JISMONIY VA YuRIDIK ShAXSLARNING MUROJAATLARI YaNGI QONUN BILAN TARTIBGA SOLINADI

Mustaqillik yillarida mamlakatimizda barcha sohalarda chuqur islohotlar, davlat va jamiyat taraqqiyoti, inson manfaatlari yoʻlida beqiyos ishlar amalga oshirilmoqda.

Aytish kerakki, islohotlarning joylarda qanday amalga oshirilayotganligi fuqarolarning hamda yuridik shaxslarning ariza, taklif va shikoyat tarzidagi murojaatlari orqali ham baholanadi. Shu sababli jismoniy va yuridik shaxslarning davlat organlari va davlat muassasalariga murojaatlari sohasidagi munosabatlarni tartibga solish maqsadida 2014-yilning 4-dekabridan "Jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni kuchga kirdi.

5 ta bob va 31 ta moddadan iborat ushbu Qonunga koʻra, jismoniy va yuridik shaxslar davlat organlariga murojaat etish huquqiga ega. Murojaat etish huquqi ixtiyoriy amalga oshiriladi.

Hech kim biron-bir murojaatni himoya qilishga yoxud unga qarshi qaratilgan harakatlarda ishtirok etishga majbur qilinishi mumkin emas. Murojaat etish huquqining amalga oshirilishi boshqa jismoniy va yuridik shaxslarning huquqlarini, erkinliklarini hamda qonuniy manfaatlarini, shuningdek jamiyat va davlat manfaatlarini buzmasligi kerak.

Murojaatlar ogʻzaki, yozma yoxud elektron shaklda, arizalar, takliflar va shikoyatlar tarzida boʻlishi mumkin. Ariza — huquqlarni, erkinliklarni va qonuniy manfaatlarni amalga oshirishda yordam koʻrsatish toʻgʻrisidagi iltimos bayon etilgan murojaat. Taklif — davlat va jamiyat faoliyatini takomillashtirishga doir tavsiyalarni oʻz ichiga olgan murojaat. Shikoyat esa buzilgan huquqlarni, erkinliklarni tiklash va qonuniy manfaatlarni himoya qilish toʻgʻrisidagi talab bayon etilgan murojaatdir.

Aytish kerakki, murojaatlar, ularning turi va shaklidan qatʼiy nazar, bir xil ahamiyatga ega.

Qonunning 6-bobida murojaatlarga qoʻyiladigan talablar koʻrsatib oʻtilgan. Unga koʻra, jismoniy shaxsning murojaatida jismoniy shaxsning familiyasi (ismi, otasining ismi), uning yashash joyi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar koʻrsatilgan va murojaatning mohiyati bayon etilgan boʻlishi kerak. Yuridik shaxsning murojaatida esa yuridik shaxsning toʻliq nomi, uning joylashgan yeri (pochta manzili) toʻgʻrisidagi maʼlumotlar koʻrsatilgan va murojaatning mohiyati bayon etilgan boʻlishi kerak.

Elektron murojaat elektron raqamli imzo bilan tasdiqlangan va elektron hujjatning uni identifikatsiya qilish imkoniyatini beradigan boshqa rekvizitlariga ega boʻlgan elektron hujjat shaklida va qonunda belgilangan talablarga muvofiq boʻlishi kerak.

Aytish kerakki, jismoniy shaxsning familiyasi (ismi, otasining ismi), uning yashash joyi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar yoki yuridik shaxsning toʻliq nomi, uning joylashgan yeri (pochta manzili) toʻgʻrisidagi maʼlumotlar koʻrsatilmagan yoxud ular haqida yolgʻon maʼlumotlar koʻrsatilgan, shuningdek imzo (elektron raqamli imzo) bilan tasdiqlanmagan murojaatlar anonim murojaatlar deb hisoblanadi.

