BARQAROR IQTISODIY TARAQQIYoTNING MUHIM OMILI

Özbekiston Respublikasi Prezidentining "Xususiy mulk, kiçik biznes va xususiy tadbirkorlikni işonçli himoya qilişni taʼminlaş, ularni jadal rivojlantiriş yölidagi tösiqlarni bartaraf etiş çora-tadbirlari töğrisida”gi 2015-yil 15 maydagi Farmoni yurtimizda işbilarmonlik muhitining yanada yaxşilanişida muhim dasturilamal bölib xizmat qilmoqda.

Ayni kunda mamlakatimizda kiçik biznes va xususiy tadbirkorlik subektlari uçun turli imtiyoz hamda preferentsiyalarni joriy etiş, ular faoliyatida duç kelayotgan ğov va tösiqlarga barham beriş borasida keng kölamli işlar amalga oşirilayotir.

Jumladan barça nazorat organlari uçun rejali tekşirişlar davriyligi bir xillaştirildi. Belgilangan yangi meʼyor tadbirkorlik subʼektlarida turli nazorat organlari tomonidan har yili yoki ikki yilda bir marta rejali tekşiriş ötkazilişining oldini oldi.

Farmonga asosan joriy yilning 1-iyulidan boşlab nazorat qiluvçi organlar tomonidan mikrofirma, kiçik korxona va fermer xöjaliklari faoliyatidagi barça rejali tekşirişlar köpi bilan tört yilda bir marta, boşqa tadbirkorlik subektlarida esa köpi bilan uç yilda bir marta amalga oşiriladigan böldi.

Tadbirkorlik subektlarida ötkaziladigan moliya-xöjalik faoliyati bilan boğliq bölmagan, yaʼni buxgalteriya va boşqa hujjatlarni örganişni talab etmaydigan rejali tekşirişlar muddati 10 kalendar kunidan oşmasligi belgilandi.

Şuningdek, Farmonda tadbirkorlik subektlarining moliya-xöjalik faoliyatini rejali tekşirişlarda faqatgina oxirgi rejali tekşiruvdan keyingi davr qamrab olinişi ham aniq belgilab qöyildi.

Bu meʼyorlar 2015 yil 20-avgustda qabul qilingan "Özbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga xususiy mulkni , tadbirkorlik subektlarini işonçli himoya qilişni yanada kuçaytirişga, ularni jadal rivojlantiriş yölidagi tösiqlarni bartaraf etişga qaratilgan özgartiş va qöşimçalar kiritiş töğrisida”gi Qonunda öz ifodasini topdi.

Şuningdek, Qonunda nazorat qiluvçi organning rejali tekşiruv ötkazişning boşlanişi haqida tekşiruvni ötkaziş boşlanişidan kamida öttiz kalendar kun oldin tadbirkorlik subektini tekşiruv ötkaziş muddatlari va predmetini körsatgan holda yozma şaklda xabardor qiladi.

Yangi Qonun asosida tadbirkorlik subektlarining faoliyatini tekşiriş va moliya-xöjalik faoliyatini taftiş qiliş tartibini buzganlik uçun javobgarlik ham kuçaytirildi. Bu borada Özbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik töğrisidagi kodeksi va Jinoyat kodeksiga tegişli özgartirişlar kiritildi. Endilikda bu masalalar böyiça aybdor şaxslar eng kam oylik iş haqining bir yuz ellik baravaridan uç yuz baravarigaça miqdorda jarima yoki uç yilgaça muayyan huquqdan mahrum qiliş yoxud uç yilgaça axloq tuzatiş işlari bilan jazolanadi.

Tadbirkorlik subektlarini tekşirişlarning kamayişi, ularning qatiy tartibga solinişi tadbirkorlarning vaqtini bexuda oliş, kayfiyatiga salbiy taʼsir körsatiş kabi holatlarga barham berib, ularning samarali faoliyat yuritişi uçun yanada kengroq imkoniyat yaratadi.

Davlatimiz rahbarining 2015-yil 15-maydagi Farmoni va uşbu Farmon asosida qabul qilingan yangi Qonun sönggi yillarda uşbu sohada işlab çiqilgan, öz kölami va mazmuniga köra eng muhim normativ xujjatlardan biri hisoblanadi. Bu xususiy sektor faoliyatini kuçaytiriş hisobiga iqtisodiyotimizning jadal rivojlanişiga asos bölişi şubhasiz.

Yangi Qonun xususiy mulkni himoya qiliş kafolatlarini yanada kuçaytirişga, tadbirkorlikni rivojlantiriş yölidagi tösiq va ğovlarni bartaraf etişga, tadbirkorlarning faoliyatiga tösqinlik qilganlik va qonunga xilof ravişda aralaşganlik uçun huquqni muhofaza qiliş, nazorat va boşqa davlat organlari mansabdor şaxslarining javobgarligi muqarrarligini taʼminlaşga muhim huquqiy asos yaratdi.

Yangi Qonun bilan davlat röyxatidan ötkaziş, biznes yuritiş tartibi, nazorat, huquqni muhofaza qiluvçi va boşqa davlat organlari bilan özaro munosabatlardan tortib ularning huquq va qonuniy manfaatlarini himoya qilişga, şuningdek, javobgarlikni erkinlaştirişga qadar tadbirkorlik subektlari faoliyatining deyarli barça jihatlariga daxl qiladigan qator qonun hujjatlariga özgartiş va qöşimçalar kiritildi.

Qonun bilan tadbirkorlarning faoliyatiga tösqinlik qilganlik va noqonuniy aralaşganlik uçun davlat organlari mansabdor şaxslarining javobgarligi ança kuçaytirildi. Özbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksi "Tadbirkorlik faoliyatiga tösqinlik qiliş, qonunga xilof ravişda aralaşiş bilan boğliq jinoyatlar hamda xöjalik yurituvçi subektlarning huquqlari va qonuniy manfaatlariga tajovuz qiladigan boşqa jinoyatlar” deb nomlangan yangi bob bilan töldirildi. Ön bir moddadan iborat uşbu bobda xususiy mulk huquqi kafolatlari öz ifodasini topgan.

"Xususiy mulk huquqini buziş” deb nomlangan moddaga nazar taşlaydigan bölsak, unda nazorat qiluvçi, huquqni muhfaza qiluvçi hamda boşqa davlat organining va davlat taşkilotining mansabdor şaxsi yoki xizmatçisi tomonidan xususiy mulkdorlarning huquqlarini buziş yöli bilan ularga zarar yetkaziş, yaʼni mulk huquqini qonunga xilof ravişda çeklaş kabi jinoyatlar uçun katta miqdordagi jarimadan tortib, beş yilgaça ozodlikdan mahrum qilişgaça bölgan jazolar belgilandi.

Qonunçilikdagi yangilik bölgan bu meʼyor xususiy mulk ustuvorligi printsipiga töla mos bölib, amalda tadbirkorlarning erkin faoliyat yuritişiga xizmat qiladi.

Xususiy mulk va tadbirkorlikka berilayotgan bunday huquqiy kafolatlar barqaror iqtisodiy taraqqiyotning muhim omili hisoblanadi.

Uluğbek BAZARBOYeV,

tuman Davlat soliq inspektsiyasining

yuridik şaxslarga soliq soliş bölimi boşliği.

Maqola Özbekiston Respublikasi Oliy Majlisi huzuridagi Nodavlat notijorat taşkilotlarini va fuqarolik jamiyatining boşqa institutlarini qöllab-quvvatlaş jamoat fondi tomonidan moliyalaştirilgan loyiha doirasida tayyorlandi.