Teran ildizlardan kuch olgan nashr

Gazeta kashf qilinganidan buyon bosma nashrlar nafaqat yangiliklar manbai, balki jamiyatni uygʻotuvchi, fikr va dunyoqarashni shakllantiruvchi qudratli qurol vazifasini oʻtab kelmoqda. Tarixga nazar tashlasak, bundan 92-yil muqaddam, yaʼni 1934-yilda hozirgi Amudaryo tumani hududida ham oʻz davrining ovozi boʻlgan 2 ta nashr bosmadan chiqa boshlagan edi. Oʻtgan yillar davomida ushbu gazetalar xalqimizni ishonchli axborot bilan taʼminlash, ularning maʼnaviyati va dunyoqarashini yuksaltirish, shuningdek, hududning ijtimoiy-iqtisodiy, maʼnaviy va maʼrifiy hayotidagi oʻzgarishlarni tarix sahifalariga muhrlash borasida eng muhim vosita boʻlib xizmat qildi. "Taraqqiyot koʻzgusi" gazetasining bugungi kunlarga yetib kelishida soʻzning qadrini baland bilgan, haqiqatni qalam orqali xalqqa yetkazishda fidoyilik koʻrsatgan koʻplab zahmatkash ijodkorlarning, tajribali muharrir va muxbirlarning beqiyos hissasi bor. Ularning tinimsiz izlanishlari va ijodiy mehnatlari tufayli nashr uzluksiz ravishda chop etilib, tumanimiz ahlining eng yaqin hamrohiga aylandi. 27-iyun – Matbuot va ommaviy axborot vositalari xodimlari kuni munosabati bilan bir asrdan kamroq vaqt davomida yuzlab fidoyi insonlarning mehnati singgan, davrning eng muhim jarayonlarini oʻzida aks ettirgan sevimli gazetamizning boy tarixidan olingan eng asosiy va esda qolarli voqealarni eʼtiboringizga havola qilamiz.

• Tuman matbuotiga 1934-yilda tamal toshi qoʻyilgan boʻlib, “Taraqqiyot koʻzgusi” gazetasi Qoraqalpogʻiston Respublikasi sobiq Qipchoq tumanining “Sotsializm yoʻli” va Xorazm viloyati sobiq Mangʻit tumanining “Stalinchi” gazetalarining maʼnaviy-huquqiy vorisi sanaladi.

• Qipchoq tumanining “Sotsializm yoʻli” gazetasi muharrirligiga 1934-yil 22-fevralda qoʻngʻirotlik Rajab Hakimniyozov tayinlangan. Undan soʻng xoʻjaylilik Abdukarim Ibrohimov (1938-1941-yillar), Endirboy Joʻlliboyev (1941-1942-yillar), Sobir Yusupov (1942-1944-yillar), Aytjon Jumaniyozov (1943-yil), Nurumboy Jumaniyozov va Tursunboy Davlatboyevlar (1953-1957-yillar) ushbu lavozimda ishlagan.

• “Sotsializm yoʻli” gazetasining birinchi soni 1934-yil 5-mayda lotin yozuvida bosib chiqarilgan.

• Mangʻit tumanida “Stalinchi” gazetasini tashkil etishga 1934-yil bahorida jurnalist Saʼdulla Oʻrozov boshchilik qilgan va oʻzi uning birinchi muharriri boʻlgan.

• “Sotsializm yoʻli” gazetasi tahririyati va bosmaxona dastlab Qipchoq qalʼasidagi Quljonboy ismli shaxsning paxta zavodi binosida ish boshlagan hamda gazeta oyiga besh marotaba chiqarila boshlagan.

• 1937-yilning oxirida har ikkala gazeta muharrirlari Rajab Hakimniyozov va Saʼdulla Oʻrozov hamda ikkala tumanning bir guruh faollari nohaq ravishda “xalq dushmani” tamgʻasi bilan hibsga olingan. Ularning koʻpchiligi qiynoqlar natijasida qamoqxonada vafot etgan.

