ҲАЁТДАГИ УСТОЗИМ

“Отасининг изини босибди”. Бу иборани мен ўз маъносида тушунганман. Мактаб директори бўлиб ишлаган дадам тонг ёришиши билан мактабга отланар, чойимни чала ичган қизалоқ – мен унинг орқасидан эргашардим. Ҳар куни дадам босган изни босишга ҳаракат қилардим. Агар бирор сабаб бўлиб, изларини боса олмасам, “Энди ўқитувчи бўлолмай қоламан”, – деб ўкинардим.

Отамиз ўргатган тартибга кўра, оиламизда қатъий меҳнат тақсимоти мавжуд бўлиб, ёшимизга яраша иш тақсимланарди. Мен ўт ўрсам, Дилбар чақалоққа қарайди, Баҳром томорқага сув тараса, Икром товуқларга дон беради. Кечги овқатгача ҳар биримиздан ҳисобот олган дадам қай биримизни мақтар, қай биримизга бошларини чайқаб қўярди. Уларнинг икки оғиз мақтовига эришиш учун ака-укалар роса ҳаракат қилардик.

Қизлар дадамизни жуда-жуда яхши кўрардик, ҳар биримизни Тошкентга, олийгоҳга ҳужжат топширишдан тортиб, уч ойдан бир уйга қайтганимизда Тошҳовуздами, Урганчдами, Нукусдами, кутиб олишга доим ўзи чиқишига ўрганиб қолгандик. Йўл чарчоғи ҳам дарров эсдан чиқар эди. Дадамнинг ҳазил аралаш, эркалатиб ҳол сўрашларини ҳозиргача соғинамиз. Институтни қизил дипломга тугатиб келдим, аммо, ўзимча ўқитувчи бўлмоқчи эмасдим. Низомий номли Тошкент Давлат педагогика институти филология факультетидаги домлаларим илмий иш қилишни маслаҳат беришди. Онамнинг кўз ёшларига чидамай, қишлоққа қайтдим. Редакцияда ё шу пайтдаги комсомол қўмитасида ишлашни истардим. Адабиёт оламига етаклаган устозимиз Ражаб ака Аҳмедов колхоз раисига ўринбосар бўлдилар, менга мактабда иш ўрни пайдо бўлди, мен эса ўзимча, осмонларда учардим. “Қизим, мактабда сен туғилган элнинг болалари ўқийди. Элнинг эртаси уларнинг қандай ўқишига боғлиқ”, – деди дадам. Гарчи, ўша вақтда бу сўзлар маъносини унчалик чуқур тушунмасам ҳам, ишга киришдим. Аспирантурага жўнатишмаганларининг аламини ишдан олдим, ўқувчиларим тумандан республика босқичигача олимпиада ғолиблари бўлишди, қаттиқ ишладим.

Собиқ Иттифоқ депутатлигидан туман, Жўқорғи Кенгес депутатлигига қайта-қайта сайланганим ҳам элга қайишмоқлик қондан ўтгани сабабдир, балки? Худойберган акам оиланинг каттаси, жуда меҳнаткаш, ҳалол, келишган, ўктам йигит эдилар. Туман сув хўжалиги, мелиорация бўлими бошлиғи, колхоз раиси, туман ҳокими ўринбосари каби масъул лавозимларда ишлади. Акам тўсатдан аварияга учраб, вафот этганида, биринчи марта дадамнинг йиғлаганини кўрдим. Бизнингча тоғдай мустаҳкам ва салобатли инсоннинг фарзанд доғига чидай олмай, фарёд чекишини кўрганимда дадамнинг ўғилларига қанчалар суянганликларини ҳис қилдим. 32 йил мактаб директори бўлиб ишласа ҳам, партияга ўтмаган дадам кичик укам Акбаржон тўққиз йилда фарзанд кўрганлигини эшитганида, “Аллоҳга шукур, бирини олди, бирини берди”, – деб йиғлаганида, ундаги ҳақиқий эътиқод нималигини англаб етдим.

Эсимда, мен биринчи синфни тугатган йилда дадам уйга телевизор олиб келди. Қишлоқда биринчи пайдо бўлган телевизорни кўргани келган ҳамқишлоқларимиз кўрсатувлар тугагунча кетмас, биз эса ўрнимиз солинишини кута-кута, жой теккан ерда ухлаб қолишимизга тўғри келарди. Каттагина оилага пиширилган оддий таом барчага етар, қорнимиз унча тўймаса ҳам, ўртоқларимиз билан овқат еганимизга қувонардик. Бугун яхши-ёмон кунларимизда уйларимиздан одам аримаслиги, ризқимизнинг бутунлиги ота-оналаримизнинг бағрикенгликлари эвазига бўлса, ажабмас. Қўшним билан сал аразлашганимда, дадам “Эрталаб нигоҳинг қўшнига тушади. Оғир кунингда ҳам, яхши кунингда ҳам хабардор бўладиган киши қўшнинг. Ҳеч қачон қўшничиликка хиёнат қилма, уларни ака-укангдан, жигарларингдан ҳам яқин кўргин”, – деган эди. Қўшниларим билан бир оила фарзандларидай аҳиллигимизга ҳам ота-онамдан олган ибратим сабабдир....

Ёзаверсам, адо бўлмайдиган сабоқлар, ҳаётий намуна, касбга садоқат, эл-юртга содиқлик, фидойилик каби ҳаётий дарсларни ота-онамдан олдим. Улар менинг илк устозларим, умр сабоғини берган мураббийларим. Беш ўғил, беш қизни оқ ювиб, оқ тараган муниса Онам, бутун умрини ёш авлод тарбиясига бағишлаган, улкан маънодаги Устозим – Отамдан олган ибратларим мени бугун “Халқ ўқитувчиси” унвонига эришишимга, эл орасида эҳтиромга лойиқ бўлишимга сабаб бўлгандир. Бугун “Санобар ҳақиқий отасининг қизи бўла олди”, – деган эътирофлардан бошим кўкка етади, 18 йилдан буён бошқараётган жамоамиз ютуқларида ҳаётий сабоқлар ҳиссаси бор.

Ота-онамиз  дунёдан ўтиб кетган бўлсалар ҳам, уларнинг яшаш тарзлари, ҳаётий ўгитлари биз учун маёқдир. Дадамларнинг қўлларидан ушлаб, илк қадамимни ўзим ўқиган мактабда бошлаганим, аҳил ва иноқ жамоада тарбияланганим – келгуси ютуқларим пойдевори бўлди.

Шундай жамоада ҳаётий сабоқларни ўқиганимдан ва уққанимдан ғурурланаман. Ота-онам ва  устозларимдан ўрганган бу сабоқларни фарзандларимга, эл фарзандларига ўргатишдан толмайман.                         

Санобар Хўжамуродова, 40-сонли мактаб директори,

Қорақалпоғистон Республикаси Халқ ўқитувчиси.