IJODKORNING KOʻNGIL MULKIDAN ChIQQAN YaNA BIRTUHFASI

Ijod – bu alohida olam. Har bir ijodkor oʻziga xos olam yaratadi. Unga oʻzgalarni olib kirib, tanishtirish va maftun etish uchun esa juda katta mahorat bilan birga chuqur bilim, iqtidor kerak.

Koʻp yillar taʼlim sohasida fidoyilik bilan mehnat qilgan, yosh avlod taʼlim-tarbiyasiga munosib hissa qoʻshgan faxriy oʻqituvchi Tursunboy Abdullayev ham oʻz uslubiga, muxlislariga ega boʻlgan sermahsul ijodkordir.

U avvalo oʻzi tugʻilib-oʻsgan Amudaryo xalqi, mahalliy aholi tili bilan aytganda kelin salomlar yaratuvchisi, soʻz sanʼatkori. Oʻtgan yillar davomida elning quvonchli kunlarida, toʻylarida oʻzi ijod qilgan kelin salomlari bilan nafaqat tumanda, balki, qoʻshni tumanlar, Xorazm viloyati, hatto Turkmaniston davlatida ham mehr qozondi. Shuningdek, har xil mavzudagi sheʼr va muxammaslar, dolzarb muammolar va gʻoyalarni oʻzida mujassamlagan hikoya, hangomalari bilan tuman gazetasida ishtirok etib, oʻz muxlislarini topishga erishdi. Ijodkor muallifligidagi “1001 salom va yangi salomlar” deb nomlangan kitobida oʻzi yaratgan nasihatomuz, samimiy kelin salomlarini mujassamlagan. Tumandagi “Taraqqiyot koʻzgusi” va “Mening oilam” gazetalarida yorugʻlikka yuz tutgan hikoya va hangomalari ham nihoyatda xalqchil.

Men soʻz yuritmoqchi boʻlayotgan ijodkorning yangi asari, yaqinda kitob holida chop etilgan “Itmisan, boʻrimisan, Lobo?!” nomli qissasi ham keng qamrovliligi, samimiyligi va hatto tarbiyaviy ahamiyati bilan muxlislar qalbidan chuqur joy egallashiga, kitob javonidagi eng sevimli kitobiga aylanishiga ishonchim komil. Qissada tabiat, jonivorlar va odam munosabatlari misolida insoniylik, mehr-oqibat, qadimiy va milliy urf-odat, anʼanalar, shu bilan birga hayotda duch kelinadigan salbiy illatlar, ularning oqibatlari ham aks ettirilgan.

Asarda asosiy qahramon Botir obrazi va uning bolalikdan doʻsti boʻlgan Lobo laqabli it kechinmalari hayotiy ifodalar bilan berilgan. Unga qoʻshni Turkmanistonda yashaydigan togʻasining kichkina kuchukcha, turli kitoblar keltirib berishi, kichkinaligidan tabiatga va jonivorlarga mehr qoʻyishga, hayotni kitoblardan oʻrganishga daʼvat etishi, otasi Bahrom aka va onasi Oysara opalarning insoniylikni, mehr-oqibatni qadrlashga undashi har qanday yoshdagi oʻquvchining eʼtiborini oʻziga jalb eta oladi.

T.Abdullayevning ushbu ijod mahsuli bilan tanishib chiqqan muxlislardan Tozaboy Matchonov samimiy fikrlar bildirib, asarning tarbiyaviy ahamiyati kattaligini, yoʻqolib borayotgan urf-odatlar qahramonlarning xatti-harakati orqali koʻrsatib berishga harakat qilingani, Nuraddin doyi obrazi orqali kitobxonlikning ahamiyati, shu bilan birga giyohvandlikdek illatning inson hayotiga salbiy taʼsiri dalillar bilan koʻrsatib berilgani haqida soʻz yuritgan. Qissa haqida oʻz taassurotlarini aytar ekan, har bir qahramonga munosabat bildirgan: “Komil moliya obrazi mard, soʻzida turadigan inson ekan. Uning oʻgʻlim haqi vaʼda beraman, deganda Bahrom akaning farzand Alloh tomonidan berilgan neʼmat ekanligini taʼkidlab oʻtishi juda ahamiyatli suhbatlardir. Asardagi Gʻaybu qishlogʻidagi toʻyda Loboning Qora Qoplon bilan urishishi, uning Botirning ovozini eshitishi va yutqazib qoʻyishi kabilar va boshqa voqealar juda qiziqarli tasvirlangan. Ayniqsa, orada ancha vaqt oʻtgandan keyin Qora Qoplonni baribir yengishi va Botir bilan uchrashuv lahzasi koʻzimga yosh keltirdi.”