• 1946-yil kuzida taniqli yozuvchi Asan Begimov yordami bilan “Sotsializm yoʻli” gazetasi tahririyati va bosmaxona Qipchoq qalʼasidagi Yusufboy ismli shaxsning hovlisiga koʻchirilgan va sharoitlari birmuncha yaxshilangan (38-bet).

• 1948-yil 15-mayda “Sotsializm yoʻli” gazetasi sahifasida Aziz Razzoqovning «III Internatsional» jamoa xoʻjaligi raisi kirdikorlarini fosh qiluvchi «Yor-yor» nomli sheʼriy feletoni bosilib chiqqan. Ushbu feleton chop etilganidan soʻng, kolxoz raisi va uning sheriklari muxbir Aziz Razzoqovni vahshiylarcha doʻpposlab azoblagan va gazeta nusxalarini tandirga tashlab yoqib yuborgan. Muxbirga qilingan tazyiqlar va nohaqliklar haqida 1948-yil 30-iyunda “Qizil Oʻzbekiston” gazetasida Hotam Ikromovning “Qoraqalpogʻistonda qishloq muxbirlari quvgʻin qilinmoqda” sarlavhali tanqidiy maqolasi chiqqan va aybdor rahbarlar ishdan olinib, haqiqat tiklangan.

• 1957-yilning oxirida Mangʻit va Qipchoq tumanlari birlashtirilib, Amudaryo tumani tashkil qilingan. Ushbu ikkala tuman gazetalari negizida yangi “Amudaryo haqiqati” gazetasi tashkil topgan va ungan 1959-yilgacha Sobir Yusupov muharrirlik qilgan.

• 1962-yilda tuman gazetalari tugatilib, oʻrniga Amudaryo, Beruniy va Toʻrtkoʻl tumanlarining “Kommunizm gʻalabasi” nomli tumanlararo gazetasi chiqarilgan.

• 1965-yil 15-iyunda Amudaryo tumani gazetasi yana qayta tiklanib, tahririyat “Mangʻit” sakkiz yillik maktabining eski binosiga joylashtirilgan. Shu yil 1-iyulda uning ilk soni Sobir Yusupov muharrirligida yorugʻlikka chiqqan.

• 1970-yillardan boshlab gazetani tayyorlash jarayoni yengillashib, matnlar linotip mashinasida terila boshlagan.

• 1991-yildan soʻng gazeta oʻz-oʻzini moliyalashtirish tizimiga oʻtgan va iqtisodiy qiyinchiliklarga qaramay, “Oq oltin” jamoa xoʻjaligi, “Yulduz” hissadorlik jamiyati va “Mangʻit ip yigiruv fabrikasi” kabi homiylarning moliyaviy koʻmagida chop qilib kelingan.

• 2004-yildan eʼtiboran gazeta qoʻrgʻoshin harflarda emas, balki kompyuterda sahifalanib, “Nukus poligrafkombinati”da ofset usulida bosila boshlagan.

• 2012-yildan boshlab tuman gazetasi “Taraqqiyot koʻzgusi” nomi bilan chop qilib kelinmoqda.

Bugungi kunda Amudaryo tumanida oʻtmishdagi ana shunday teran va mustahkam ildizlardan kuch olgan “Taraqqiyot koʻzgusi” gazetasi, shuningdek, Amudaryo televideniyesi hamda amunews.uz veb-sayti samarali faoliyat yuritmoqda. Ushbu ommaviy axborot vositalarining jonkuyar ijodiy jamoasi hamda oʻz hayotini shu sohaga bagʻishlagan amudaryolik faxriylarning mashaqqatli mehnatlari davlatimiz tomonidan doimo munosib eʼtirof etib kelinmoqda. Xususan, joriy yilgi kasb bayrami munosabati bilan gazetaning sobiq muharriri Xonimjon Rajabova “Mehnat faxriysi” koʻkrak nishoni bilan, gazetaning fotomuxbiri Mahmudjon Shomurodov va “Amudaryo televideniyesi” tahririyati operatori Ravshanbek Bahromovlar “Oʻatan pidayisi” koʻkrak nishoni bilan taqdirlandilar. Bu kabi yuksak eʼtibor ijodkorlarni yangi marralar sari ruhlantiradi.