Toza havo - birinçi zarurat

Xalqimizda "Toza havo – tanga davo” degan ajoyib naql bor. Darhaqiqat, toza havo, ayniqsa tong paytidagi kislorodga boy musaffo havodan töyib-töyib nafas olib, huzur qilasan kişi. Lekin har xil çang-tözonlar, avtomaşinalar, işlab çiqariş korxonalari, odamlarning turli-tumanxas-çöplarni, yelim xalta va xaltaçalar, "baklaşka”lar, plastik idişlar, rezina buyumlari va hokazolarni yoqiş paytida ajralib çiqadigan zaharli is gazlari aralaş havodan nafas oliş heç kimga huzur bağişlamasa kerak. Bunday ifroslangan zaharli havo soğligimizga ham zarar yetkazişini heç kim inkor qilolmaydi. Vaholanki, biz har yili kuz oylarida va bahor oylarida xas-çöplar va boşqa taşlandiq, buyumlarni mahalladoşlarimizning, qöni-qöşnilarimizning yoqib, tutatayotganini köramiz. Ammo bunga eʼtiroz bildirmasdan özlarimiz ham ularga qöşilib yoqamiz, tutatamiz. Bu bilan barçamiz nafas olayotgan toza havoni ifloslab, uni zaharga aylantiramiz. Nega biz şunday qilamiz? Bu bilan biz öz soğligimizga özimiz bolta urayotganimiz yöqmi? Nima, bu bizning aql-farosatimiz kamligidanmi yoki xas-çöplardan osongina qutiliş yölini topganimizdanmi? Har holda bu biz özimizning hali-yam ekologiya böyiça bilim va tuşunçalarimiz naqadar qaşşoq ekanligini töla anglab yetolmyotganimizdan darak bermaydimi? Bunday holatda hali ekologiya madaniyati haqida söz ham bölişi mumkin emasga öxşaydi.

Hammamizga maʼlumki, har yili bahor oylari kelişi bilan obodonlaştiriş va kökalamzorlaştiriş işlari qizğin boşlanib ketadi. Eng avvalo hovlilarni, köçalarni supirib-sidiriş, turli xas-çöplardan, daraxt yaproqlaridan va har xil maişiy çiqindilardan tozalaş işlari maktablarda, şifoxonalarda, jamoat joylarida va mahallalarda, xullas hamma joyda uyuşqoqlik bilan olib boriladi. Xazon va çiqindilar yoqiladi.Umumxalq haşarlarida ham xuddi şunday işlar takrorlanadi. Mana şu xas-çöplar va turli maişiy çiqindilar yonayotgan paytda soğlik uçun zararli is gazlarining havo orqali tevarak-atrofga tarqalişini va undan insonlar nafas olayotganini bilib turib şu işga qöl uramiz. Bunday zararli, yomon işni bir-ikkita odam emas, balki köpçiligimiz qilayotganimizdan afsuslanmasdan böladimi, axir? Şu va şu kabi hamma zararli odatlar, biz könikib qolgan yomon könikmalar şu zahotiyoq özimizga, öz soğligimizga ziyon yetkazayotganini har birimiz anglab yetmoğimiz şart.

Buning örniga yonadigan xas-çöplarni, maişiy çiqindilarni biror-bir qulayroq joydan çuqur qazib, kömib taşlasak, vaqt ötişi bilan çirindiga aylanadi va bu çirindidan qişloq xöjaligi ekinlari uçun organik öğit sifatida foydalaniş mumkin böladi-ku.

Biz hammamiz yaxşi kiyinişni, yaxşi yurib-turişni, yaxşi uylarda yaşaşni, eng sönggi rusumdagi yangi maşinalarni haydaşni, umuman yaxşi hayot keçirişni yaxşi köramiz, şu barobarida toza havodan nafas olişni ham. Keling, har birimiz hayot uçun, yaşaş uçun birinçi manba va omil bölgan atmosfera havosini toza saqlaşni örganaylik, uni har qanday zaharli gazlardan asraylik! "Toza havo - tanga davo” iborasi bizning har kungi şiorimizga aylansin. Toza havo birinçi zarurat bölib qolsin!

Muzaffar ABDRIMOV,

tuman tabiatni muhofaza qiliş bölimi boşliği.