JAMOATChILIK NAZORATI – fuqarolik jamiyatini shakllantirishning muhim omili

Yurtboshimiz 2012-yil 17-mart kuni Xalq deputatlari Toshkent shahar Kengashining navbatdan tashqari sessiyasidagi nutqida jamoatchilik nazoratini amalga oshirishda mahallaning oʻrni beqiyos ekaniga alohida eʼtibor qaratib, "... biz xuquqiy-demokratik davlat qurmoqdamiz. Xuquqiy davlatning quroli ham, himoyasi ham, koʻzi ham, soʻzi ham, qonundir. Albatta, tegishli qonunlarni qabul qilish mumkin, lekin bu qonunlar bajarilmasa, odamlar, avvalo, rahbarlar, qonun ximoyachilari boʻlgan xuquq-tartibot idoralarining xodimlari qonunga itoat qilmasa, bunday sharoitda adolatga, hokimiyatga ishonch qoladimi oʻzi?  ... Bu masalada jamoatchilik nazorati, mahallaning roli va taʼsiri juda kuchli ekanini xammamiz yaxshi bilamiz”, deya taʼkidladilar.

Fuqarolarning oʻzini-oʻzi boshqarish organlari samarali jamoatchilik nazoratini amalga oshirishdagi ahamiyatini soʻnggi yillarda qabul qilinayotgan qonun xujjatlari ham isbotlab turibdi.

Ayni paytda Oʻzbekiston "Mahalla” xayriya jamoat fondi tomonidan tegishli hamkor tashkilotlar bilan birgalikda fuqarolarning oʻzini-oʻzi boshqarish organlari huzuridagi jamoatchilik nazorati va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish komissiyasining namunaviy Nizomi ishlab chiqildi va amaliyotga tatbiq etilmoqda.

Jamoatchilik nazorati va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish komissiyasi oʻz faoliyatini jamoatchilik asosida fuqarolar yigʻini (vakillar yigʻilishi) qaroriga asosan amalga oshiradi hamda tegishli davlat organlari, boshqa jamoat birlashmalari bilan hamkorlikda tashkil etadi. Komissiya Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, qonunlari va boshqa normativ-huquqiy xujjatlarga, fuqarolar yigʻini qarorlari hamda ushbu Nizom asosida fuqarolar yigʻini tomonidan ishlab chiqilgan hamda tasdiqlangan  Nizomga muvofiq ish yuritadi.

Komissiya oʻz faoliyatida mustaqil boʻlib, faqat fuqarolar yigʻini oldida hisobdordir.

Nizomda komissiya faoliyati natijalari boʻyicha fuqarolar yigʻiniga yilning har choragida hisobot berishi belgilangan.

Jamoatchilik nazorati va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish komissiyasining maqsadi fuqarolar yigʻini xududida qonun xujjatlarining, yigʻin va uning Kengashi qarorlarining ijro etilishi, shuningdek, isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish ustidan jamoatchilik nazoratining amalga oshirilishini taʼminlashdan iborat. Komissiya jamoatchilik nazoratini amalga oshirar ekan, fuqarolar yigʻini xududidagi tadbirkorlik  subʼektlarining huquq va qonuniy manfaatlarini himoyalash, yilning har choragida tuman, shahar va viloyat rahbarlarining fuqarolar oʻzini-oʻzi boshqarish organlari faoliyati sohasiga kiruvchi masalalar yuzasidan hisobotlarini eshitish hamda atrof-muhitni muhofaza qilish va obodonlashtirish masalalari yuzasidan oʻz vakolati doirasida tegishli xududda joylashgan korxonalar, muassasalar, tashkilotlar rahbarlarining hisobotlari boʻyicha fuqarolar yigʻini kengashiga asosli takliflar kiritish kabi vakolatlarga ega.

Komissiya oʻz faoliyatida isteʼmolchilarning huquqlari buzilishi xolatlarining oldini olish xamda bartaraf etish boʻyicha tegishli davlat organlari bilan hamkorlikda jamoatchilik nazoratini olib boradi.

Oʻz vakolatlarini amalga oshirishda fuqarolar yigʻinining asosiy yoʻnalishlari boʻyicha boshqa komissiyalar bilan hamkorlik qiladigan Jamoatchilik nazorati va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish komissiyasi  fuqarolar yigʻini tomonidan yigʻin raisi (oqsoqoli) va uning maslahatchilari saylovidan soʻng bir oy ichida rais, rais oʻrinbosari, masʼul kotib va komissiyaning 5-10 nafar aʼzosidan iborat tarkibda ikki yarim yil muddatga tuziladi. Komissiya aʼzolari soni fuqarolar yigʻinidagi aholi soniga hamda ish hajmiga qarab belgilanadi.

Fuqarolar yigʻini raisi (oqsoqoli) ayni paytda komissiya raisi hisoblanadi. Komissiya tarkibiga tuman (shahar) isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish jamiyati tomonidan fuqarolar yigʻini xududida tashkil etilgan tayanch guruhi rahbari, fuqarolar yigʻini raisi (oqsoqoli) tavsiyasi bilan yigʻin aʼzolari orasidan oliy maʼlumotli, muqaddam rahbarlik lavozimida ishlagan yoki yuqori ish tajribasiga ega, mahallada oʻzining namunali xulqi bilan obroʻ-eʼtibor qozongan xamda komissiya faoliyatida ishtirok etishga xohishi boʻlgan faollar kiritilishi mumkin.

Shuni ham eslatib oʻtish joizki, komissiya aʼzolari bir vaqtning oʻzida fuqarolar yigʻini huzuridagi boshqa komissiyalar aʼzosi boʻlishi mumkin emas. Ayni paytda, fuqarolar yigʻini raisining maslahatchilari, masʼul kotib, "mahalla posboni” jamoatchilik tuzilmasining rahbari, yigʻin xuzuridagi asosiy faoliyat yoʻnalishlari boʻyicha boshqa komissiyalarning aʼzolari komissiya tarkibiga kirish huquqiga ega emaslar.

Xulosa qilib aytganda, jamoatchilik nazorati va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish komissiyasi faoliyatini tartibga solish maqsadida ishlab chiqilgan va amaliyotga tatbiq etilayotgan Nizom fuqarolar yigʻinlari ishini yanada jonlantirishda, aholi manfaatlarini himoyalashda muhim meʼyoriy hujjat boʻlib xizmat qiladi. 

R.Roʻzmetov,

Xalq deputatlari tuman Kengashi deputati, "Mahalla” xayriya jamoat fondi tuman boʻlinmasi raisi