НИКОҲ ШАРТНОМАСИ ВА УНИНГ АФЗАЛЛИКЛАРИ

Никоҳ шартномаси — бу никоҳланувчи шахсларнинг ёки эр ва хотиннинг никоҳда бўлган даврида ва (ёки) эр ва хотин никоҳдан ажратилган тақдирда уларнинг мулкий ҳуқуқ ҳамда мажбуриятларини белгиловчи келишувидир. У оила қуриш жараёнида ҳуқуқий аниқлик киритади, келажакда келиб чиқиши мумкин бўлган низоларнинг олдини олади.

ТУЗИШ ТАРТИБИ ВА ШАКЛИ

Қачон тузилади? Никоҳ шартномаси никоҳ давлат рўйхатига олингунига қадар ҳам, шунингдек, никоҳ даврида ҳам тузилиши мумкин.

Қачон кучга киради? Никоҳ давлат рўйхатига олингунга қадар тузилган никоҳ шартномаси никоҳ давлат рўйхатига олинган кундан бошлаб кучга киради.

Шакли: Никоҳ шартномаси ёзма шаклда тузилади ва нотариал тартибда тасдиқланиши лозим.

МУЛКИЙ ҲУҚУҚ ВА МАЖБУРИЯТЛАР

Эр ва хотин никоҳ шартномасига кўра қуйидагиларни белгилашга ҳақлидир:

Мулкка эгалик тартиби: Биргаликдаги умумий мулкнинг қонунда белгиланган тартибини ўзгартиришга, эр ва хотиннинг барча мол-мулкига, унинг айрим турларига ёхуд эр ва хотиндан ҳар бирининг мол-мулкига нисбатан бирликдаги, улушли ёки алоҳида эгалик қилиш тартибини ўрнатишга.

Қамров: Никоҳ шартномаси эр ва хотиннинг мавжуд мол-мулкига нисбатан ҳам, бўлғуси мол-мулкига нисбатан ҳам тузилиши мумкин.

Бошқа мажбуриятлар: Ўзаро моддий таъминот бериш, оила харажатларини кўтариш, бир-бирининг даромадида иштирок этиш, бошқа шахслар билан мулкий шартномалар тузиш, биргаликда тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланиш бўйича ўз ҳуқуқ ва мажбуриятларини белгилаб олишга.

Ажрим ҳолатидаги мулк: Никоҳдан ажралганда эр ва хотиндан ҳар бирига бериладиган мулкни аниқлаб олишга.

ЎЗГАРТИРИШ ВА БЕКОР ҚИЛИШ

Келишув асосида: Никоҳ шартномаси эр-хотиннинг келишуви билан исталган вақтда ўзгартирилиши ёки бекор қилиниши мумкин. Унинг ўзгартирилиши ёки бекор қилиниши ҳам шартноманинг ўзи қандай шаклда тузилган бўлса, шундай шаклда (нотариал тасдиқланган) амалга оширилади.

Бир томонлама бош тортишга йўл қўйилмайди.

Суд орқали: Никоҳ шартномаси эр-хотиндан бирининг талаби билан Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексида белгиланган асослар ва тартибда суднинг ҳал қилув қарори билан ўзгартирилиши ёки бекор қилиниши мумкин.

Амал қилиш муддати: Никоҳ тугатилган пайтдан бошлаб никоҳ шартномасининг амал қилиши ҳам тугайди, никоҳ шартномасида никоҳ тугатилганидан кейинги давр учун назарда тутилган мажбуриятлар бундан мустасно.

НИКОҲ ШАРТНОМАСИНИНГ АФЗАЛЛИКЛАРИ

Мулкни аниқ белгилайди: Мулкка эгалик ҳуқуқини олдиндан аниқлайди.

Ажрим ҳолатида адолатли тақсимот: Низоли ҳолатларда мулкий ажрим жараёнини тезлаштиради ва адолатли ўтишини таъминлайди.

Ҳар икки томоннинг ҳуқуқларини ҳимоя қилади: Эр ва хотиннинг мулкий манфаатларини тенг кафолатлайди.

Ўзаро ишончни кучайтиради: Молиявий муносабатларда шаффофликни ўрнатади.

М. Эшмурадова, Амударё тумани ФҲДЁ бўлими мудираси