PAXTAÇILIK KLASTERI – MAHSULOT YeTIŞTIRIŞ HAJMINI OŞIRIB, iqtisodiy rivojlanişni taʼminlaydi

Keyingi yillarda mamlakatimiz aholisining eng köp qismi maşğul bölgan qişloq xöjaligining barça tarmoqlariga innovatsion texnologiyalar keng joriy etilib, mahsulot yetiştiriş hajmi va sifati ortmoqda. Islohotlarning oğişmay amalga oşirilişi, ayniqsa, paxtaçilikni daromadli sohaga aylantirmoqda. Qilingan mehnatga yaraşa natija olinayapti. Bunda paxtaçilik klasterlari taşkil etilganligi muhim örin tutadi.

Xöş, tumanimizda 2019-yildan faoliyat boşlagan paxtaçilik klasterining afzalligi nimada? Yangi iş uslubida işlaş natijasi qanday?

Bu savollarga masʼuliyati çeklangan jamiyat şaklidagi “Amudaryotex” xorijiy korxonasi direktori Bozorboy Safarboyev batafsil javob berdi:

– Avvalo sözimizni paxtaçilik klasteri nima, degan savolni oydinlaştirişdan boşlasak. Paxtaçilik klasteri – paxta xomaşyosini yetiştiriş, uni qayta işlaşdan tortib, tayyor mahsulotlar işlab çiqarişgaça bölgan jarayonni öz içiga qamrab olgan yangi tuzilma. Taşkillaştiriş şakli jihatidan klaster vertikal ravişda integratsiyalangan tuzilma, deyiş mumkin. Bu bir-biri bilan boğliq korxonalari mavjud hududlar uçun katta ahamiyatga ega. Çunki klaster hududlarning iqtisodiy mustaqilligini mustahkamlaşda katta rol öynaydi.

Endi bevosita tumanimizda taşkil etilgan paxtaçilik  klasteri haqida. Bu borada ilk qadam qöyilgan yili, yaʼni 2018-yil 28-sentyabrdagi tuman hokimining 598-sonli qaroriga asosan 2019-yil hosili uçun 7146 gektar paxta ekiladigan yerdan 14905 tonna paxta hosili yetiştirib beriş yuzasidan 185 ta fermer xöjaliklari bilan kontraktatsiya şartnomalari tuzildi.

Yil yakuni böyiça esa rejalar ortiği bilan ado etilib, hosil Xitoy, Qipçoq, Nazarxon tayyorlov maskanlarida qabul qilinib, “Amudaryotex” xorijiy korxonamizda qayta işlandi va toladan ip kalava olinib, eksport qilindi. 2019-yilda korxonamiz klasterda yetiştirilgan paxtadan 5 mln. 500 ming dollarlik mahsulot eksport qilişga erişdi. Tumanimizda yetiştirilgan xomaşyo tayyor kalava – ip holiga keltirilgunça bölgan bosqiçlar şu yerning özida, tumanimizda bajarilganining natijasi bu.

Joriy yilda tumandagi jami 362 ta fermer xöjaliklarining 15250 gektar paxta maydonlari klasterga qamrab olindi. Fermerlar bilan korxonamiz 34900 tonna xomaşyo yetiştiriş yuzasidan kontraktatsiya şartnomasi tuzgan. Ayni kunda “Zavod yoni”, “Paxtakor”, Qiliçboy, Xitoy, Qipçoq hamda Nazarxon tayyorlov maskanlarida fermer xöjaliklarida yetiştirilgan paxta hosili qabul qilib olinmoqda. Buning uçun klaster korxonasida iş örinlari kengaytirilib, köpgina fuqarolar iş bilan taʼminlandi.

Şuningdek, ötgan yilgi daromadlar hisobiga paxta – töqimaçilik işlab-çiqarişni joriy etiş mexanizmlarini yanada kengaytiriş maqsadida masʼuliyati çeklangan jamiyat şaklidagi “Amudaryotex” xorijiy korxonasiga 7 ta surim tarktori, 4 ta tirkama, 4 ta kultivator, 3 ta aylanma omoç, 3 ta lazer yer tekislagiçlar olib kelinib, fermer xöjaliklari dalalariga agrotexnik xizmat körsatilmoqda.

Joriy yilgi mavsumda yiğib-terib olingan 22461 tonna paxtaga 1000 sömdan, 12 139 tonna paxtaga 1400 sömdan, jami 40 mlrd. sömga yaqin mablağ terim puli sifatida berildi va paxta terimida alohida namuna bölayotgan terimçilar rağbatlantirib borilmoqda. Şuningdek, 5 mln. 550 ming dollarlik mahsulot eksport qilindi.

Kelgusida olinadigan daromadni yanada oşiriş va tumanimizning işga yaroqli işsiz aholisini iş bilan taʼminlaş, paxta-sanoat zanjirini uzaytiriş maqsadida  korxonamizda loyiha qiymati 4300 ming dollar bölgan ösimlik yoği işlab çiqariş texnologiyasi örnatiladi va yiliga 54000 tonna mahsulot işlab çiqariladi. Natijada 80 ta yangi iş örin yaratiladi.

Uşbu loyiha 2021-yil 1-maydan işga tuşirilişi rejalaştirilgan.

Şuningdek, pnevmatik kalava ip işlab çiqariş böyiça qiymati 2 mln. 150 ming dollarga teng bölgan loyiha işlab çiqilgan. Loyiha işga tuşirilgaç, yana 80 ta yangi iş örni yaratiladi va korxona faoliyati yana bir jarayon – pnevmatik kalava ip işlab çiqarişni öz içiga qamrab oladi. Bundan xulosa şuki, paxtaçilikning sanoat bilan bir tizimda faoliyat yuritişi natijasida oldinlari “Özpaxtasanoat”ga topşirilgan tumanimiz paxtakorlari yetiştirgan paxta xom aşyosi endilikda tumanimizning özida tola, toladan kalava ip, kalava ipdan pnevmatik kalava ip  tayyorlaş jarayonlarini bosib ötadi va qimmatli eksportbop mahsulotga aylanadi. Bu fermerlarning ham, “Amudaryotex” xorijiy korxonasining ham iqtisodi yuksalib, yangi-yangi loyihalarning işga tuşirilişiga zamin yaratadi. Çunki paxtadan olinadigan mahsulotlar turi köp. Mamlakatimiz iqtisodiyotidagi yangi tuzilma – paxtaçilik sanoat klasteri istiqboli umidli.

Tumanimiz dehqonlarini paxta yetiştiriş rejasini ado etganliklari bilan qizğin qutlayman va maşaqqatli mehnatlari rohatini körişini tilab qolaman.

Oygul RAJABOVA yozib oldi.