Qishloq xoʻjaligiga moʻljallanmagan yer uchastkalarini xususiylashtirish mumkinmi?

Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 13-avgustdan “Qishloq xoʻjaligiga moʻljallanmagan yer uchastkalarini xususiylashtirish toʻgʻrisida”gi qonuniga muvofiq yer uchastkalari xususiylashtirilishi mumkin.

Yer uchastkalarini xususiylashtirish obʼektlari yuridik shaxslarga mulk huquqi asosida tegishli boʻlgan yoki ular tomonidan xususiylashtirilayotgan binolar va inshootlar, ishlab chiqarish infratuzilmasi obʼektlari joylashgan yer uchastkalari, shuningdek, ularga tutash boʻlgan, ishlab chiqarish faoliyatini amalga oshirish uchun zarur oʻlchamlardagi yer uchastkalarida amalga oshiriladi.

Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolariga yakka tartibda uy-joy qurish va uy-joyni obodonlashtirish uchun berilgan yer uchastkalari, boʻsh turgan yer uchastkalarini xususiylashtirishga ruxsat etiladi.

Kimlar yer uchastkasini xususiylashtirishi mumkin? Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari boʻlgan jismoniy shaxslar va Oʻzbekiston Respublikasi rezidentlari boʻlgan yuridik shaxslar yer uchastkalarini xususiylashtirish subʼektlaridir. Chet ellik fuqarolar va Oʻzbekiston Respublikasining norezidentlari boʻlgan yuridik shaxslar, shuningdek fuqaroligi boʻlmagan shaxslar yer uchastkalarini xususiylashtirish subʼektlari boʻlmaydi.

Xususiylashtirish koʻchmas mulk obʼektlari joylashgan yer uchastkalarini xususiylashtirish toʻgʻrisidagi ariza berish orqali amalga oshiriladi. Koʻchmas mulk obʼektlari joylashgan yer uchastkalarini xususiylashtirish toʻgʻrisidagi arizalar Oʻzbekiston Respublikasi rezidenti boʻlgan yuridik shaxs tomonidan oʻziga mulk huquqi asosida tegishli boʻlgan yoki ushbu shaxs tomonidan xususiylashtirilayotgan binolar va inshootlar, ishlab chiqarish infratuzilmasi obʼektlari joylashgan yer uchastkalariga, shuningdek, ularga tutash boʻlgan, ishlab chiqarish faoliyatini amalga oshirish uchun zarur oʻlchamlardagi yer uchastkalariga nisbatan beriladi. Oʻzbekiston Respublikasi fuqarosi boʻlgan jismoniy shaxs tomonidan esa oʻziga yakka tartibda uy-joy qurish va uy-joyni obodonlashtirish uchun berilgan yer uchastkalariga nisbatan beriladi.

Yer uchastkasiga meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilish huquqi jismoniy shaxsga oʻtganda mazkur yer uchastkasini xususiylashtirishga boʻlgan huquq ham oʻtadi.

Agar xususiylashtiriladigan yer uchastkasida joylashgan koʻchmas mulk obʼekti ulushli yoki birgalikdagi mulk boʻlsa yoxud koʻp kvartirali turar joy boʻlsa, ariza barcha ishtirokchilarning, yaʼni mulkdorlarning fuqarolik qonun hujjatlariga muvofiq tuziladigan kelishuviga binoan, bunday kelishuvga erishilmagan taqdirda esa sud tomonidan belgilangan tartibda beriladi.

Yer uchastkalarini xususiylashtirish toʻgʻrisidagi ariza berish va koʻrib chiqish tartibiga koʻra ariza yer uchastkasi joylashgan yerdagi tuman hokimining nomiga davlat xizmatlari markazlari yoki Oʻzbekiston Respublikasining Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali beriladi.

Ariza yer uchastkalarini xususiylashtirish masalasini Yer uchastkalarini berish masalalarini koʻrib chiqish boʻyicha komissiya tomonidan koʻrib chiqish uchun asos boʻladi. Xususiylashtiriladigan yer uchastkasi uchun toʻlov Yer uchastkalarini berish masalalarini koʻrib chiqish boʻyicha komissiyaning ijobiy xulosasi toʻgʻrisida yozma yoki elektron bildirishnoma olinganidan keyin oʻn ish kuni ichida jismoniy va yuridik shaxs tomonidan amalga oshiriladi.

Boʻsh turgan yer uchastkalari aholi punktlarining va hududlarning bosh rejalariga muvofiq mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan aniqlanadi. Bunday yer uchastkalari Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va sanoat vazirligi huzuridagi Urbanizatsiya agentligi bilan kelishilgan holda elektron onlayn-auktsion orqali yuridik va jismoniy shaxslarga mulk qilib sotiladi. Boʻsh turgan yer uchastkalari elektron onlayn-auktsion orqali investitsiya majburiyatlari bilan sotilishi mumkin.

Boʻsh turgan yer uchastkalarini xususiylashtirish boʻyicha elektron onlayn-auktsionda ishtirok etish uchun buyurtma tadbirkorlik va shaharsozlik faoliyatini amalga oshirish uchun Oʻzbekiston Respublikasi rezidenti boʻlgan yuridik shaxs tomonidan hamda yakka tartibda uy-joy qurish va uy-joyni obodonlashtirish, shuningdek, tadbirkorlik va shaharsozlik faoliyatini amalga oshirish uchun Oʻzbekiston Respublikasi fuqarosi boʻlgan jismoniy shaxs tomonidan beriladi. Xususiylashtiriladigan boʻsh turgan yer uchastkasining qiymati oʻtkazilgan elektron onlayn-auktsion natijalariga koʻra belgilanadi.

Xususiylashtirilgan yer uchastkasiga yuridik va jismoniy shaxslarning, davlatning huquqlarini hamda qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini buzmagan holda, oʻz xohishiga koʻra va oʻz manfaatlari yoʻlida erkin egalik qilish, undan foydalanish va uni tasarruf etish, shu jumladan undan garov predmeti sifatida foydalanish, yuridik shaxsning ustav kapitaliga hissa sifatida kiritish, ijaraga berish kabi huquqlarga ega boʻladi.

Xususiylashtirilgan yer uchastkasiga boʻlgan mulk huquqining har qanday buzilishi bartaraf etilishini talab qilish, xususiylashtirilgan yer uchastkasida mustaqil ravishda xoʻjalik yuritish, uy-joy, ishlab chiqarish, madaniy-maishiy va boshqa imoratlar hamda inshootlarni qurish, ularni qayta qurish va buzish ham ularning huquqi hisoblanadi.

Xususiylashtirilgan yer uchastkasini mulkdordan olib qoʻyish faqat mulkdorning roziligi bilan amalga oshiriladi. Undan tashqari, rekvizitsiya, yaʼni falokatlar, epidemiyalar va hokazolar paytida ham yer uchastkasi mulkdordan olib qoʻyilishi mumkin. Belgilangan tartibga koʻra jinoyat-protsessual qonunchiligida belgilangan tartibda sud qarori bilan ham xususiylashtirilgan yer uchastkasi mulkdordan musodara qilinadi.

J.Bekimbetov, Amudaryo tumani adliya boʻlimi bosh maslahatchisi.