Özbekiston Respublikasida maʼmuriy sudlar va ularning vazifalari

Özbekiston Respublikasida sönggi yillar davomida olib borilgan islohotlar tarixiga nazar soladigan bölsak, maʼmuriy sudlarni taşkil etiş haqidagi taşabbusni Prezident Ş.Mirziyoyev özining Prezidentlik vazifasini vaqtinça bajaruvçi bölgan paytidan oq ilgari surgan.

Yaʼni, Özbekiston Respublikasi Prezidenti Ş.Mirziyoyev tomonidan 2016-yil 21-oktyabr kuni imzolangan «Sud-huquq tizimini yanada isloh qiliş, fuqarolarning huquq va erkinliklarini işonçli himoya qiliş kafolatlarini kuçaytiriş çora-tadbirlari töğrisida»gi Farmonining 6-bandiga muvofiq, Özbekiston Respublikasi Oliy sudi, Oliy xöjalik sudi, Boş prokuraturasi va Adliya vazirligiga ilğor xorijiy tajribani çuqur örganiş asosida 2017-yil 1-iyulga qadar fuqarolik, jinoyat işlari böyiça sudlar va xöjalik sudlarining vakolatlarini qayta körib çiqiş yöli bilan maʼmuriy sudlarni taşkil etişni nazarda tutuvçi takliflarni işlab çiqiş va kiritiş topşirilgan.  

Özbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 7-fevraldagi «Özbekiston Respublikasini yanada rivojlantiriş böyiça Harakatlar strategiyasi töğrisida»gi PF-4947-sonli Farmoni bilan tasdiqlangan «2017-2021-yillarda Özbekiston Respublikasini rivojlantirişning beşta ustuvor yönalişi böyiça Harakatlar strategiyasi»ning ikkinçi yönalişi, yaʼni qonun ustuvorligini taʼminlaş va sud-huquq tizimini yanada isloh qilişning ustuvor yönalişlari böyiça sud hokimiyatining çinakam mustaqilligini taʼminlaş, sudning nufuzini oşiriş, sud tizimini demokratlaştiriş va takomillaştiriş maqsadida sudlarni yanada ixtisoslaştiriş, sud apparatini mustahkamlaş vazifasi belgilangan bölsa, maʼmuriy, jinoyat, fuqarolik va xöjalik qonunçiligini takomillaştiriş yuzasidan esa odil sudlovni amalga oşiriş samaradorligi va sifatini oşiriş, maʼmuriy, jinoyat, fuqarolik va xöjalik sud iş yurituvining protsessual asoslarini takomillaştiriş vazifasi belgilandi.

Mazkur Harakatlar strategiyasida belgilangan vazifalarni amalga oşiriş yuzasidan qabul qilingan muhim tarixiy ahamiyatga ega hujjatlarning bir sifatida Özbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan 2017-yil 21-fevral imzolangan «Özbekiston Respublikasi sud tizimi tuzilmasini tubdan takomillaştiriş va faoliyati samaradorligini oşiriş çora-tadbirlari töğrisida»gi farmonini eʼtirof etişimiz lozim.

Uşbu Farmon bilan fuqarolar va tadbirkorlik subʼektlarining huquqlari, erkinliklari, qonuniy manfaatlarining işonçli sud himoyasini taʼminlaş, maʼmuriy sud iş yurituvini amalga oşiriş böyiça konstitutsiyaviy normani, şuningdek aholining huquqiy madaniyatini oşiriş zarurati maʼmuriy sudlar tizimini taşkil etişni taqozo etişi zaruriyatidan kelib çiqib 2017-yil 1-iyundan ommaviy-huquqiy munosabatlardan kelib çiqadigan maʼmuriy nizolarni, şuningdek maʼmuriy huquqbuzarliklar töğrisidagi işlarni körib çiqişga vakolatli bölgan Qoraqalpoğiston Respublikasi, viloyatlar va Toşkent şahar maʼmuriy sudlarini, tuman (şahar) maʼmuriy sudlarini taşkil etiş belgilandi.

Özbekiston Respublikasining 2017-yil 6-aprel kungi «Özbekiston Respublikasining Konstitutsiyasiga özgartişlar va qöşimça kiritiş töğrisida»gi qonuni bilan Özbekiston Respublikasida sud tizimini taşkil etuvçi sudlar qatoriga maʼmuriy sudlar kiritilişi va uşbu qonunning maʼmuriy sudlarni taşkil etiş töğrisidagi qoidalari 2017-yil 1-iyundan eʼtiboran amalga kiritilişi belgilab qöyildi.