Darhaqiqat, qissani oʻqish davomida voqealar bir-biriga bogʻlanib, rivojlanib borayotganini anglaysiz va shu barobarida har bir syujetni eʼtiborsiz qodirmasdan uqib olishga urinasiz. Qishloq manzaralari, toʻy-hasham va bayramlar, asar qahramonlarining mehmondorchiliklari shunchalik mahorat bilan tasvirlanganki, har biri koʻz oʻngingizda gavdalanib, bor boʻyi bilan namoyon boʻladi. Insoniyat paydo boʻlganidan beri yonma-yon yashab kelayotgan jonivorlardan biri boʻlgan itning kechinmalari, odamzot bilan munosabati bayon etilgan epizodlarni oʻqib, muallifning ushbu ijod mahsulini yaratish uchun qanchalik koʻp ter toʻkkani, izlanib-oʻrganganini yaqqol anglash mumkin. Bu, albatta, oz mehnat evaziga bunyod boʻlmaydi.

T.Abdullayevning ijod namunalarining birinchi oʻquvchilaridan boʻlgan farzandi Gulasal Abdullayeva ham qissa haqidagi taassurotlari bilan boʻlishar ekan, bu asar ijodkorning koʻngil mulkidan chiqqan, koʻpdan kutilgan navbatdagi tuhfasi boʻlganligini eʼtirof etadi: ”Har bir satri otam uchun farzandidek aziz boʻlgan salomlari kabi bu qissa ham kitob holida chop etilgani muxlislar uchun katta sovgʻa boʻldi, desam aslo adashmayman. Otamning insonlarga munosabati boʻlakcha, yaʼni kattami, kichikmi, ayolmi, bolami har birining koʻngliga yoʻl topa oladilar. Jonivorlarni ham yaxshi koʻrishini bilardim-u, lekin bunchalik koʻp sirlashishlarini hech sezmagan ekanman. «Itmisan, boʻrimisan Lobo?!» deb kitob muqovasini oʻqidim-u, tezda borib qoʻlimga olsam, oʻqisam deb taraddudlana boshladim. Kitobni varaqlar ekanman, qahramonlar barchasi oddiy xalq vakillari ekanligi diqqatimni tortdi. Insoniyatni qiynayotgan giyohvandlik balosi, katta daromadlar tikilgan qimorbozlik kabi salbiy illatlar izidan adashganlar, odamlarning yaxshi kunlaridan ham yomon niyatda foyda koʻradigan kushandalar taqdiri, hatto jonivorlardan ham oʻz nafsi yoʻlida turlicha foydalanadigan shaxslar haqidagi hayotiy asoslangan hikoyalar tizgini oʻquvchini oʻziga tortadi.”

U muxlis sifatida asar bilan tanishib, ilmli, aqlli va oʻz kasbining ustasi boʻlgan Nuraddin doyi obrazi orqali hayot sinovlari hech kimni oʻz domiga tortmasdan qoʻymasligi, salgina irodasizlik va loqaydlik tufayli bor-yoʻgʻidan ayrilish hech gap emasligi, hayotiy hikoyalar ketma-ketligi kishini yana oʻqishda davom etishga chorlashini mamnuniyat bilan ifoda etadi. Shuningdek, hayvonlarda sodir boʻladigan kechinmalarni tasvirlash uchun yozuvchi koʻp kitob oʻqigan va hayoti davomida ularni parvarishlab, ular bilan tillashgan yoki shu soha bilimdoni boʻlishi lozimligini taʼkidlaydi.

Darhaqiqat, har ikkala muxlis eʼtirof etganidek, muallif oʻz asarida Botir obrazi orqali insonlarning tabiatga eʼtiborini qaratishga, jonivorlarga mehr hissini uygʻotishga harakat qilgan. Hayotiy voqealarni tushunarli va sodda tilda samimiy bayon qilib, koʻngillarga toʻgʻri kirib borishini istagan va bunga tom maʼnoda erishgan. Albatta, qissada tasvirlangan qiziqarli voqea-hodisalar, uchraydigan joy nomlari, milliy urf-odatlar, toʻy-tomoshalarda boʻlib oʻtgan qiziqarli bellashuvlarni bir-biriga bogʻlash ijodkordan katta mahorat va sinchkovlik talab etadi. Bu bilan u kitobxonlarning qiziqishini oshirib, eʼtiborini tortishning uddasidan chiqqan.

Elimizda taniqli boʻlgan ijodkor, faxriy ustoz T.Abdullayevning qalamiga mansub boʻlgan ushbu «Itmisan, boʻrimisan Lobo?!» qissasini Siz kitobxonlarga, albatta, oʻqib chiqishni tavsiya qilish bilan birga, muallifga ijodiy barkamollik tilab, yangi-yangi asarlar kutib qolamiz.

Ozoda Xudoyberganova.