Saboq

Buni hayot deydilar…

Fazilatning otasi etikdöz usta edi. U otasining işdan qaytişini poylab ötirar, kelganida böyniga opiçib olar, erkalanib töymasdi, "ona qizim”, deya peşonasidan öpib erkalatişlarini juda xuş körardi... Otajoni tösatdan vafot qildi... Uyda onasi va özidan katta akasi bilan qolişdi. Öşanda Fazilat 6 yoşlar çamasida edi...

Maktab ostonasiga birinçi bor qadam qöyganidagi quvonçini aytmaysizmi? Öqişga, bilimga ixlosi baland Fazilat fanlarni tez özlaştirişi bilan öqituvçilarining ham ixlosini qozondi.

U paytlarda maktab oşxonasida yoğda qovurilgan gömma sotilardi. Sinfdoşlari katta tanaffusda gömma olib yeyişardi. Fazilatning ham gömma yegisi kelar, lekin otasi vafotidan keyin oilasi rözğorida taqçillik sezilib qolgani uçun oç bölganida onasining papkasiga solib yuborgan nonini yeyardi... Uning murğak qalbidan öşa paytlarda "Katta bölsam köp işlayman...” degan fikrlar ötardi...

Fazilat şu tariqa qiyinçilik körib voyaga yetdi. Tikuvçilikka qiziqdi. Kasb örganib, onasiga oilada kömakdoş böldi. Akasi qurilişda işladi. Aka-singil pul topişib, töyga taraddud körişdi. Akasi uylandi, uylari tölib qoldi..

Şu orada Fazilatga ham sovçilar kela boşladi. Fazilat qişloqqa kelin böldi... U kelin bölgan xonadon köpçilik bölib yaşaşarkan. Qaynona, qaynota, qaynoğa, qaynbola-yu, qaynsingillarining köngillariga yöl topiş oson bölmadi. Oila aʼzolarining barçasi dalada mehnat qilişar, bir kiyib kelgan kiyimlari tuproqqa belanar, Fazilat kunda bir uyum kir yuvar, uy işlari, mehmon kutiş, oiladagilarning hurmatini joyiga qöyiş oson bölmadi...

Oylar ötdi, Fazilat öğilli böldi. Eri aloqa institutining sirtqi bölimini tamomlab, şaharga işga joylaşdi. Ular şaharda yaşay boşladilar. Fazilat tikiş tikar, erining topişi ham ançagina edi. Fazilat öğlini yer-u kökka işonmas, özi taqçillikni körib ösganidanmi, öğlini bekam-u köst bölsin deb intilardi. Özining maktab paytida örtoqlari gömma yeyişganda oğzidan suv oqib ötirganlari, yangi kiyim kiyib bir-birlariga köz-köz qilişganlarida havas qilib ötirganlari heç köz öngidan ketmasdi... Öğlini qatoridan kam bölmasin, deb köngliga qaradi. Kiyimlarining ohori ketmasidan yangisini olib berardi... Şu tariqa Azamat erkatoy öğil bölib ösdi. U 10-sinfni tugatay deb turganida otasi kasallikdan qazo qildi.

Eri ölimidan keyin Fazilat öğliga:

- Bolam, endi otang yöq. Mening topganim rözğordan ortmaydi. Maktabingni tamomlab institutda öqi. Kasb egallab, işla. Bor umidim sendan, - dedi.

Tayyor pulni sarflab, erka ösgan Azamat onasiga u kutgan farzandlik mehrni bera olmadi, institutga ham kira olmadi. Beboş bolalar bilan yuradigan, spirtli içimlik içadigan böldi. Bundan Fazilat iç-içidan ezilar, bolani taltaytirib, haddan ziyod erkalatib, yuborganidan puşaymon bölardi. U qarindoş-uruğlari bilan maslahatlaşib, öğlini uylantirişga qaror qildi. Zora uylanib, oilasini boqiş uçun mehnat qilsa, yomon odatlarini taşlasa, deb umid qildi onaizor. 

Şu tariqa Azamatni quriliş idoralaridan biriga işga joylab qöyişdi, uylantirişdi.

Uylangandan keyin ham Azamat içişni qöymadi, içib uyda töpolon çiqaradigan böldi. Yolçitib işlamadi ham.

Onaizorning  közlaridan alam yoşlari tinmaydigan böldi. Qayğu-hasrat odamni yemirar ekan, ona bolasining köz öngida kundan-kunga xuddi toğ yemirilayotgandek içdan yemirilib borayotganini beboş öğil sezmasdi.

- Bolam mening mazam yöq. Qon bosimim tez-tez kötarilyapti. Ukol, dorilar ham foyda bermayapti. Mening közim tirikligida özingni önglab ol. Men senga omonatman. Umrim tugayapti. Sendan könglim töq bölib ketay, - dedi bir kuni u öğliga.

Onasining bu sözlari öğilga taʼsir qilmadi...

Asablari çarçagan onaizor bir kuni yotganiça örnidan turmadi. Öşa kuni öğil uyda yöq edi.

Uyi oldida töplanib turgan odamlarni körib, içkaridan çiqayotgan yiğidan öğil göyo uyqudan uyğongandek seskandi. Qöşni otaxonning "beboş bola, onangdan ayrilding. Endi ona yöq senga, qisintirib onang umrini qisqartirding, endi yerni tepib dod solganing bilan qöldan ketganing kelmaydi” degan sözlari Azamatning yuragini teşib ötgandek böldi göyo.

Onasini öz qöllari bilan qabrga qöyar ekan "onajonim, sizga söz beraman, endi heç içmayman, siz istagan odam bölaman”, dedi közlaridan yoşlar oqib.

Ona ölimidan keyin öğilning kör közlari oçildi göyo. Qizini "onaginam”, deya suyadigan böldi. Mehnat qildi, joy soldi, daraxt ekdi, boğ yaratdi...

Qilgan işlarini onasining körmagani alam qilib, dunyo köziga tordek körinib ketardi baʼzan.

Bir kuni Azamat tuş köribdi, tuşida onajoni "bolam men sendan roziman”, deya qöllari bilan peşonasini silarmiş, egnida oq köylak, yuzlari çaroğon, kulib turgan emiş...

Azamat peşonasida onasi qölining  taftini sezgandek böldi. Şu-şu biror  xayrli iş qilsa, onasi körib, quvonib turgandek sezadigan böldi özini, ezgu işlarga intilib yaşaydigan böldi.

Gulnora YuSUPOVA,

"Örta qalʼa” ovuli.