OLIY SUD PLENUMI QARORLARI – AMALIYoTDA

Amudaryo tuman sudi binosida Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining yaqinda qabul qilingan muhim qarorlari mazmun-mohiyatini oʻrganishga bagʻishlangan oʻquv-seminari boʻlib oʻtdi. Tadbirda sudyalar, davlat organlari va huquqni muhofaza qiluvchi organlar xodimlari ishtirok etib, sud amaliyotiga tatbiq etilayotgan yangiliklar yuzasidan fikr almashdilar.

Seminarning asosiy maqsadi – Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining 2025-yil 24-noyabrdagi “Sudlar tomonidan shaxsiy nomulkiy huquqlar va boshqa nomoddiy neʼmatlarni himoya qilish toʻgʻrisidagi qonunchilikni qoʻllash amaliyoti haqida”gi 21-sonli, “Jinoyat uchun jazo tayinlash amaliyoti toʻgʻrisida”gi qarorga oʻzgartirish kiritish haqida”gi 22-sonli hamda ayrim Plenum qarorlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisidagi 23-sonli qarorlarining mazmun-mohiyatini keng jamoatchilikka va ijrochilarga yetkazishdan iborat boʻldi.

Tadbirda soʻzga chiqqan Jinoyat ishlari boʻyicha Amudaryo tuman sudining raisi Jasurbek Baltabayev taʼkidlaganidek, Oliy sud Plenumining 21-sonli qarori bilan jazo tayinlashda mutanosiblik printsipiga asoslanish va huquqiy taʼsir choralari qonunda nazarda tutilgan maqsadlarga erishish uchun yetarli boʻlishi kerakligi belgilangan. Shuningdek, endilikda shaxsni oʻta xavfli residivist deb topishda nafaqat Oʻzbekiston, balki boshqa davlat sudlarining hukmlari ham hisobga olinishi mumkin. Qolaversa, Qaror bilan jazo tayinlashning oʻziga xos tartiblari kiritilmoqda. Endilikda sudlarga jinoyat sodir etgan voyaga yetmaganlarga nisbatan jazo oʻrniga koʻproq majburlov choralarini qoʻllash tavsiya etiladi.

Fuqarolik ishlari boʻyicha Amudaryo tuman sudi raisi Adilbek Seytnazarov internet tarmogʻida shaʼn va qadr-qimmatni kamsituvchi maʼlumotlar tarqatilganda qoʻllaniladigan choralar haqida tushuntirish berdi. Agar ijtimoiy tarmoqlarda shaxs haqida haqiqatga toʻgʻri kelmaydigan maʼlumotlar tarqatilsa, jabrlanuvchi nafaqat raddiya berishni, balki ushbu maʼlumotlarni oʻchirib tashlash, qidiruv tizimlaridan olib tashlash hamda maʼnaviy zararni undirishni talab qilishi mumkin. Eʼtiborli jihati shundaki, tarqatilgan maʼlumotning haqiqatga toʻgʻri kelishini isbotlash majburiyati endilikda maʼlumotni tarqatgan javobgar zimmasiga yuklatiladi.

Seminar davomida fuqarolik ishlari boʻyicha Amudaryo tuman sudining sudyasi Muhabbat Kaypova Plenumning 22- va 23-sonli qarorlari bilan amaldagi qonunchilikka kiritilgan oʻzgartirishlarga eʼtibor qaratdi. U oʻz nutqida kredit munosabatlari va jazo tayinlash amaliyotidagi yangiliklarni sharhlab berdi.

Qayd qilinganidek, Plenumning 23-sonli qarori bilan kredit shartnomalari boʻyicha nizolarni hal qilishda adolatli yondashuv belgilandi. Xususan, agar qarz oluvchi kreditni qaytarish muddatini buzsa, bank darhol kreditning qolgan barcha qismini undirishni talab qila olmaydi. Dastlab muddati oʻtgan qismni undirish choralari koʻrilishi kerak. Faqat shundan keyingina, natija boʻlmasa, kreditning toʻliq summasini muddatidan oldin undirish masalasi qoʻyilishi mumkin. Bu fuqarolarning huquqlarini himoya qilishda muhim kafolatdir.

Shuningdek, sudya Muhabbat Kaypova jinoyat ishlari boʻyicha jazo tayinlashdagi oʻzgarishlarga ham toʻxtaldi. 22-sonli Plenum qaroriga koʻra, Konstitutsiyamizning 20-moddasiga asosan, shaxsga nisbatan qoʻllaniladigan huquqiy taʼsir choralari mutanosiblik printsipiga asoslanishi shart. Sudlarga voyaga yetmaganlarga nisbatan jazo oʻrniga majburlov choralarini kengroq qoʻllash tavsiya etilmoqda. Yana bir muhim jihat: jamoat xavfsizligiga tahdid soluvchi materiallarni internetda tarqatgan shaxslarga ozodlikni cheklash jazosi tayinlanganda, ularga Internetdan foydalanishni taqiqlash kabi qoʻshimcha cheklovlar belgilanishi mumkinligi tushuntirildi.

Tadbir yakunida ishtirokchilar oʻzlarini qiziqtirgan savollarga sudyalardan batafsil javob oldilar. Ushbu Plenum qarorlarining amaliyotga toʻgʻri tatbiq etilishi fuqarolarning huquq va erkinliklarini ishonchli himoya qilishga xizmat qilishi taʼkidlandi.