KASALLIKNI JILOVLAŞ ÖZ QÖLIMIZDA

Bugungi kunda  koronavirus pandemiyasi haqida dunyoda bilmaydigan  odam qolmadi hisob. Tarixga  nazar soladigan bölsak  dunyo bunday  ofatlar  bilan ilgari  ham bir neça marta töqnaş  kelgan. Öşa vaqtlardagi  epidemiyalarda qurbonlar soni  bir neça millionlarni taşkil  etgan. Qadimgi  davrlarda  dunyoda globallaşuv hozirgidek  bölmaganligidan  epidemiyalar butun dunyo  böylab tarqab   ketmagan.
Örta  asrlarda  Yevropada , Amerikada  har xil yuqumli  kasalliklardan millionlab odamlar qirilib  ketgani manbalarda  qayd etilgan. Yevropada salb  yurişlariga  qadar gigiyenik qoidalarga , yaʼni tozalikka köp ham amal qilişmagan. Şu sababdan tez-tez epidemiyalar tarqalib turgan.
XIX asrning oxiri  XX asrning boşlarida  Hindistonda bir neça bor vabo tarqab, bir neça million  kişi ölib ketgan. Ötgan asrning  1919-20- yillaridagi Ispan grippi dunyo körgan eng katta  epidemiya sanaladi. Qurbonlar soni  bir neça  ön  millionni taşkil etgan.
Taniqli  tarixçilar  M.Boytsov, R. Şukurovlar (Örta asrlar tarixi. Moskva, 1995)ning yozişiça,   XIV  asrda Yevropada dahşatli  “ qora ölat” tarqaladi. XIV  asrdan  iqlim keskin sovib, yoğingarçiliklar köpayişi oçarçiliklar sonini yanada oşiradi. Doimiy töyib ovqat yemaslik  odamlarning zaiflaşib, kasalliklarga çalinişini  osonlaştiradi. 1347-yil esa eng dahşatli  “qora ölat”  epidemiyasi boşlanadi.
Odamlar  ölatning  tarqalişi sabablarini  bilişmas, turli miş-mişlar tufayli  yahudiylarni,  xristianlarni odamlarni qiriş   uçun quduqlarni zaharlaşganlikda ayblaşardi.  Bu xabarlar aholini darğazab qilib,  bir-biriga oşkora jang qilişgaça olib boradi va Yevropa  böylab minglab  kişilarning  ölimi bilan yakunlanadi. Yahudiylarni esa  oilalari bilan tiriklayin  yondirişgan.
Mana  şunday  jaholat , bilimsizlik, diniy mutaassiblik va  vahima  dahşatli  oqibatlarga   olib  kelişiga  tarix  guvohdir.
Ilm-fan yuksak çöqqiga kötarilib, axborot-kommukatsiya texnologiyalari rivojlanib, odamlar yangiliklardan töla va tezkor bahramand bölayotgani buningdek ahvolga barham berdi, pandemiyani butun dunyo hamjihatlikda kuraşi orqali yenga olişini hamma anglab yetmoqda.
Ayniqsa, bizning yurtimizda kasallikka qarşi kuraş böyiça örnatilgan karantin çeklovlariga amal qilinişi tufayli talafotlar boşqa qöşni davlatlarga nisbatan ança kam bölmoqda. Kasallikni jilovlaş – xalqimizning öz qölida ekanligini unutmasligimiz kerak.

Jangaboy GULMANOV,
33-sonli maktab  tarix fani  öqituvçisi.