VALYuTA SIYoSATIDAGI ÖZGARIŞLAR IQTISODIYoTIMIZ RIVOJIGA XIZMAT QILADI

Har bir davlatda iqtisodiyot sohasiga alohida ahamiyat qaratiladi. Boisi, xalq boy va töq bölsagina, jamiyat ravnaq topadi. Mamlakatimizda ham bu jabhada köplab islohotlar amalga oşirildi. Ayni davrdagi xalqimiz turmuşidagi farovonlik, tökin-soçinlikni buning yaqqol isboti sifatida eʼtirof eta olamiz. Davlatimiz rahbari Ş.M.Mirziyoyevning yaqinda imzolanib, 5 sentyabrdan amalda qöllanila boşlagan «Valyuta siyosatini liberallaştiriş böyiça birlamçi çora-tadbirlar töğrisida»gi PF-5177-sonli Farmoni ham mamlakatimiz iqtisodiyotidagi rivojlanişni yangi bosqiçga olib çiqişi kutilmoqda.

PUL – MODDIY EHTIYoJ

Iqtisodiy hayotda pul birliklari muhim örin tutadi. Zaruriy ehtiyojlar pul muomalasi orqali amalga oşadi. Iqtisodiyotni rivojlantirişda ahamiyat kasb etayotgan tadbirkorlik faoliyatida çet el bilan munosabat hamda xalq orasida xorijga çiqib mehnat qilib kelişlar va boşqa köplab sabablar tufayli xorijiy valyuta – yaʼni çet davlatlar pul birliklari bugungi kunda mamlakatimizda işlatilişi, muomalada bölişi odatiy tusga aylanmoqda.

Pul – insonlarning moddiy ehtiyoji uçun zarur vosita hisoblanadi. Insonlar şu ehtiyojni töldiriş maqsadida mehnat qiladilar. Kimdir aqliy mehnat, kimdir jismoniy mehnat orqasidan daromad topişga erişadi. Şu örinda, 26-yil oldin erişilgan mustaqilligimiz tufayli xalqimizga moddiy tomondan tiklanib oliş uçun keng imkoniyatlar yaratilganligini aytib ötiş joiz. Istiqlol şarofati bilan tadbirkorlik, milliy hunarmandçilik, fermerlik harakati kabilar yölga qöyildi. Bu esa insonlarning halol mehnat orqali daromad topiş manbasiga aylandi.

Ha, Birinçi Prezidentimiz I.A.Karimov xalqni farovonlik yöliga boşlab, iqtisodiyotni yuksaltirdilar. Hozirgi kunda Yurtboşimiz Ş.M.Mirziyoyev ham ularning ezgu işlarini davom ettirib, el manfaatini közlab, xalqçil siyosat yuritmoqdalar. Qator farmonlar jumlasidagi yaqinda qabul qilingan "Valyuta siyosatini liberallaştiriş böyiça birlamçi çora-tadbirlar töğrisida”gi PF-5177-sonli Farmonining ham Özbekiston iqtisodiyotida muhim ahamiyatga egaligini töğri anglab, tuşunib olişimiz zarur.

TUŞUNMOVÇILIKLAR TABIIY HOL

Mazkur Farmonning mohiyatini hamma birdek va darhol tuşunib yetolmasligi tabiiydir. Bu esa oddiy xalq orasida turli xil mulohazalarga sabab bölişiga olib keladi. Xalq orasida "Endi nima bölarkan, narx-navoga taʼsir qilmasmikan, davlat kurslarida foydalanilayotgan xizmatlar ham özgararmikan?!” kabi istiholali va taşvişli fikrlar paydo bölişi şubhasizdir.

Lekin Farmon ijrosi bu taşvişlarning örinsiz ekanligini, u mamlakatimiz iqtisodiyotini rivojlantirişdagi samarali omil ekanligini körsatmoqda. Amaliyotga tatbiq etilayotgan Farmonga muvofiq endilikda valyuta siyosati böyiça hukumat va banklar tomonidan yengillaştiruvçi çora-tadbirlar amalga oşirilmoqda.

Xorijiy valyuta jismoniy şaxslar uçun alohida  tartibga köra va yuridik şaxslar uçun alohida tartib böyiça konvertatsiya qilinmoqda. Şuningdek, iqtisodiyotda öz mavqeiga ega bölgan köpgina tadbirkorlar xorij bilan savdo munosabatlarini amalga oşirişda valyutaga ehtiyoji bölganligi sababli bir qança muammolarga duç kelişayotgan edi. Çet elga sayohatga çiquvçilar, xorijiy kasalxonalarda davolanuvçilar hamda oliy öquv yurtlarida tahsil oluvçilar ham bundan mustasno emas edilar. Farmon ijrosi amalga oşirilişi davomida bu boradagi muammolar asta-sekin yeçimini topişi közda tutilgan va yaqin muddatlar içida valyuta siyosatining barqarorlaşuvi kutilmoqda. Iqtisodiyotdagi bu özgarişlar, yaqin kelajakda, albatta, özining ijobiy samarasini körsatadi.

"QORA BOZOR” TUGATILADIMI?

