OILA BAXTI

Taqdir ekan, Mahmudaning turmushi yaxshi boʻlmadi. Anvar bilan sevishib qurgan oilasidan befarzandlik tufayli ajrashdi. Anvarning raʼyiga qarab oz emas, oʻn uch yil sabr-toqat bilan yashadi. Qaynonasining kesatiqlari, irim-sirimlari, ovsinlarining, qaynsingillarining pichinglariga tishini-tishiga qoʻyib chidadi.

Sabrning ham chegarasi bor, deganlari rost ekan. Oxiri boʻlmadi, ketdi...

Oʻshanda Navroʻz yaqin edi. Har yili qaynonasi Navroʻz arafasida sumalak solardi.

– Sumalakda hikmat koʻp, bolam, zora farishtalar omin, deb boʻyingda boʻlsa, – derdi yaxshi niyatlar bilan.

Mahmuda ham umid, ham ishonch bilan sumalak qozoni atrofidan ketmay, charchadim demay, tunni-tongga ulab astoydil ishlardi. Oʻsha galgi Navroʻzda hadeganda sumalakka urinmayotgan qaynonasiga bu haqda gap ochdi-yu, yuragiga xanjar urilganday, turgan joyida gandiraklab ketdi.

– Oʻn uch yildan beri bir tugʻmas xotinni Alloh yorlaqasin, deb sumalak solaman, – dedi qaynonasi Ramiza ona, – Alloh ham xush koʻrmayotganga oʻxshaydi. Ju-da-a-a istab turgan boʻlsang, oʻzing solaver sumalakni!

Mahmuda hech narsa demadi. Nima desin! Qaynonasini ham tushunishi kerak. Oʻgʻlining yoshi oʻtib borayotir. Ana, oʻzidan keyingi uch uka-singillari ham bir etak bolali boʻlishgan. Kenja qaynsinglisi ham homilador.

“Ketishim kerak!” – qatʼiy qarorga keldi Mahmuda. U indamay uyga kirib, oʻziga zarur narsalarni sumkasiga joyladi. Asta hovliga chiqdi. Uzum zangisini koʻtarayotgan qaynisining yonida turgan  qaynonasining oldiga bordi. Qaynisi hayronlik bilan boqdi. Ramiza ona xuddi uning ketishini uzoq yillardan beri kutayotgan kabi xotirjam edi. Mahmuda: “Mendan rozi boʻling, dilingizni ogʻritgan boʻlsam, kechiring!”  demoqchi edi. Aytolmadi, tomogʻini gʻippa boʻgʻib turgan nimadir uni gapirishga qoʻymadi. Koʻzidan oqib tushayotgan achchiq yosh tomchilari yuzini yuvib, lablarini kuydirganday boʻldi. Asta koʻchaga yoʻnaldi. Qaynona jim, “qilt” etmadi. Qayni hayron.

Mahmuda darvoza ostonasidan hatlarkan, ortiga bir nazar soldi. Aftidan qaynisi uning ortidan chiqmoqchi boʻlgan-u qaynona uni toʻxtatishga urinardi.

– Checha, checha, toʻxtang, nima boʻldi, checha?

Mahmuda toʻxtamadi, qaynisini Ramiza ona qoʻyib yubormadi. U ketdi. To ota uyiga yetgunicha tomogʻiga tiqilgan faryod sirtiga chiqmay, ichini yondirib yubordi...

Mahmudaning hech kutilmaganda ketib qolishi Anvarni dovdiratib qoʻydi.

– Kimdir nimadir dedimi?

– Oʻzi ketdi, aqlli xotinning ishini qildi, endi bas qil, taqdirga tan ber, – dedi qatʼiy onasi.

Taqdirga tan berish Anvarga oson boʻlmadi. Mahmuda ishlaydigan maktabga qatnayverib, uning yoʻlini poylayverib charchadi. Ozib-toʻzib, odamovi boʻlib qoldi. Yaqinlarining qistovi bilan uylandi. Ikki qizi bilan beva qolgan yoshgina juvon uyim, joyim deb qanchalik mehr koʻrsatmasin, Anvar hamon Mahmuda ishlaydigan  maktabga qatnashini qoʻymasdi. Shunday kunlarning birida onasi gap topib keldi.

– Mahmuda turmushga chiqayotgan ekan.

– Nima? – xuddi tok urganday sapchib tushdi Anvar. – Nim-nimaga turmushga chiqadi?