Qonunning muhim jihati shundaki, murojaat etish huquqidan foydalanilayotganda jismoniy shaxsning jinsi, irqi, millati, tili, dini, ijtimoiy kelib chiqishi, eʼtiqodi, shaxsiy va ijtimoiy mavqeiga, shuningdek yuridik shaxslarning mulk shakli, joylashgan yeri (pochta manzili), tashkiliy-huquqiy shakllariga va boshqa holatlariga qarab kamsitishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Murojaat qiluvchining huquqlarini himoya qilgan holda, qonunga binoan murojaatlarni koʻrib chiqishda jismoniy shaxslarning shaxsiy hayoti, yuridik shaxslarning faoliyati toʻgʻrisidagi maʼlumotlar ularning roziligisiz davlat organlari xodimlari tomonidan oshkor etilishiga yoʻl qoʻyilmaydi hamda jismoniy shaxsning iltimosiga koʻra uning shaxsiga doir biron-bir maʼlumot oshkor etilmasligi kerak.

Ushbu Qonun bilan jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari munosabati bilan ularning xavfsizligi ham kafolatlangan. Yaʼni, jismoniy shaxsni, uning vakilini, ularning oila aʼzolarini, yuridik shaxsni, uning vakilini va yuridik shaxs vakilining oila aʼzolarini ular oʻz huquqlari, erkinliklari hamda qonuniy manfaatlarini roʻyobga chiqarish yoki himoya qilish maqsadida davlat organlariga murojaat etganligi, shuningdek murojaatlarda oʻz fikrini bildirganligi va tanqid qilganligi munosabati bilan taʼqib etish man etiladi.

Ariza yoki shikoyat masalani mazmunan hal etishi shart boʻlgan davlat organiga kelib tushgan kundan eʼtiboran oʻn besh kun ichida, qoʻshimcha oʻrganish va (yoki) tekshirish, qoʻshimcha hujjatlarni soʻrab olish talab etilganda bir oygacha boʻlgan muddatda, taklif esa davlat organiga kelib tushgan kundan eʼtiboran bir oygacha boʻlgan muddatda koʻrib chiqiladi.

Taʼkidlash kerakki, anonim murojaatlar, ularning vakolatini tasdiqlovchi hujjatlar mavjud boʻlmagan taqdirda, jismoniy va yuridik shaxslarning vakillari orqali berilgan murojaatlar hamda qonunda belgilangan boshqa talablarga muvofiq boʻlmagan murojaatlar koʻrib chiqilmaydi.

Qonunning alohida ahamiyatli jihatlaridan yana biri – unda davlat organlari murojaatlarni koʻrib chiqishda qonunga xilof harakatlarga (harakatsizlikka) barham berishga doir chora-tadbirlarni darhol koʻrishi, oʻz vakolatlari doirasida jismoniy va yuridik shaxslarning huquqlari, erkinliklari hamda qonuniy manfaatlari buzilishiga olib kelayotgan sabablar va shart-sharoitlarni aniqlashi, murojaat etganligi munosabati bilan jismoniy shaxs, uning vakili, ularning oila aʼzolari, yuridik shaxs, uning vakili va yuridik shaxs vakilining oila aʼzolari taʼqib qilinishiga belgilangan tartibda barham berishi, murojaat etuvchiga koʻrib chiqish natijalari hamda qabul qilingan qaror haqida murojaat koʻrib chiqilganidan soʻng yozma yoxud elektron shaklda darhol xabar qilishi hamda murojaatni koʻrib chiqqan davlat organi, uning mansabdor yoki boshqa vakolatli shaxslari murojaatni koʻrib chiqish natijalari yuzasidan qabul qilingan qarorning ijrosini nazorat qilishi, shuningdek agar jismoniy yoki yuridik shaxsga uning huquqlari, erkinliklari hamda qonuniy manfaatlari buzilishi natijasida moddiy zarar yoki maʼnaviy ziyon yetkazilgan boʻlsa, qonunda belgilangan tartibda moddiy zararning oʻrnini qoplash yoki maʼnaviy ziyonni kompensatsiya qilish boʻyicha chora-tadbirlar koʻrishi shartligi belgilab qoʻyilganidir.

Xulosa qilib aytganda, yangi Qonunning qabul qilinishi jismoniy va yuridik shaxslarning qonuniy manfaatlarini himoya qilishga qoʻshimcha kafolatlar yaratish bilan birga, mansabdor shaxslarning jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari bilan ishlash borasidagi masʼuliyatini yanada kuchaytirishga xizmat qiladi.

Farxod ALLAMBERGENOV,

tuman prokurori, adliya maslahatchisi.

Foto - http://www.navoi.uz