ekan, tsex ochib oʻtirganini ayt.

- Necha yoshdasizlar, qizlarim? - dedim ularga.

- Yigirma birdamiz, - deyishdi qizlar suhbatiga qoʻshilganimga ogʻrinib.

- 21 yoshda boʻlsanglar ham koʻylak tikishni bilmaysizlarmi? Uzatadigan yoshga yetibsizlar-u koʻylaklaringni birovga tikdirasizlarmi?, - dedim kulib.

- Hamma shunday qiladi, momo, - deyishdi qizlar.

- Hozir afsuski shunday, - gapimizga qoʻshildi oʻrta yashar kishi. – Qizlar-ku qizlar, yigitlar ham hunarga qiziqmay qoʻyishgan. Kecha qoʻshnimning ikki bolaning otasi boʻlgan oʻgʻli "derazamning oynasini qoʻyib berolmaysizmi? Yozda salqin boʻlsin, deb olib qoʻygandim, endi joyiga qoʻyaolmayapman”, deydi menga. Oʻzi yilning yarmida turli shaharlarda mardikorlikda yuradi. Shuniyam eplolmasang, sen qanday ustasan, deb kuldim.

- Men suvoqchiman-da, - deydi uyalmay. Suvoqchi oyna qoʻyishni oʻrganmasin, deb kim aytibdi. Odam qiziqishi kerak. Erkak kishi oilasiga asqotguday hamma ishni bilishi kerak. Hozir ikki-uch soatlik ishim bor edi, deb usta qidirib yuradiganlar ham koʻp. Shu ishga oʻzi urinsa-ku uddasidan chiqib ketadi. Qunt qilsa, birovning qoʻlidan kelgan ish hammaning ham qoʻlidan keladi.

- Ana, eshitdinglarmi, - dedim qizlarga. Sizlar ham koʻylak tikishni oʻzlaringiz oʻrganganingizda birovga yalinib yurmasdingiz. Chevarga degan puli yoniga qolardi onangizning.

Men hozir 68 yoshdaman. Baʼzilarga oʻxshab "hozirgi yoshlar” deb kamsitmoqchi emasman-u lekin aslida ham hozirgi yoshlarning koʻpchiligi epsiz boʻlib voyaga yetayotgani bor gap. Kiyim tikdirishga, yuvdirishga, soch boʻyatishga, turmaklatishga, hatto biron toʻy-bazmga bormoqchi boʻlgan qiziga qosh-kiprigini boʻyatishga ham pul beradi ota-ona bechora. Oʻgʻildir, qizdir boradigan manzili 200-300 metrdan oshsa, turgan gap, taksiga chiqadi. Bular bari birgina mening emas, hammamizning koʻz oʻngimizdagi  boʻlayotgan voqealar.

Beixtiyor oʻylab qolasan: mehnatning qadriga, mehnat qilib topilgan pulning qadriga qachon yetishadi ular? Bular borib turgan tarbiyasizlik emasmi?

Men esimni taniganimdan to nafaqaga chiqqunimcha dalada ishladim. U paytlarda paxtaning mehnati ogʻir, tong otganidan kun botgunicha dalada boʻlardim. Ikki-uch soat tushlikka kelib roʻzgʻorimizning ancha ishini qilib ketardik. Qolganini kechasi bajarardik. Koʻylak tikishgina emas, hatto quroq koʻrpacha, yostiqlar ham tikardik, dastroʻmollar toʻqirdik. Avvallari qiz uzatib borganda kelinning tikkan kashtalari koʻz-koʻz qilinardi. Kashtasi chiroyli kelin rosa maqtalardi. Hozir esa... Bular-ku qizlar haqidagi fikrlarim. Hatto bir mixni eplab qoqolmaydigan, tuflisining tagi ochilsa, yelimlay olmaydigan yigitlar ham koʻp.

Mening  bu soʻzlarimni oʻqiganlar epsiz odam ham rizqi bilan yaralgandir, sizga ne qaygʻurib, der ehtimol? Toʻgʻri, lekin mehnat qilmagan oʻgʻil-qiz pulning qanday topilishini bilmaydi, sarflaganiga joni achimaydi, ota-ona  mehnatini qadrlamaydi. Shuning uchun ham modadan qolgan koʻylakni toʻzmasa-da kiyishmaydi. Dasturxonda ortgan, boʻlak, qotgan nonni bemalol tashlayverishadi. Qotgan nondan ozgina shakar aralashtirib talqon qilish yo nonqovurdoq pishirish mumkin. Polizimizdagi pomidor, bulgʻor qalampiri, piyoz, sabzi qoʻshib nonqovurdoqni pishirib, koʻkatlar sepib, dasturxonga torting-chi, qaysi taomdan qolisharkan? Agar kelinlarimiz, qizlarimiz shunday qilsa, ham lazzatli taom pishirib uydagilarini xursand qiladi, ham qotgan nonning uvol boʻlishining oldini oladi.

Tejamli oilada baraka boʻladi, deyishadi. Tejamli tuzilar, deyishgani ham bejizga emas.

Bir kuni birga oʻynab oʻsgan dugonamnikiga mehmonga bordim.

- Tur, oʻrningdan, - dedi dugonam koʻrpacha solishga chogʻlanib.

- Qoʻyaver, oʻtirib boʻldim, mana hammayogʻing koʻrpacha-ku, - dedim endigina oʻtirgan joyimdan qoʻzgʻalishga ogʻrinib.

- Bunisi boshqacha, - kuldi dugonam.

Beixtiyor qoʻlidagi koʻrpachaga qaradim. Qaradim-u...

Bundan yigirma yilcha oldin, istiqlolning ilk yillari, tirikchilik ogʻir damlar edi. Bir koʻylaklik mato olay desam hech roʻzgʻordan orttirolmay yurgandim. Bir kuni dugonam kelib, tugʻilgan kuning esimga tushib ketdi, oʻzimgayam, sengayam tikdim deb qoʻlimga yangi koʻylak  tutqazdi. Aynan shunaqasini oʻzi kiyib kelibdi.

Dugonamning menga toʻshamoqchi boʻlib turgan koʻrpachasi oʻsha koʻylakdan edi.

- Yelkasi sal oqarsa-da etagi butun ekan. Yaqinda bir sandiq titganimda koʻrib qoldim-da uvol boʻlib yotmasin deb koʻrpacha qildim, - deya kuldi dugonam.

Menimcha dugonamga oʻxshagan haqiqiy tejamkor, uvoldan qoʻrqadigan onaxonlar, isrofgarchilikning oqibatini aytguday otaxonlarimiz koʻp. Faqat ular bilganini qilishsin, qabilida ish tutmay, yoshlarga eʼtiborliroq boʻlishsa, kamchiligini vaqtida aytib turishsa, tushuntirishsa, foydasi tegadi, albatta.

Roziya momo,

"Toʻlqin” ovuli.

(Foto - http://www.12news.uz)