ИЖОДКОРНИНГ КЎНГИЛ МУЛКИДАН ЧИҚҚАН ЯНА БИРТУҲФАСИ

Ижод – бу алоҳида олам. Ҳар бир ижодкор ўзига хос олам яратади. Унга ўзгаларни олиб кириб, таништириш ва мафтун этиш учун эса жуда катта маҳорат билан бирга чуқур билим, иқтидор керак.

Кўп йиллар таълим соҳасида фидойилик билан меҳнат қилган, ёш авлод таълим-тарбиясига муносиб ҳисса қўшган фахрий ўқитувчи Турсунбой Абдуллаев ҳам ўз услубига, мухлисларига эга бўлган сермаҳсул ижодкордир.

У аввало ўзи туғилиб-ўсган Амударё халқи, маҳаллий аҳоли тили билан айтганда келин саломлар яратувчиси, сўз санъаткори. Ўтган йиллар давомида элнинг қувончли кунларида, тўйларида ўзи ижод қилган келин саломлари билан нафақат туманда, балки, қўшни туманлар, Хоразм вилояти, ҳатто Туркманистон давлатида ҳам меҳр қозонди. Шунингдек, ҳар хил мавзудаги шеър ва мухаммаслар, долзарб муаммолар ва ғояларни ўзида мужассамлаган ҳикоя, ҳангомалари билан туман газетасида иштирок этиб, ўз мухлисларини топишга эришди. Ижодкор муаллифлигидаги “1001 салом ва янги саломлар” деб номланган китобида ўзи яратган насиҳатомуз, самимий келин саломларини мужассамлаган. Тумандаги “Тараққиёт кўзгуси” ва “Менинг оилам” газеталарида ёруғликка юз тутган ҳикоя ва ҳангомалари ҳам ниҳоятда халқчил.

Мен сўз юритмоқчи бўлаётган ижодкорнинг янги асари, яқинда китоб ҳолида чоп этилган “Итмисан, бўримисан, Лобо?!” номли қиссаси ҳам кенг қамровлилиги, самимийлиги ва ҳатто тарбиявий аҳамияти билан мухлислар қалбидан чуқур жой эгаллашига, китоб жавонидаги энг севимли китобига айланишига ишончим комил. Қиссада табиат, жониворлар ва одам муносабатлари мисолида инсонийлик, меҳр-оқибат, қадимий ва миллий урф-одат, анъаналар, шу билан бирга ҳаётда дуч келинадиган салбий иллатлар, уларнинг оқибатлари ҳам акс эттирилган.

Асарда асосий қаҳрамон Ботир образи ва унинг болаликдан дўсти бўлган Лобо лақабли ит кечинмалари ҳаётий ифодалар билан берилган. Унга қўшни Туркманистонда яшайдиган тоғасининг кичкина кучукча, турли китоблар келтириб бериши, кичкиналигидан табиатга ва жониворларга меҳр қўйишга, ҳаётни китоблардан ўрганишга даъват этиши, отаси Баҳром ака ва онаси Ойсара опаларнинг инсонийликни, меҳр-оқибатни қадрлашга ундаши ҳар қандай ёшдаги ўқувчининг эътиборини ўзига жалб эта олади.

Т.Абдуллаевнинг ушбу ижод маҳсули билан танишиб чиққан мухлислардан Тозабой Матчонов самимий фикрлар билдириб, асарнинг тарбиявий аҳамияти катталигини, йўқолиб бораётган урф-одатлар қаҳрамонларнинг хатти-ҳаракати орқали кўрсатиб беришга ҳаракат қилингани, Нураддин дойи образи орқали китобхонликнинг аҳамияти, шу билан бирга гиёҳвандликдек иллатнинг инсон ҳаётига салбий таъсири далиллар билан кўрсатиб берилгани ҳақида сўз юритган. Қисса ҳақида ўз таассуротларини айтар экан, ҳар бир қаҳрамонга муносабат билдирган: “Комил молия образи мард, сўзида турадиган инсон экан. Унинг ўғлим ҳақи ваъда бераман, деганда Баҳром аканинг фарзанд Аллоҳ томонидан берилган неъмат эканлигини таъкидлаб ўтиши жуда аҳамиятли суҳбатлардир. Асардаги Ғайбу қишлоғидаги тўйда Лобонинг Қора Қоплон билан уришиши, унинг Ботирнинг овозини эшитиши ва ютқазиб қўйиши кабилар ва бошқа воқеалар жуда қизиқарли тасвирланган. Айниқса, орада анча вақт ўтгандан кейин Қора Қоплонни барибир енгиши ва Ботир билан учрашув лаҳзаси кўзимга ёш келтирди.”

