Sud hokimiyatining mustaqilligini taʼminlash maqsadida sud ishiga aralashish holatlariga yoʻl qoʻymaslikni tartibga solish masalasi

Mustaqillik yillarida yurtimizda sud-huquq sohasidagi islohotlar bosqichma-bosqich amalga oshirib kelinmoqda. Islohotlarning samaradorligi, jamiyatda adolat barqarorligi va qonun ustuvorligiga erishish koʻp omillarga bogʻliq.

Shu bois, avvalo, sudyalar mustaqilligini taʼminlash maqsadida sudyalar maqomining huquqiy asoslari yanada takomillashtirildi. Yaʼni sudyalik lavozimiga tayinlanayotgan nomzod boʻyicha tuman va shahar jamoatchiligi fikrini oʻrganish tartibi joriy qilinadi.

Sud tizimida ishni toʻgʻri tashkil etish mexanizmini yaratish muhim masala boʻlib kelmoqda.

Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyevning Oliy Majlisga Murojaatnomasi mazkur sohadagi islohotlarni yanada chuqurlashtirishga xizmat qiladigan tarixiy ahamiyatga ega hujjat boʻldi.

Unda sud-huquq tizimini yanada demokratlashtirishga qaratilgan qator chora-tadbirlar, vazifalar belgilab berildi. Xususan, Oliy Majlis huzurida Sud hokimiyati mustaqilligini taʼminlashga koʻmaklashish komissiyasini tashkil qilish taklifi ilgari surildi.

Ushbu komissiyaning asosiy vazifalari etib odamlardan kelib tushayotgan murojaatlar, xalq bilan bevosita uchrashuv va muloqot jarayonida koʻtarilayotgan masalalarni umumlashtirish, parlament soʻrovi orqali haqqoniy vaziyatni tahlil qilish, Oliy sud va Sudyalar oliy kengashi bilan birga muammolarni hal etish kabilar belgilandi.

Mazkur Komissiyaning tashkil etilishi sud hokimiyatining chinakam mustaqilligini taʼminlashga, birinchi navbatda, sudyalarni odil sudlovga taʼsir oʻtkazadigan omillardan himoya qilish, sudlarning ochiqligi va shaffofligini taʼminlash, sudyalar korpusi faoliyatini shakllantirishda sudyalar hamjamiyati rolini oshirish, sud hokimiyatining faoliyatini tubdan yaxshilab, nufuzini yanada koʻtarish, sudlar tuzilishini takomillashtirish hamda sudyalarni tanlash va lavozimlarga tayinlash tizimini demokratlashtirish, mamlakatda qonun ustuvorligini, qonuniylikni mustahkamlashga xizmat qiladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining «Sud-huquq tizimini yanada isloh qilish, fuqarolarning huquq va erkinliklarini ishonchli himoya qilish kafolatlarini kuchaytirish chora-tadbirlari tugrisida» 21.10.2016-yilgi PF-4850-sonli Farmoni bilan mamlakatimizda sud hokimiyatining chinakam mustaqilligini, fuqarolar huquq va erkinliklarining ishonchli himoyasini taʼminlash, shuningdek odil sudlovga erishish darajasini oshirish sud-huquq tizimini yanada isloh qilish sohasida davlat siyosatining asosiy ustuvor yoʻnalishlari etib belgilandi.

Va sud, huquqni muhofaza qiluvchi va nazorat organlarining muhim vazifalari sifatida sud hokimiyatining mustaqilligi toʻgʻrisidagi konstitutsiyaviy normalarga va odil sudlovni amalga oshirish faoliyatiga aralashganlik uchun javobgarlikning muqarrarligi printsipiga ogʻishmay amal qilinishini taʼminlash vazifasi quyldi.

Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan ishlab chiqilgan 2017-2021-yillarda Oʻzbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yoʻnalishi boʻyicha Harakatlar strategiyasi qonun ustuvorligini taʼminlash va sud-huquq tizimini yanada isloh qilishda yangi bosqichni boshlab berdi.

Yana sudlarning mustaqilligini taʼminlashda muhim choralarning biri sud ishlarini hal qilishga aralashganlik holatlarini aniqlash, bu haqda xabar bergan sudyalarning daxlsizligini taʼminlash maqsadida, Oʻzbekiston Respublikasi Sudyalar oliy kengashining 2017-yil 7-avgustdagi 239-sonli qarori bilan “Sud ishlarini hal qilishga aralashganlik holatlarini aniqlash, bu haqda xabar bergan sudyalarning daxlsizligini taʼminlash toʻgʻrisida” Tartibi tasdiqlangan.

