ГРИПП КАСАЛЛИГИДАН САҚЛАНИНГ!

Грипп – бу ўткир юқумли вирусли инфекция бўлиб, нафас олиш аъзолари шиллиқ қават хужайраларининг зарарланиши ва организмнинг заҳарланиши билан кечувчи, ҳаво-томчи ҳамда мулоқот йўллари билан юқувчи, эпидемик ва пандемик тарқалишлар билан намоён бўладиган касаллик ҳисобланади.

Грипп вирусининг ҳозирча маълум бўлган учта – А, В, С серотиплари мавжуд. Ҳозирги вақтда "А”, "В” типига мансуб грипп вирусларининг бир қатор серологик вариантлари аниқланган. Грипп вируси миксовируслар гуруҳига, ортомиксовируслар оиласига мансуб бўлиб, РНК сақлайдиган қўзғатувчилар гуруҳига киради. Грипп вируси ташқи муҳит омиллари таъсирига ниҳоятда сезувчан. Юқори ҳароратда вирус тезда нобуд бўлади. Дезинфекцияловчи моддалар: хлорамин, хлорли оҳак ва бошқалар таъсирида 5-10 дақиқадан кейин вирус касаллик чақирувчи хусусиятини йўқотади. Аммо грипп вируси паст ҳароратга чидамли бўлиб, 0 - минус 4 даражадан минус 25-70 даражагача совуқда ўз ҳаёт фаолиятини бир неча йил давомида сақлаб қолади.

Тарихий маълумотлардан маълумки, грипп касаллигининг янги вируси пайдо бўлган вақтларда касаллик пандемик ҳолатда бутун дунёга тарқалган. Масалан, 1918-1920 йиллардаги "Испанка” деб номланган пандемия 1 млн. одамни ҳаётдан олиб кетган. Пандемия оралиғида ҳар 2-3 йилда грипп касаллигининг эпидемиявий тарқалиши кузатилади. Одамдан-одамга ҳаво-томчи ва мулоқот йўли билан юқади. Яъни, гаплашганда, аксирганда, саломлашганда ва бемор фойдаланган анжомлардан фойдаланганда юқиши мумкин.

Вирус организмга тушгандан кейин яширин даври бир неча соатдан 2-3 кунгача давом этади. Яширин давридан кейин касаллик белгилари юзага чиқади. Касалликнинг асосий белгилари бош оғриғи, мушаклардаги оғриқ, тана ҳароратининг кўтарилиши, йўтал, ангина, ренит билан бошланади ва айрим ҳолларда қайт қилиш, ич кетиш ҳолатлари кузатилади. Беморга ўз вақтида тиббий ёрдам кўрсатилмаса, оғир оқибатларга, ҳатто ўлимга олиб келиши мумкин.

Грипп касаллиги билан касаллангандан кейин одам организмида грипп касаллигига қарши курашувчи иммунитет пайдо бўлади. Лекин бу иммунитет турғун эмас. Шу сабабли 1-1,5 йилдан кейин одам грипп вируси билан қайта касалланиши мумкин.

Хўш, касалликнинг олдини олиш учун нималарга эътибор бериш керак?

Одам грипп ва бошқа респиратор касалликлар билан оғриганда уйидан чиқмаган ҳолда тиббиёт ходимларини уйларига чақиртириши керак. Тиббий ходимлар келгунча беморни уйидаги бошқа одамлардан ажратиб қўйиб, кўпроқ суюқликлар, асалли, ширин чой, лимон, малина солинган чой, компотлар ва бошқа витаминларга бой ичимликлар ичириш тавсия қилинади. Тана ҳарорати юқори бўлса, парацитамол ёки бошқа ҳароратни туширувчи дорилардан фойдаланиш зарур. Бемор ажратиб қўйилган хонани тез-тез шамоллатиб, ҳўллаш усули билан тозалаш керак.

Жамоат жойларида, мактаблар, болалар боғчалари, транспортларда, умумий овқатланиш шохобчалари, корхона ва муассасаларда кундалик тозалаш ишларини хлор сақловчи, дезинфекцияловчи моддалар билан ўтказиб, тез-тез шамоллатиб туриш тавсия этилади. Касаллик қайд қилинган вақтда жамоат жойларида ишловчилар тўрт қаватли дока ниқоблар тақиб ишлашлари керак. Ҳудудлардаги даволаш-профилактика муассасаларида грипп касаллиги қайд қилинган вақтда зудлик билан ёрдам кўрсатиш учун дори-дармон ва дезинфекцияловчи воситалар заҳираси ташкил қилиниши зарур.

Грипп касаллигининг олдини олиш учун ҳозирги кунда гриппга қарши вакциналар ишлаб чиқарилган. Йилига 1 марта гриппга қарши эмлаш ишлари олиб борилса, грипп касаллиги юқишининг олди олинади.

Юқоридагиларга амал қилсак, касалликнинг кириб келиши ва тарқалишининг олдини олган бўламиз.

Гулшод ТОЖИБОЕВА,

туман ДСЭНМ эпидемиология бўлими мудири,

олий тоифали эпидемиолог.

(http://navoimed.uz)