QANDLI DIABET- ENDOKRIN TIZIMI KASALLIGI
Qandli diabet glyukozaning oʻzlashtirilishi, buzilishi bilan bogʻliq boʻlgan va insulin garmonining nisbiy yoki mutlaq yetishmovchiligi tufayli yuzaga keladigan endokrin kasalliklar guruhidir. Ushbu kasallikda qonda qand miqdorining turgʻun oshishi kuzatiladi. Kasallik surunkali kechishi, shuningdek, uglevod, yogʻ, oqsil, mineral va suv-tuz metabolizmi buzilishi bilan xarakterlanadi. Kasallik jiddiylik darajasiga qarab tasniflanadi.
Kasallikning birinchi darajasida qon tarkibidagi qand miqdori insulin bilan butunlay qoplanadi, boshqa koʻrsatkichlar ham meʼyorda boʻladi. Kasallik fonida rivojlangan patologiyalar uchramaydi, asoratlar kuzatilmaydi. Bunday natijaga davolash kursiga toʻliq amal qilish va parhez tutish yordamida erishiladi.
Kasallikning ikkinchi darajasida koʻrish faoliyati, buyrak, yurak-qon tomir va asab tolalarida shikastlanishlar mavjud boʻladi.
Uchinchi darajada kasallik faol rivojlanishi kuzatiladi. Qondagi glyukoza miqdori 3-14 mmol/l atrofida boʻladi, yuqori proteinuriya kuzatiladi, shikastlangan organlar asta-sekin belgi berishni boshlaydi. Koʻrish pasayadi, gipertoniya kuzatiladi, oyoqlarda va barmoq uchlarida sezuvchanlik kamayadi.
Qandli diabetning 4-darajasida mutlaq dekompensatsiya kuzatiladi. Glyukoza miqdori jiddiy darajada koʻtariladi, qand miqdorini tushirishga urinish samara bermaydi. Peshob orqali oqsil ajralishi yanada faollashadi. Buyraklar yetishmovchiligi yuzaga keladi, terida yaralar va gangrena uchrashi mumkin. Komaga tushish xavfi oʻta yuqori boʻladi.
Tahlil natijalariga koʻra, insonlarda yosh oʻtgan sari qondagi glyukoza miqdori oshib borar ekan. Bundan tashqari, ayollarda, erkaklarga nisbatan qandli diabet kasalligiga moyillik kuchliroq boʻlishi aniqlandi. Kasallik qancha erta aniqlansa, uni davolash yoʻllari ham shuncha oson boʻladi.
Shu sababli, katta yoshdagi insonlarga qondagi glyukoza miqdorini nazoratda ushlab turish boʻyicha tez-tez tibbiy koʻrikdan oʻtib turish tavsiya etiladi.
Marjona RAJABBOYeVA,
Samarqand davlat universiteti biologiya fakulteti talabasi.
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
