HAYoT SABOQLARI

Suvga axlat supurgan kelin

Sayyora shahardan qishloqqa kelin boʻlib tushdi. Oilada yolgʻiz qiz boʻlganigami yoki ikki nafar kelinoyisi hamma yumushlarni oʻz zimmalariga olganlaridanmi, Sayyora uy tutish, dasturxon bezatish, mehmon kutish kabi oilaviy marosimlarga unchalik aralashmas, bunga qunt ham qilmasdi. Avval institutga kirish uchun bunday masalalarni chetga surib qoʻygan boʻlsa, talabalik paytida oʻqishdan boʻsh paytlarida dam olishni, dugonalarinikiga mehmondorchilikka borishni xush koʻrardi. Baʼzi-baʼzida enasi:

– Sayyora qizim, bir kuni sen ham kelin boʻlasan, chechalaringga qarashib tursang, hamma ishni oʻrganib olasan, – deganida u:

– Qoʻysangiz-da, ena, – derdi erkalanib, – boshimga tushganida binoyiday oʻrganib olaman...

Mana, Sayyoraxonning "boshiga tushdi”yam, kelin boʻldi. Bir yarim oydirki, u kelinlik vazifalarini vaqtida uddalay olmaganidan tez-tez xijolat boʻladi. Eshiklari oldidan oʻtuvchi ariq doim toʻlib oqadi. Yaxshiyam Sayyora suvni oʻz uyidagi kelinoyilari kabi narigi koʻchadagi vodoprovod tarmogʻidan tashimaydi. Shundoq ariqqa chelakni botiradi-yu oladi, bir pasda koʻchaga suv sepib chiqadi. Lekin...

Bugun ham u tongda koʻcha yuzini supurgani chiqdi. Har kungi odati boʻyicha koʻcha yuzidagi mayda-chuyda axlatlarni sharqirab oqayotgan ariq tomon supurib tashladi. Zilol suv yuzi chang, xas-choʻpdan xiralashdi. Sayyora supurgini bir chetga qoʻyib, qoʻlidagi chelakni endi ariqqa botirganida qoʻshni hovlidan chiqib kelayotgan Roziya momo hassasini koʻtarib baqirdi:

– Hoy, kelin, qani chelakni qoʻyib bunda kel!

– Tong bilan bu kampirning menda nima ishi bor ekan, odamni ishdan qoldirib, – oʻzicha gʻudrandi Sayyora va kampirning oldiga borib egilib salom berdi.

– Assalom, momo!

 Momo unga boshdan-oyoq razm soldi-da:

– Voy Orzugulning kelini-ya, hali salom berishni ham  bilmaysanmi? – dedi boshini sarak-sarak qilib. – Assalomu alaykum, deyishni oʻrgatmaganmi senga? Qani boshqatdan salom ber!

Qoʻshni momo to Sayyora tuzuk salom berishni oʻrganguncha alik olmadi. Soʻng uni ariq boʻyiga olib bordi-da:

– Qizim, – dedi jiddiy, – har kuni ariqdagi suv yuzida mayda-chuyda axlat oqadi, buni kim qilayotganini bilmasdim. Mana bugun oʻz koʻzim bilan koʻrdim. Endi qoʻling  bilan anov oqib ketayotgan xas-choʻplarni ol!

Ariq chetlaridagi oʻt-oʻlanlarga ilinib, har joy-har joyda suv yuzida toʻplanib qolgan, hozirgina oʻzi ariqqa supurib tashlagan axlatlarga qarab Sayyora notoʻgʻri ish qilganini anglab, uyalib ketdi. Ariq yoqalab yurib axlatlarni suv yuzidan olib, bir joyga toʻpladi.

– Koʻrdingmi, – dedi momo, – sen ariqni bulgʻading, bu suvga qalqib chiqqani, choʻkib, suvni bulgʻagani qancha? Bu ariqdan qancha odam tomorqasini, mol-holini sugʻoradi. Yuz-qoʻlini, kir yuvish, chayish, idish-tovoq yuvish uchun foydalanadi. Ikkinchi bunday qilma, bu gunoh, bolam! Oldingdan oqqan suvning qadrini bil!

