Virusli gepatitdan saqlaning

Virusli gepatit ötkir yuqumli kasallik bölib, jigar faoliyatining buzilişi va  organizmda  umumiy intoksikatsiya alomatlari bilan keçadi. Uni bir neça xildagi viruslar keltirib çiqarganligi sababli A,V,S,D,Ye turlari farqlanadi. A va Ye turlari virus bilan zararlangan suv, oziq-ovqat mahsulotlarini isteʼmol qilganda, bemor foydalangan römolça, soçiq, öyinçoq, idiş-tovoq orqali yuqişi mumkin. V,S,D turlari esa qon orqali, sterillanmagan tibbiy asbob-uskunalar vositasida yuqişi tajribada köp marotaba kuzatilgan. Kasallik qanday alomatlar bilan keçadi? Virus organizmga tuşişi bilan kasallikning yaşirin davri boşlanib, 14-35 kun davom qiladi. Bundan keyingi holatda xastalikning avj oliş davri kuzatiladi.Bemorda köngil  aynişi, holsizlik, iştahasizlik, teri va şilliq qavatlarining sarğayişi, öng qovurğa ostida oğriq,siydik rangining töq tusga kirişi, najasning esa oç sariq tusga aylanişi kabi klinik belgilar kuzatiladi. Gepatitga çalingan kişining oyoqlaridan mador ketib, faqat yotgisi keladi. Unda modda almaşinuvi, ovqat hazm qiliş, zaharli moddalarni zararlantiriş jarayoni buzilib, barça aʼzolarda toliqiş hodisasi röy beradi.

Kasallikning oldini olişda avvalo, emlaş juda katta rol öynaydi. Hozirgi vaqtga kelib virusli gepatitning oldini oliş uçun vaktsinalar mavjud. Virusli gepatitning A turiga qarşi kuraşişda tozalik-ozodalik, şaxsiy gigiyena qoidalariga rioya qilişning ahamiyati katta. Ovqatlanişdan oldin qölni albatta sovunlab yuviş kerak, degan qoida doimo yodda tutilişi kerak. Meva-sabzavot, kökatlarni yaxşilab yuviş organizmga tuşişi mumkin bölgan virus va mikroblar xavfini kamaytiradi. Duç kelgan suv havzalarida çömilmaslik, daryo va kanal qirğoqlarini ifloslantirmaslik zarur. Xonalarni doimo toza-ozoda tutiş, çiqindilarni öz vaqtida çiqarib taşlaş, paşşalarga qarşi ayovsiz kuraş kasallikning oldini olişda eng katta profilaktik tadbir hisoblanadi. Suvni qaynatilgan holda içiş, idiş-tovoqlarni qaynoq suvda çayiş muhim ahamiyatga egadir. Kasallikni davolaş faqat şifokor tavsiyasi bilan amalga oşiriladi. Asosan jigar  funktsiyasi buzilişi bilan kuzatiladigan virusli gepatitda  butun diqqat-eʼtibor öşa aʼzo faoliyatini yaxşilaşga qaratiladi. Xastalikda jigar şişadi, uni asl holatiga qaytariş uçun siydik haydovçi, şişni pasaytiruvçi inʼektsiyalar yuboriladi. Buning natijasida jigar yaxşilab yuviladi. Qöşimça tarzda isteʼmol qilingan limon çoy, bodring, tarvuz siydik haydaş xususiyatiga ega bölib, jigar şişini qaytaradi va uning faoliyatini tiklaşga yordam  beradi.Virusli gepatitdan soğaygandan keyin bemor 6 oygaça parhezda bölişi kerak. Parhez taomlar tarkibiga yoğsiz, qovurilmagan, köproq qaynatib, dimlab pişirilgan baliq, parranda göşti va sabzavot mahsulotlari, köproq qovoq isteʼmol qiliş buyuriladi. Yoğli qöy, çöçqa, ot, ördak göştlari tavsiya  etilmaydi. Taomlarni ösimlik yoğida (kungaboqar,soya), sariyoğda tayyorlaş maqsadga muvofiqdir. Paxta yoği bir oz qiyinroq hazm böladi, şu tufayli  bu moydan ovqat tayyorlaş mumkin emas. Kundalik hayotimizda keng isteʼmol qilinadigan taomlardan göşt va qovoq manti, çuçvara (şu jumladan kök çuçvara) yeyiş mumkin. Ayniqsa, kasallikning dastlabki kunlarida şirqovoq, şirxörda, şirguruç, şirçoy, mastava kabi taomlardan bemorga beriş kerak. Parhezga rioya qilgan kişi öz  jigari faoliyatini yaxşilagan böladi.

J. Yavqaşev,

tuman Salomatlik markazi direktori.

(Foto - http://www.12news.uz)