MIOKARD INFARKTI KASALLIGI HAQIDA BILASIZMI?

Miokard infarkti —yurak qon-tomir kasalliklaridan, ölimga olib keluvçi eng asosiy kasalliklardan biri sanaladi. Bu dardlardan har yili minglab insonlar olamdan köz yumayapti.

Yurak odam vujudining nihoyatda murakkab aʼzosi sanaladi. Yurak-qon kasalliklari keyingi 20-25-yil içida ança köpaydi va şifokorlarni taşvişga solmoqda. Kasallik inson öz salomatligiga eʼtiborsiz bölsa, dard avj olib, bezovtalik kuçayib ketsa-da, şifokor huzuriga bormasa, öz salomatligiga xavf solib qöyişi aniq. Yurak-qon kasalliklari orasida miokard infarkti tösatdan röy beradigan eng oğir va xavfli kasallik hisoblanadi. Qon aylanişi buzilişi natijasida yurak muşagining bir yoki bir qança qismi nobud bölib, yurak faoliyati izdan çiqadi.

Miokard infarktning asosiy belgilari

Miokard infarktining asosiy belgilari — kökrak qafasining markazi (töş orasi) ğijimlab, açişib oğriydi. Yurak bezovta bölganida, ikkala qölga, yuqoriga, orqaga, oyoqlarga, pastki jağ sohasiga tarqalib havo yetişmay qoladi. Oğriq bir neça soat, baʼzan bir neça sutka davom etadi va bemor böşaşadi, muzdek ter bosadi, hatto ölim vahimasi boşlanadi, ozgina yursa, zinadan kötarilsa hansirab qoladi. Miokard infarkti köpinça yurak işemik kasalligining zörayişi davrida yuz beradi, bunda stenokardiya xurujlari kuçayib, tez-tez takrorlanib turişi kuzatiladi.

Miokard infarkti bemorning nihoyatda ehtiyotkorlik va qunt bilan davolanişi zarur bölgan oğir kasallik turi isoblanadi. Bemorni, albatta, kasalxonaga yotqiziş kerak. Agar bemor uyda davolanayotgan bölsa, doimiy şifokor nazorati ostida davolaniş tavsiya etiladi. Bemorning yaqinlari bu paytda uni toliqtirib qöymasliklari zarur böladi. Bemor kasalxonadan çiqqanidan keyin şifokor nazorati ostida davolanişni davom ettirib, kundalik tartibi qatʼiy belgilanadi. Uyqu 7 soatdan kam bölmasligi zarur. Yarim soatdan boşlangan toza havoda sayr qiliş muddati asta-sekin ikki soatgaça uzaytiriladi. Keskin harakat qiliş, sovuq havoda tez yuriş xurujning qaytalanişiga olib kelişi mumkin.

Stenokardiya nima?

Stenokardiya işemik kasalliklarning yengil xili bölib, «kökrak qisilişi» maʼnosini bildiradi. Çap tomon kökrak ustida oğriq, açişiş alomatlari paydo böladi. Agarda xuruj inson asabiylaşmagan, tinç holda ham uçrab tursa, bu stenokardiyaning oir turi hisoblanadi. Bemor qunt bilan davolansa, kasallik asoratsiz ötib ketadi.

Miokard infarktining kelib çiqiş sabablari

Miokard infarktining rivojlanişiga

gipertoniya (xafaqon) kasalligi,

qandli diabet,

semirib ketiş,

kamharakatlilik,

ruhiy keçinmalar,

kaşandalik,

alkogolizm va boşqalar sabab bölişi mumkin.

Uşbu omillar qatoriga yana bir muhim bandni — kişi atrofida yuz berayotgan voqealarni yuragiga yaqin olaverişi holatini qöşiş mumkin. Afsuski, turmuşning har turli qiyinçiliklarini jiddiy va fojiaviy qabul qiliş; hammasini içga yutib yuraveriş; yolğiz qolişga intilib, heç kimning maslahatiga quloq solmaslik; yaqinlar, döstlar yordamini olmaslik; tajribali ruhşunos yoki şifokorlarga murojaat etmasdan, ilojsiz vaziyatlardan çiqişga uriniş köproq erkaklar tabiatiga xos. Şu «çora»lardan birini tanlaganlar vatinçalik stress, tuşkunlik holatida kişini kuçdan qoldiradigan uzoq muddatli ruhiy hastaliklarga yöliqişadi.