Ijtimoiy tarmoqlarda bir moliyaçi-ekspertning "Birinçi Prezidentimiz I.A.Karimov "... bu dunyoda tabiatda ham, jamiyatda ham böşliq bölmaydi. Qayerdadir böşliq paydo böldimi, heç şubhasiz, uni albatta kimdir töldirişga harakat qiladi” degan edi. Xuddi şu sözlarning isboti sifatida çeklangan valyuta konvertatsiyasi natijasida yaratilgan turli böşliqlarni yaşirin iqtisodiyot vakillari özlarining turli niqob ostidagi vazifalari bilan töldirib kelişgan”, degan fikrlarini öqib qoldim. Darhaqiqat, keyingi yillarda köçadagi kurs va davlat kursi örtasidagi farqdan, şuningdek valyutaning noqonuniy oldi-sotdisidan foyda olişni közlab, iş qiladigan noqonuniy "kasb”lar hamda bu "kasb”da faoliyat körsatuvçilar paydo bölgan edi.

Iqtisodiyot tilida "qora bozor” deb ataluvçi bu nuqta faoliyatidan foydalaniş tabiiy holga aylanib qolayotgan edi. Bu holatga qonuniy çora körişga qançalik harakat qilinmasin, baribir butunlay yöq qilinişiga erişilmayotganini tan olişimiz kerak.

– Noqonuniy valyuta faoliyati böyiça mazkur yilda 6 nafar şaxsga maʼmuriy iş qözğatilib, maʼmuriy işlar böyiça Amudaryo tuman sudiga qonuniy çora köriş uçun yuborildi. Çet el valyutalarining noqonuniy ravişdagi oldi-sotdisi bilan şuğullanib yurgan şaxslarni aniqlaş hamda valyuta faoliyatidagi qonun buziliş holatlariga barham beriş maqsadida qator  tadbirlarni amalga oşirmoqdamiz. Çunki, har qanday noqonuniy faoliyat davlat va fuqarolar manfaatiga zarar yetkazadi, – deya eʼtirof etadi Özbekiston Respublikasi Boş Prokuraturasi huzuridagi soliq, valyutaga oid jinoyatlarga va jinoiy daromadlarni legallaştirişga qarşi kuraşiş departamenti Qoraqalpoğiston Respublikasi boşqarmasi  bölimi boşliği Sultonboy Qurbonov.

Şu örinda aytiş joizki, Farmon ijrosining taʼminlanişi "qora bozor” faoliyatining öz-özidan tugaşiga olib kelişi ham ehtimoldan xoli emas.

NARX-NAVO HAQIDA

Valyutaning davlat kursi, "qora bozor” kursiga tenglaştirilişi narx-navoga aslo taʼsir körsatmaydi. Çunki, bozordagi mahsulotlar narxi doim "qora bozor” kursiga qarab belgilanib kelingan. Nimadir xarid qilmoqçi bölsak, uning narxi odatdagidan oşgan bölsa, sotuvçilarning dollar narxi kötarilganligini rökaç qilişlari odatiy holga aylanganligi hammaga maʼlum.

Narxi xorijiy valyutaning rasmiy kursi böyiça belgilanib kelinayotgan mobil aloqa, internet, aviaçiptalar va boşqa xizmatlar narxlari şu yilning 29-avgustdagi davlat kursi böyiça (bir AQŞ dollari – 4210 söm) hisoblanmoqda.

TUMAN BANKLARIDA VALYuTA KONVERTATsIYaSI

Prezidentimizning yuqoridagi  Farmoni ijrosini taʼminlaş maqsadida ATB "Agrobank”ning tuman filialida Konversion amaliyotlar bölimi va Valyuta ayirboşlaş şoxobçasi taşkil etildi.

– Bölimimizda ertalabki soat 9:00 dan keçki soat 22:00 gaça fuqarolarga xizmat körsatiladi, – deydi ATB "Agrobank” tuman filialining Konversion amaliyotlar bölimi boşliği Qadamjon Duysenboyev. – Malakali xodimlarimiz Muborak Xöjamurodova, Qurbonoy Saparovalarning xizmatlaridan fuqarolar nihoyatda mamnun.

ATB "Agrobank” tuman filialining Valyuta  ayirboşlaş şoxobçasida fuqarolarga çegaralanmagan miqdordagi çet el valyutasi 50 ming sömlik kupyuralarda almaştirib berilmoqda. Buning uçun murojaat qiluvçidan faqatgina şaxsini tasdiqlovçi hujjat, yaʼni pasport nusxasi söraladi. Şuningdek, çet el valyutasiga ehtiyoj sezayotgan jismoniy şaxslarga ham har çorak mobaynida 5000 AQŞ dollarigaça bölgan valyutani "Visa” xalqaro plastik kartalariga ötkazib va naqd körinişlarda beriş yölga qöyiladi.

Valyuta siyosatidagi mazkur özgarişlar, mamlakatimiz iqtisodiy hayotida muhim ahamiyat kasb etişi muqarrardir. Bu esa öz örnida xalqimiz farovonligi ortişiga va jamiyatimiz yanada ravnaq topişiga xizmat qiladi.

Ozoda XUDOYBERGANOVA, jurnalist.

(Foto - http://parliament.gov.uz)