Keyinçalik, Özbekiston Respublikasining 2017-yil 12-aprel kuni «Sudlar töğrisida»gi Özbekiston Respublikasi qonuniga, Özbekiston Respublikasining fuqarolik va xöjalik protsessual kodekslariga özgartiş va qöşimçalar kiritiş haqida»gi qonuni (Mazkur Qonun Özbekiston Respublikasining 2021-yil 28-iyuldagi ÖRQ-703-sonli «Sudlar töğrisida»gi Qonuniga asosan öz kuçini yöqotgan.) qabul qilinib, uşbu qonun bilan Özbekiston Respublikasida

Özbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sudi;

Özbekiston Respublikasi Oliy sudi;

harbiy sudlar;

Qoraqalpoğiston Respublikasi fuqarolik işlari böyiça sudi, fuqarolik işlari böyiça viloyatlar va Toşkent şahar sudlari;

Qoraqalpoğiston Respublikasi jinoyat işlari böyiça sudi, jinoyat işlari böyiça viloyatlar va Toşkent şahar sudlari;

Qoraqalpoğiston Respublikasi, viloyatlar va Toşkent şahar iqtisodiy sudlari;

Qoraqalpoğiston Respublikasi, viloyatlar va Toşkent şahar maʼmuriy sudlari;

fuqarolik işlari böyiça tumanlararo, tuman (şahar) sudlari;

jinoyat işlari böyiça tuman (şahar) sudlari;

tumanlararo, tuman (şahar) iqtisodiy sudlari;

tuman (şahar) maʼmuriy sudlari faoliyat körsatişi belgilab qöyildi.

Özbekiston Respublikasining «Özbekiston Respublikasining maʼmuriy sud işlarini yuritiş töğrisidagi kodeksini tasdiqlaş haqida»gi 2018-yil 25-yanvar kungi qonuni bilan amalga kiritilgan Kodeksning 3-moddasida uşbu Kodeksning fuqarolar va yuridik şaxslarning buzilgan yoki nizolaşilayotgan huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qiliş töğrisidagi maʼmuriy işlarni körib çiqiş hamda hal etişda maʼmuriy sud işlarini yuritişni amalga oşiriş tartibiga nisbatan tatbiq etilişi nazarda tutilgan.

Yurtboşimiz tomonidan maʼmuriy sudlarni taşkil etişning huquqiy asoslarini yaratiş yuzasidan qatʼiy olib borgan saʼi harakatlari natijasida Özbekiston Respublikasida 2017-yil 1-iyun kunidan har bir tuman, şaharlarda ommaviy-huquqiy munosabatlardan kelib çiqadigan maʼmuriy nizolarni, şuningdek maʼmuriy huquqbuzarliklar töğrisidagi işlarni körib çiqişga vakolatli bölgan maʼmuriy sudlar  iş boşladi.

Özbekiston Respublikasi Prezidenti Ş.Mirziyoyev butun jahonda pandemiya davri bölişiga qaramasdan  özining sud-huquq sohasini yanada isloh qiliş, fuqaro va tadbirkorlarning huquq va qonuniy manfaatlarini işonçli himoya qiliş çoralarini kuçaytiriş borasidagi işlarini qatʼiy davom ettirgan holda 2020-yil 24-iyul kuni «Sudlar faoliyatini yanada takomillaştiriş va odil sudlov samaradorligini oşirişga doir qöşimça çora-tadbirlar töğrisida»gi farmonini imzoladi.

Bu Farmonga muvofiq 2021-yil 1-yanvardan boşlab maʼmuriy huquqbuzarliklar töğrisidagi işlarni körib çiqiş vakolatini maʼmuriy sudlardan jinoyat işlari böyiça sudlarga ötkaziş,maʼmuriy va boşqa ommaviy huquqiy munosabatlardan kelib çiqadigan işlarni körişga ixtisoslaştirilgan Qoraqalpoğiston Respublikasi, viloyatlar markazlari va Toşkent şahrida tumanlararo maʼmuriy sudlarini taşkil etiş belgilandi.

Hozirgi kunda uşbu Farmonga muvofiq qonunçilikka kiritilgan özgartiriş va qöşimçalar asosida Qoraqalpoğiston Respublikasi, viloyatlar markazlari va Toşkent şahrida tumanlararo maʼmuriy sudlari faoliyat körsatmoqda.

Ularning faoliyatidagi mazkur Farmon asosida yuz bergan ixtisoslaşuv fuqaro va tadbirkorlarning huquq va qonuniy manfaatlarini işonçli himoya qilişga xizmat qilmoqda.

J.Aymaganbetova, Qoraqalpoğiston Respublikasi maʼmuriy sudi sudyasi