Дарҳақиқат, қиссани ўқиш давомида воқеалар бир-бирига боғланиб, ривожланиб бораётганини англайсиз ва шу баробарида ҳар бир сюжетни эътиборсиз қодирмасдан уқиб олишга уринасиз. Қишлоқ манзаралари, тўй-ҳашам ва байрамлар, асар қаҳрамонларининг меҳмондорчиликлари шунчалик маҳорат билан тасвирланганки, ҳар бири кўз ўнгингизда гавдаланиб, бор бўйи билан намоён бўлади. Инсоният пайдо бўлганидан бери ёнма-ён яшаб келаётган жониворлардан бири бўлган итнинг кечинмалари, одамзот билан муносабати баён этилган эпизодларни ўқиб, муаллифнинг ушбу ижод маҳсулини яратиш учун қанчалик кўп тер тўккани, изланиб-ўрганганини яққол англаш мумкин. Бу, албатта, оз меҳнат эвазига бунёд бўлмайди.

Т.Абдуллаевнинг ижод намуналарининг биринчи ўқувчиларидан бўлган фарзанди Гуласал Абдуллаева ҳам қисса ҳақидаги таассуротлари билан бўлишар экан, бу асар ижодкорнинг кўнгил мулкидан чиққан, кўпдан кутилган навбатдаги туҳфаси бўлганлигини эътироф этади: ”Ҳар бир сатри отам учун фарзандидек азиз бўлган саломлари каби бу қисса ҳам китоб ҳолида чоп этилгани мухлислар учун катта совға бўлди, десам асло адашмайман. Отамнинг инсонларга муносабати бўлакча, яъни каттами, кичикми, аёлми, болами ҳар бирининг кўнглига йўл топа оладилар. Жониворларни ҳам яхши кўришини билардим-у, лекин бунчалик кўп сирлашишларини ҳеч сезмаган эканман. «Итмисан, бўримисан Лобо?!» деб китоб муқовасини ўқидим-у, тезда бориб қўлимга олсам, ўқисам деб тараддудлана бошладим. Китобни варақлар эканман, қаҳрамонлар барчаси оддий халқ вакиллари эканлиги диққатимни тортди. Инсониятни қийнаётган гиёҳвандлик балоси, катта даромадлар тикилган қиморбозлик каби салбий иллатлар изидан адашганлар, одамларнинг яхши кунларидан ҳам ёмон ниятда фойда кўрадиган кушандалар тақдири, ҳатто жониворлардан ҳам ўз нафси йўлида турлича фойдаланадиган шахслар ҳақидаги ҳаётий асосланган ҳикоялар тизгини ўқувчини ўзига тортади.”

У мухлис сифатида асар билан танишиб, илмли, ақлли ва ўз касбининг устаси бўлган Нураддин дойи образи орқали ҳаёт синовлари ҳеч кимни ўз домига тортмасдан қўймаслиги, салгина иродасизлик ва лоқайдлик туфайли бор-йўғидан айрилиш ҳеч гап эмаслиги, ҳаётий ҳикоялар кетма-кетлиги кишини яна ўқишда давом этишга чорлашини мамнуният билан ифода этади. Шунингдек, ҳайвонларда содир бўладиган кечинмаларни тасвирлаш учун ёзувчи кўп китоб ўқиган ва ҳаёти давомида уларни парваришлаб, улар билан тиллашган ёки шу соҳа билимдони бўлиши лозимлигини таъкидлайди.

Дарҳақиқат, ҳар иккала мухлис эътироф этганидек, муаллиф ўз асарида Ботир образи орқали инсонларнинг табиатга эътиборини қаратишга, жониворларга меҳр ҳиссини уйғотишга ҳаракат қилган. Ҳаётий воқеаларни тушунарли ва содда тилда самимий баён қилиб, кўнгилларга тўғри кириб боришини истаган ва бунга том маънода эришган. Албатта, қиссада тасвирланган қизиқарли воқеа-ҳодисалар, учрайдиган жой номлари, миллий урф-одатлар, тўй-томошаларда бўлиб ўтган қизиқарли беллашувларни бир-бирига боғлаш ижодкордан катта маҳорат ва синчковлик талаб этади. Бу билан у китобхонларнинг қизиқишини ошириб, эътиборини тортишнинг уддасидан чиққан.

Элимизда таниқли бўлган ижодкор, фахрий устоз Т.Абдуллаевнинг қаламига мансуб бўлган ушбу «Итмисан, бўримисан Лобо?!» қиссасини Сиз китобхонларга, албатта, ўқиб чиқишни тавсия қилиш билан бирга, муаллифга ижодий баркамоллик тилаб, янги-янги асарлар кутиб қоламиз.

Озода Худойберганова.