Sudyalarning sud qarorlarini biron-bir tashqi taʼsirsiz, faqat qonunga asosan qabul qilishi:

– Oʻzbekiston Respublikasida sud hokimiyati qonun chiqaruvchi va ijro etuvchi hokimiyatlardan, siyosiy partiyalardan, boshqa jamoat birlashmalaridan mustaqil holda ish yuritishi;

– sudyalarning mustaqilligi, faqat qonunga boʻysunishi; – sudyalarning odil sudlovni amalga oshirish borasidagi faoliyatiga biron-bir tarzda aralashishga yoʻl qoʻyilmasligi va bunday aralashish qonunga muvofiq javobgarlikka sabab boʻlishi;

– sudyadan koʻrilgan yoki ish yuritishidagi ishlar mohiyati boʻyicha biron-bir tushuntirishlar berishni, shuningdek qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollardan va tartibdan tashqari, tanishib chiqish uchun ishlarni taqdim etishni talab qilish taqiqlanganligi;

– ommaviy axborot vositalari oʻz xabarlarida muayyan ish yuzasidan sud muhokamasi natijalarini oldindan oʻzicha hal qilib qoʻyishga yoki sudga boshqacha tarzda taʼsir etishga haqli emasligi kabinormalari bilan kafolatlangan.

Sud ishlarini hal qilishga aralashish deganda fuqaro yoki mansabdor shaxs tomonidan muayyan ishni har tomonlama, toʻla va xolisona koʻrishga toʻsqinlik qilish yoki gʻayriqonuniy sud qarori chiqarilishiga erishish maqsadida qonunga xilof tarzda sudyaga qanday boʻlmasin biron-bir tarzda taʼsir etish tushuniladi.

Sudyaga qonunga xilof ravishda taʼsir oʻtkazish orqali sud ishlarini hal qilishga aralashish:

– sud binosi yoki boshqa joyda muayyan ishni hal qilishga qaratilgan talablar bayon qilingan plakatlar, lozunglarni namoyish qilish orqali noqonuniy piketlar, miting va namoyishlar uyushtirish va oʻtkazish;

– muayyan ishni hal qilishga qaratilgan talablar bayon qilingan holda ommaviy-axborot vositalari orqali kompaniyalar tashkil qilish;

– sudyaga yoki xalq maslahatchisiga muayyan ishni koʻrilishida hal qilish haqida talab qoʻyish, iltimos qilish;

– sudyaga yoki xalq maslahatchisiga yoxud ularning yaqinqarindoshlariga tahdid qilish;

– sudyaga yoki xalq maslahatchisiga taʼsir oʻtkazish maqsadida ularning yaqin qarindoshlari bilan oʻzaro munosabatga kirishish;

– sudyaga yoki xalq maslahatchisiga yoxud ularning yaqin qarindoshlariga va boshqa shaxslarga muayyan moddiy manfaatdorlikni taklif qilish;

– sud tomonidan koʻrib chiqiladigan ishlarni, shuningdek hal qilinadigan shikoyat va arizalarni davlat organlari, jamoat birlashmalari va boshqa muassasalar tomonidan “nazoratga olinganligi”ni maʼlum qilish va boshqa usullar bilan tayziq oʻtkazish;

– mansabdor shaxslar tomonidan muayyan ishlarni koʻrilishda mazmunan hal qilish yuzasidan topshiriqlar, yoʻllanmalar berish va boshqa harakatlar orqali sodir etilishi mumkin.

Sud raislari va rais oʻrinbosarlari mazkur sudning sudyalariga, shuningdek yuqori turuvchi sudlar raislari, rais oʻrinbosarlari va sudyalari quyi sudlar raislari va sudyalariga ularning ish yurituvida boʻlgan muayyan ishlar va boshqa materiallarni mazmunan hal qilish yuzasidan topshiriqlar, yoʻllanmalar berishga haqli emaslar.

Sud ishlarini hal qilishga aralashganlik holatlari yuzasidan aybdor shaxslar qonun hujjatlarida belgilangan tartibda javobgarlikka tortilishi shart ekanligi belgilangan.

Harakatlar strategiyasini faol tadbirkorlik, innovatsion gʻoyalar va texnologiyalarni qoʻllab-quvvatlash yilida amalga oshirishga oid Davlat dasturi ijrosi doirasida sud-huquq tizimida amalga oshirilayotgan ishlar izchil davom ettiriladi.

Yurtimizda sud-huquq tizimidagi islohotlarni izchil davom ettirish bundan keyin ham davlat siyosatining ustuvor yoʻnalishlaridan boʻlib qoladi.

B.Keunimjayeva, Nukus tumanlararo

iqtisodiy sudi sudyasi: