Dala çetlari — qöşimça daromad manbai: tuman fermerlarining tajribasi Qoraqalpoğiston miqyosida ommalaştirilmoqda

Yer — bebaho xazina, undan oqilona va samarali foydalaniş tökinlikni va farovonligini taʼminlovçi boş omildir. Ayniqsa, qişloq xöjaligi sohasida har bir qariç yerdan unumli foydalaniş, boğ qator oralari va dala çetlarini böş qoldirmaslik bugungi kunda zamon talabiga aylangan.

Şu maqsadda 22-aprel kuni Amudaryo tumanidagi Oq oltin ovuli hududida joylaşgan «Manğit boğboni» fermer xöjaligi dalasida körgazmali seminar taşkil etildi. «Boğ qator orasi hamda dala çetlaridan samarali foydalaniş ilğor tajribalarini qişloq xöjaligi korxonalari orasida tarğib qiliş» mavzusida ötkazilgan tadbirda soha mutasaddilari, Amudaryo tumani fermerlari kengaşi, Ösimliklar karantini va himoyasi agentligi hamda Agroinspektsiyaning tuman bölimi vakillari iştirok etişdi. 14 ta tumandan taşrif buyurgan fermerlar kengaşi agronomlari va boğdorçilik xöjaliklari rahbarlari uçun bu uçraşuv tajriba almaşiş va yangi bilimlarni egallaş maydoniga aylandi.

Seminar davomida Amudaryo tumani hokimi Sobir Xöjametov, Özbekiston Fermerlar kengaşining bölim boşliği Mehriddin Muhammadiyev, Qoraqalpoğiston Fermerlar kengaşi raisining örinbosari Allaniyaz Ajimov va boşqalar sözga çiqib bugungi kunda qişloq xöjaligi oldida turgan dolzarb vazifalar, yer va suv resurslaridan tejab-tergab foydalaniş zarurligini alohida taʼkidladilar.

Qayd etiş joizki, boğ qator oralari va dala çetlarini özlaştiriş — oziq-ovqat xavfsizligini taʼminlaş va aholi daromadlarini oşirişda muhim böğin hisoblanadi. Ilğor tajribalar va ilmiy xulosalar şuni körsatmoqdaki, töğri taşkil etilgan agrotexnik tadbirlar hisobiga umumiy hosildorlikni 10-15 foizgaça oşiriş va qöşimça mahsulot yetiştiriş imkoniyati mavjud. Bu esa fermer va dehqon uçun ham iqtisodiy barqarorlikka erişiş demakdir.

Bugungi kunda Amudaryo tumanidagi qişloq xöjaligi korxonalarida jami 1096 gektar maydonda mevali boğlar mavjud bölib, şundan 761 gektari hosilli boğlar bölsa, 335 gektarini yangi barpo etilgan maydonlar taşkil etadi. Joriy yilga belgilangan rejaga köra 60 gektar maydonda intensiv mevali boğlar va 20 gektarda yangi uzumzorlar barpo etiş közda tutilgan. Sohaga berilayotgan eʼtibor natijasida tumanda boğdorçilikka qiziquvçilar soni ortib bormoqda. Eng muhimi, Yoşlar işlari agentligi va Agrosanoatni rivojlantiriş agentligi hamkorligida boğlarda işsiz yoşlarning bandligini taʼminlaş tizimi yölga qöyilgani ijtimoiy masalalar yeçimida ham qöl kelmoqda.

Maʼlumki, boğ qator oralariga ekin ekiş — mevali daraxtlar töliq hosilga kirgunga qadar yerdan maksimal foydalanişning eng samarali usulidir. Yangi barpo etilgan 3-4 yillik boğlarda pomidor, bodring, sabzi, kartoşka yoki dukkakli ekinlardan moş va nöxat yetiştiriş tuproq unumdorligini oşiriş bilan birga qöşimça daromad keltiradi. Intensiv boğlarda esa texnika harakatiga xalaqit bermaydigan, ösuv davri qisqa bölgan piyoz va sarimsoq kabi ekinlarni «töqsonbosti» usulida ekiş tavsiya etiladi. Bunda eng muhim şart — ekilgan mahsulot asosiy daraxtning ildiz tizimi va ozuqasiga şerik bölmasligi, suğoriş va işlov beriş jarayonlariga tösqinlik qilmasligidir.

Prezidentimizning 2024-yil 30-dekabrdagi qaroriga muvofiq, endilikda dala çetlari, aholi tomorqalari va hatto köp qavatli uylar atrofidagi böş yerlarda mahsulot yetiştiriş tartibi belgilandi. Davlat tomonidan bunday taşabbuskorlarni qöllab-quvvatlaş maqsadida içki fitosanitariya sertifikati bepul berilişi, şuningdek, «in-vitro» usulida yetiştirilgan köçatlar xarajatining bir qismi subsidiya sifatida qoplab berilişi fermerlar va dehqonlar uçun katta rağbatdir. Öz navbatida yerga bölgan masʼuliyat ham şunga yaraşa kuçaytirildi. 2026-yildan boşlab dala çetlariga belgilangan muddatda ekin ekilmasa, yer ijaraçisiga nisbatan maʼmuriy javobgarlik va soliq stavkalarining 3 baravar oşirilişi kabi çoralar közda tutilgan.

Dala çetlari va zovurlar atrofiga eksportbop olça, behi, bodom, uzum va terak köçatlarini ekiş nafaqat iqtisodiy foyda, balki ekologik barqarorlikni ham taʼminlaydi. Daraxtlar tuproqni şamol eroziyasidan himoya qiladi va yerning şörlanişini kamaytiradi. Xulosa qilib aytganda, boğ qator oralari va dala çetlariga maqbul ekinlarni ekiş — bu şunçaki majburiyat emas, balki zamonaviy qişloq xöjaligining daromad keltiruvçi asosiy manbaidir.

Bugun Amudaryo dalalarida amalga oşirilayotgan bu kabi saʼy-harakatlar ertangi tökinlik va xalqimiz farovonligining mustahkam poydevori bölib xizmat qiladi. Zero, yer — unga mehr berganni, uning har bir qariçini qadrlaganni heç qaçon rizqsiz qoldirmaydi.