– Esingni yeb qoʻyibsan sen bola. Nimaga emish? Nimaga boʻlardi, boshi ochiq ayol, xohlasa turmushga chiqadi, xohlasa...

– Chiqmaydi! – xontaxtaga bor kuchi bilan musht tushirdi Anvar. – Men uni qaytarib olib kelaman.

Nonushtaga endi oʻtirayotgan xotini Salomat ikkala qizalogʻini bagʻriga bosgancha angrayib qoldi. Anvarning vajohatidan qoʻrqib ketgan qizaloqlar chirillab yigʻlab yuborishdi.

– Uyalmaysanmi, bolam, – Ramiza onaning  ovozi qaltiradi, koʻzlariga yosh quyilib keldi. – Bola-chaqangda ne ayb, qara ularning es-hushini olib boʻlding. Bor, erkak boʻlsang, bor. Olib kelaqol, Mahmudang qaytarmikan? Mana bu qora koʻzlarni Alloh senga bir sinov uchun yubormadimikan, bolam!

Nihoyat xotini tilga kirdi.

– Yetimlarim yana bittaga koʻpayishini oʻylamabman, xudoyim, oʻzing kechir!

Jahl otiga minib, hoziroq Mahmudani yetaklab kelguday ahvoldagi Anvar xotinining iltijoli nigohlariga boqib, birdan shashtidan qaytdi.

U umrida hech qachon eshitmagan xush xabar qarshisida oʻzini yoʻqotib qoʻyayozdi.

– Yetim, yetim, nimalar deyapsan, Salomat? Qani, buyoqqa kelinglar, asal qizlarim! Ularni hargiz yetim dema, yetim dema! Qizlarim, mening qizaloqlarim, yaxshilik elchilarim mening!

Shu kundan boshlab Anvar oʻzgardi, oilasiga, xotiniga, bir yildan beri bolam demagan qizaloqlarga mehribon boʻlib qoldi. Qizi tugʻilgach, oilasiga bogʻlanib, Mahmudani unutdi...

***

Mahmuda ikkinchi turmushidan ham farzandli boʻlmadi. Birinchi xotinining xiyonatini kechirolmagan eri Mahmudaga nisbatan juda qattiqqoʻl edi. Ikki oʻgʻlidan voz kechib, koʻnglining koʻchasiga kirib ketgan kundoshini Mahmuda tanimas, u haqdagi tarqalgan  gap-soʻzlarga ham eʼtibor beravermasdi. U butun mehrini ikki oʻgʻliga berdi. Erining  tutumlariga sabr-toqat bilan chidadi. Bolalar oʻz onasini eslay olishmas, hatto bu uyda uning surati ham yoʻq edi. Kattasi yettinchi, kichigi beshinchi sinfda oʻqishardi. Bir kuni katta oʻgʻli maktabdan yigʻlab keldi.

– Mening onam siz emas ekansiz, hammasini bilaman, siz dadamning boyligi uchun bu uyda ekansiz, nega aldaysiz? – dedi jigʻibiyroni chiqib.

Mahmuda ich-ichidan zil ketdi, bolaga qanday tushuntirishni bilolmay, yuragi ezildi. Quchogʻiga olmoqchi boʻlganida Shokirjon uni siltab tashladi.

– Dadam kelsin, oʻz onamni olib keltiraman!

– Hech qachon kelmaydi!

Ostonada qandaydir idishni tutganicha eri Ismoil turar, uning koʻzlarida avval Mahmuda hech qachon koʻrmagan mehr bor edi.

Shokirjon, onangga ikkinchi bunday muomala qilganingni koʻrmayin, bolam, ma, buni olinglar, ishxonadagilar sumalak qilishibdi. Yigit kishi koʻchadagi gapga ergashib, yaqinlarini ranjitmaydi, maktabingga borgan xotin hech qachon senga ona boʻlaolmaydi, mana sening onang, kechirim soʻra! – eri Mahmudaning yelkasiga qoʻlini qoʻydi.

Shokirjon sumalak toʻla idishni otasining qoʻlidan olib Mahmudaga tutqazarkan.

– Men xato qildim, kechiring, – deya quchoqlab oldi.

Uy sumalakning xushboʻy hidiga toʻldi.

– Sumalak bilan onamning hidi bir xil-a, aka, – dedi Nodirjon sumalakka non botirarkan.

Mahmuda hayajondan entikib ketdi. U hayotida ilk marta oʻzini baxtiyor his etdi. Bu oila va onalik baxti edi.

Robiya Yoʻldosheva.