Pensiya taʼminoti: islohotlar, raqamlar, tahlil

Pensiya haqida gap ketganida sodda va samimiy xalqimizning ajib odatlari esingga tushadi... Dunyoning allaqaysi burchagida davlatdan qarilik nafaqasi olayotgan nafaqaxoʻrdan pullarini nimaga sarflayotgani haqida soʻralsa, oʻziga shaxsiy nimadir xarid qilishi, sayohatga borishi, umuman, nafaqasini oʻzi uchun yoʻnaltirayotganini aytishi mumkin. Bizning bolaparvar, nur yuzli keksalarimizning koʻpchiligi esa nafaqa pulidan shirindan-shakar nevaralariga ham “ulush” berishi hech kimga sir emas. Ha, nuroniylarimiz doimo uyim, oilam, farzandlarim, deya yashaydi. Har neʼmatni birgalikda baham koʻradi.

Soʻngi yillarda keksalarimizga boʻlgan eʼtibor, ularning moddiy taʼminoti, jamiyat hayotidagi ishtirokiga alohida urgʻu berilib, pensiya tizimi ham isloh qilindi. Jumladan, davlatimiz rahbarining 2023-yil 1-noyabrdagi “Aholiga pensiya tayinlash boʻyicha koʻrsatiladigan davlat xizmatlari sifatini yanada oshirishga qaratilgan qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi qaroriga koʻra, 2024-yil 1-yanvardan boshlab, fuqarolarga davlat pensiyalarini tayinlash uchun amaldagi tartibga qoʻshimcha ravishda ularning xohishiga koʻra, Davlat xizmatlari markazlari yoki Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali ham ariza berish huquqi berildi.

Shuningdek, hujjatga koʻra, 2025-yil 1-martdan boshlab, fuqarolarga yoshga doir pensiyalarni “Fuqarolarning davlat pensiya taʼminoti toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 7-moddasida belgilangan yoshga toʻlishi munosabati bilan alohida murojaat talab etmagan holda, proaktiv shaklda tayinlash tartibi joriy etiladi.

Amudaryo tumanida ham bu sohada qabul qilinayotgan huquqiy hujjatlarning mohiyati va ijrosiga soha xodimlari tomonidan alohida masʼuliyat bilan yondashilmoqda. Iqtisodiyot va Moliya vazirligi huzuridagi Byudjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasi Amudaryo tumani boʻlimida bugungi kunda 8 nafar xodim faoliyat yuritadi. Ular oʻz ish faoliyati davomida sohaga oid yangiliklar, qabul qilinayotgan Qarorlar ijrosi, mazmun-mohiyati, shuningdek, pensiya masalasida aholidan kelib tushayotgan murojaatlar muhokamasi hamda galdagi vazifalar yuzasidan oʻzaro tez-tez suhbatlar olib boradilar. Bu esa, ishlarning oʻz vaqtida, tizimli olib borilishiga zamin yaratadi.

Maʼlumot uchun, 2025-yil 1-yanvar holatiga koʻra tumanimizdagi pensionerlar soni 24 ming 601 nafarni tashkil qiladi. Ularga har oyda 30,8 mlrd soʻm toʻlanib kelinmoqda. Shundan, 18 ming 771 nafariga bank plastik kartalari orqali, 5 ming 830 nafariga esa naqd pul koʻrinishida pensiya oʻz vaqtida toʻlab kelinmoqda.

Maʼlumki, ayrim oilalarning moddiy holati yaxshilanishida oila byudjetiga har oy kirayotgan tushumlar bilan bir qatorda davlatimiz tomonidan berilayotgan pensiya taʼminotining ham oʻz oʻrni bor. Baʼzi keksalarimiz yoki nogironligi boʻlgan shaxslar oʻz pensiyasi yoki nafaqasi hisobidan sogʻligʻini tiklashi, sanatoriylarga borishi yoki oʻzi uchun zarur boʻlgan vositani xarid qilishi mumkin. Shundan kelib chiqadigan boʻlsak, pensiyalarning oʻz vaqtida toʻlanishi muhim ahamiyat kasb etadi. Hozirgi kunda yoshga doir pensiya oluvchi 20 ming 266 nafar amudaryoliklar ham davlatimizning ijtimoiy taʼminotga qaratayotgan eʼtiboridan mamnun.

Xabaringiz bor, fuqarolarning pensiya taʼminoti sohasidagi qonunchilikni amaliyotda qoʻllashda yuzaga kelayotgan turli xil yondashuvlarning oldini olish va korruptsiyani yuzaga keltiruvchi holatlarga barham berish, ijtimoiy adolat tamoyilidan kelib chiqib, nogironligi boʻlgan shaxslarning daromadlarini oshirish, ularning mehnatini munosib baholash, shuningdek pensiya miqdorini koʻpaytirish maqsadida 2022-yil 26-oktyabrda “Fuqarolarning davlat pensiya taʼminoti toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi qonuniga pensiya tayinlash tartibini takomillashtirishga qaratilgan oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish haqida”gi Oʻzbekiston Respublikasi qonuni qabul qilingan edi. Unga koʻra, I va II guruh nogironlik pensiyasi tayinlanganidan keyingi ishlangan vaqt ish stajiga qoʻshib hisoblanishi, I va II guruh nogironlik pensiyasi tayinlanganidan keyin kamida 1-yil ish stajiga ega boʻlsa, fuqaroning arizasi asosida ish staji va ish haqi inobatga olingan holda pensiya har ikki yilda bir marotaba qayta hisoblab chiqilishi belgilangan. Bunda, pensiyani qayta hisoblash fuqaro pensiya miqdorini qayta hisoblash uchun murojaat qilgan sanadagi ushbu Qonunning 17-moddasida koʻrsatilgan yoshga nisbatan talab qilingan ish stajidan kelib chiqqan holda amalga oshirilishi belgilangan. Bu esa, oʻz navbatida, nogironligi boʻlgan shaxslarning ijtimoiy himoyasini yanada kuchaytirishga, ularning huquq va erkinliklarini taʼminlashga, ijtimoiy adolat tamoyillaridan kelib chiqib, moddiy jihatdan qoʻllab-quvvatlashga, turmush darajasini oshirishga xizmat qiladi.

Hozirda tumanimizda nogironlik pensiyasi oluvchilar 2 ming 936 nafarni tashkil qiladi. Shundan, I guruh koʻz kasalligi boʻyicha roʻyxatda turgan nafaqa oluvchilar 312 nafar, I guruh nogironligi boʻlgan shaxslar 482 nafar, II guruh nogironligi boʻlgan shaxslar 2 ming 339 nafar, III guruh nogironligi boʻlgan shaxslar 115 nafarni tashkil etadi. Shu bilan birga, 1 ming 265 nafar boquvchisini yoʻqotganlik pensiyasini oluvchilar roʻyxatga olingan.

Keyingi yillarda pensiya tizimida bir qator normativ huquqiy hujjatlar qabul qilinmoqda. Shu bilan birga sohada fuqarolarning murojaatlari bilan ishlash, ularga yechim topish, mavjud muammolarni bartaraf etish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va Moliya vazirligi huzuridagi Byudjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasi ijro etuvchi apparatining “1271” murojaatlarni qabul qilish qisqa raqami hamda jamgʻarmaning ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalari faoliyat koʻrsatmoqda. Albatta, bundan koʻzlangan maqsad bitta – xalqni rozi qilish. Xalq oʻz hayotidan rozi boʻlgan yurtda esa oʻzaro totuvlik hukm suradi.

Aziza Madrahimova