Yurak işemik kasalligining kelib çiqişini tezlaştiruvçi faktorlar

Yurak işemik kasalliklari (stenokardiya, miokard infarkti, kardioskleroz) hozirgi vaqtda keng tarqalgan dardga aylangan. Buning asosiy kelib çiquvçi sabablari quyidagilar:

Tarkibida köp miqdorda xolesterin, uglevodlar, tuz bölgan yuqori kaloriyali ovqat isteʼmol qiliş.

Çekiş. Yurak işemik kasalligidan tösatdan öliş hodisasi çekmovçilarga nisbatan kaşandalar orasida beş marta köp sodir bölişi kuzatilgan.

Kam harakatlilik. Kam harakatli hayot tarzi, maʼlumki, kişi organizmidagi kaloriya balansi buzilişi natijasida semirişga sabab böladi.

Alkogol. Spirtli içimliklar köpinça miokard infarktining röy berişiga sabab bölib, tösatdan yuz beruvçi ölim hodisalarining qariyb 39 foizi içkilik içiş bilan boğliqdir.

Bundan taşqari, inson hayotida röy berib turadigan hayajonlaniş, oilalardagi yoki işxonalardagi har xil ikir-çikirlar, janjallar singari turli omillar ham yurak xastaliklarining rivojlanişiga turtki berib, yana ham zöraytiradi.

Miokard infarkti takrorlanişi mumkinmi?

Afsuski, takrorlanişi mumkin. Insultni boşidan keçirgan bemorlarning taxminan 14 foizi yana şu dardga çalingan. Şuni aytişim lozimki, kasallik qaytalanmasligi uçun hadeb bilib-bilmasdan qimmatbaho dorilarni sotib olmang, birinçi navbatda yuqorida nomi tilga olingan omillarni bartaraf eting. Ayrim bemorlarimiz yurak qon-tomirkasalliklarining oğir turlarini boşlaridan keçirgan bölsalar-da, spirtli içimlik isteʼmol qilaveradilar, çekişni taşlamaydilar, yoğli, qovurilgan, dudlangan taomlarni isteʼmol qilişdan özlarini tiymaydilar.

Yurak qon-tomir kasalliklariga çalinganlar özlarini qanday nazorat ilişlari kerak? Bu paytda qanday dorilar yonlarida bölgani maʼqul?

Infarkt va insult tomirlarga tromb tiqilib qolişidan kelib çiqadi. Miokard infarktida tromblar toj (koronar) arteriyada, işemik insultda esa miya tomiriga tiqilgan böladi. Tromb qon laxtasi bölib, tomir devoriga yopişib oladi. U miya yoki yurak tomirlarini tiqiltirib, maʼlum bir qismini qondan mahrum qiladi. Şuning uçun yoningizda tromblarga qarşi eng köp qöllaniladigan dorilardan biri-bu aspirin bölişi lozim. Mutaxassislarning aytişiça, aspirin qabul qiliş ayollarda infarkt qaytalaşi xavfini 25 foizga, insult xavfini 22 foizga kamaytiradi. Erkaklarda esa 19 va 17 foizga kamaytiradi. Statinlar guruhidagi dorilar ham yurak qon-tomir kasalliklariga qarşi keng işlatiladi. Ular organizmda xolesterin miqdorini kamaytirişga yordam beradi. Bu kasallikka çalingan bemorlar jismoniy maşqlar bajarişimiz mumkinmi, deb söraşadi. Jismoniy maşğulotlarni boşlaşdan oldin özingizning tayyorligingizni, imkoniyatlaringizni hisobga oling. Mutaxassis şifokorning tavsiyasisiz öz bilganingizça iş qilmang.

Xikmat SABIROV, Amudaryo tumani Tibbiyot birlaşmasi

KTMP kardiolog şifokori.

Maqola «Jayxun sadosi» internet-radiosi tahririyatining

«Salomatlik – tuman boylik» loyihasi doirasida eʼlon qilindi.