BETGAChOPAR

Turdigul enaning bir odati bor: u tonggi namoz ibodatidan soʻng uylari yaqinidan oqib oʻtuvchi kanal boʻyida aylanib yurishni yaxshi koʻradi. Bugun ham har galgi odatini kanda qilmay, kanal boʻyiga chiqdi. Yalpizlar hidi ufurib turgan tong  havosidan toʻyib-toʻyib nafas oldi. Ufqdan asta bosh koʻtarayotgan quyoshning alvon nurlarida jimirlab oqayotgan kanal suvi yuzasida goh qalqib, goh choʻkib borayotgan son-sanoqsiz pomidorlarga koʻzi tushdi-yu koʻnglidan:

– Biron kishi bozorga sotgani olib chiqqan pomidor toʻla idishini koʻprikchada agʻdarib qoʻygan shekilli, – degan oʻy oʻtdi.

Asta kanal ustiga qurilgan qoʻlbola koʻprikcha tomon yurdi. Hech kim yoʻq. Turdigul ena hayron boʻlib atrofga alangladi. Ikki uy naridagi qoʻshnining keliniga koʻzi tushdi. U kanal boʻyida gʻimirlab, nimadir qilar, dov-daraxtlar, oʻt-oʻlanlar panasida uning nima bilan bandligini anglab boʻlmasdi. Turdigul ena oʻsha tomonga yurdi. Ne koʻz bilan koʻrsinki, qoʻshni kelin ogʻzi ochiq bir necha bankalardagi tuzlama (aftidan "bombaj” boʻlib aynigan) pomidorlarni birin-ketin kanalga oqizayotgandi.

– Toʻxta! – baqirib yubordi Turdigul ena. – Uyalmaysanmi? Axir sen suvga zahar tashlayotirsan-ku! Kanal suvi shirin, deb tindirib qoʻyib choy qaynatib ichishadi odamlar. Bolalar choʻmilishadi. Xudodan qoʻrq, qizim!

Qoʻshni kelin qoʻlidagi oxirgi bankani ham kanalga agʻdarishga shaylanarkan:

– Sizning nima ishingiz bor? – dedi oldida keksa onaxon turganligiga ham parvo qilmay, – hech narsa qilmaydi, oqib ketadi. Uyimizda ham sizga oʻxshab "unday qilma, bunday qil”, deb tinchimizga qoʻymaydigan maslahatchi kampirimiz bor. Oʻshaning aytganini qilsam, bu yoqda siz...

– Nima, katta qaynonang senga "suvga zahar sol”, – dedimi?

Aftidan Turdigul ena qattiqroq gapirdi shekilli, orqasidan kelayotgan qoʻshni onaxonning qadam tovushlarini eshitmay, kelinga yuzlanibjahl bilan:

– Men bilgan Hayitgul checha senga bunday maslahat bermaydi! – dedi-da kelinning qoʻlidagi bankani shartta oldi va chetga otmoqchi boʻlib keskin burilganida kelinning katta qaynonasiga – Hayitgul enaga urilib ketdi. Hayitgul ena oʻzidan bir necha yosh kichik boʻlgan Turdigul ena bilan hech narsa boʻlmaganday, quyuq soʻrashdi-da, nevara keliniga:

– Turdigul enangdan kechirim soʻra! – dedi qatʼiy.

– Axir men... – talmovsiradi kelin.

– Kechirim soʻra! – qatʼiy buyurdi Hayitgul ena. – Men senga suvga axlat oqizib, oqar suvni bulgʻa, demadim. Sen bolam, oliy maktabda oʻqibsan-u, hayot maktabida taʼlimni ozroq olibsan. "Sadaqangni suvga tashla, baliq bilar, baliq bilmasa, Xoliq bilar”, degani, achigan-sasigan narsalarni baliqlarga berish emas, shu jonivorlarga baʼzi-baʼzida isrof qilmay non ushoqlarini tashlab turish ham Alloh yoʻlidagi xayrli ish degani. Sen bu naqlning magʻzini uqmabsan, oqar suvni bulgʻabsan. Bu juda katta gunoh.

Hozirgina "yuzing-koʻzing” demay Turdigul enaga gap qaytarib, bilagʻonlik qilib turgan qoʻshni kelinning boshi egildi. Ikkala kampir oldida uyatdan "duv” qizarib kechirim soʻradi.

– Hamisha oldingdan oqqan suvning qadrini bil, ikkinchi bunday nomaʼqul ish qilib, oilamiz obroʻsini toʻkma! – dedi Hayitgul ena betgachopar nevara kelinini "qayirib”.

Kelin tilini tishlagancha, jim boʻlib qoldi.

Robiya YOʻLDOShEVA.