BANKROT KORXONANI TUGATISh TARTIBI VA MUDDATLARI IQTISODIY SUD TOMONIDAN BELGILANADI

Barchamizga maʼlumki, samarasiz faoliyat yuritadigan, istiqbolsiz korxona va tashkilotlar davlat va jamiyat manfaatlariga, shu jumladan, ularning kreditorlari manfaatlariga sezilarli darajada zarar yetkazadi. Shunday ekan, bunday xoʻjalik yurituvchi subʼektlar faoliyatini oʻz vaqtida tugatish yoki sogʻlomlashtirish sud boshqaruvchilarining ishlarni puxta tashkil etishlariga chambarchas bogʻliq hisoblanadi. Ushbu jarayonlarning oʻz vaqtida amalga oshirilishi uchun qonunchilikda tegishli muddatlar belgilab berilgan.

Jumladan, “Bankrotlik toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 124-moddasiga koʻra, iqtisodiy sud tomonidan qarzdorni bankrot deb topish toʻgʻrisida qaror qabul qilinishi tugatishga doir ish yuritishning boshlanishiga sabab boʻladi. Tugatishga doir ish yuritish muddati toʻqqiz oydan oshishi mumkin emas. Zarurat boʻlganda bankrotlik toʻgʻrisidagi ishda ishtirok etuvchi shaxsning iltimosnomasiga koʻra yoki iqtisodiy sudning tashabbusi bilan bu muddat koʻpi bilan uch oyga uzaytirilishi mumkin.

Iqtisodiy sud tomonidan qarzdorni bankrot deb topish va tugatishga doir ish yuritishni boshlash toʻgʻrisida qaror qabul qilingan paytdan eʼtiboran qarzdorning boshqaruv organlari qarzdorning mol-mulkini boshqarish va tasarruf etish vazifalarini bajarishdan, agar ilgari chetlashtirilmagan boʻlsa, chetlashtiriladi, qarzdor rahbarining vakolatlari tugatiladi. Qarzdorning ishlarini boshqarish tugatish boshqaruvchisiga yuklatiladi. Shuningdek, qarzdorning mol-mulkini boshqarish va tasarruf etish boʻyicha mulkdorning vakolatlari tugatiladi. Tugatish boshqaruvchisi qarzdorning rahbari bilan tuzilgan mehnat shartnomasini bekor qilish yoki mazkur rahbarni boshqa ishga oʻtkazish toʻgʻrisida buyruq chiqaradi.
Qonunning 128-moddasiga binoan qarzdor korxonaga tugatish boshqaruvchisi tayinlangan paytdan eʼtiboran uch ish kuni ichida qarzdorning buxgalteriya va boshqa hujjatlari, muhr va shtamplari (muhrlar va shtamplar mavjud boʻlgan taqdirda), moddiy va boshqa qimmatliklarini tugatish boshqaruvchisiga topshirilishini taʼminlashi kerak.

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2009-yil 11-iyundagi “Bankrotlik toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunida nazarda tutilgan maʼlumotlarni eʼlon qilishni tartibga solish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi 160-son qaroriga asosan “Birja” va “Soliq info” gazetalari bankrotlik toʻgʻrisidagi maʼlumotlar eʼlon qilinadigan rasmiy nashrlar etib belgilangan. Qarzdorni bankrot deb topish va tugatishga doir ish yuritishni boshlash toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni tugatish boshqaruvchisi boshqaruvchilikka tayinlangan paytdan eʼtiboran oʻn kundan kechiktirmay rasmiy nashrda eʼlon qilish uchun yuborishi lozim.

Qonunning 127-moddasi ikkinchi qismining beshinchi xatboshisiga binoan kreditorlar maʼlumotlar rasmiy nashrda eʼlon chiqqan sanadan eʼtiboran kamida bir oy ichida tugatish boshqaruvchisiga oʻz talablarini qoʻyishlari mumkin. Kreditorlar bilan hisob-kitoblar tamomlanganidan keyin tugatish boshqaruvchisi iqtisodiy sudga tugatishga doir ish yuritishni oʻtkazish natijalari haqida hisobot taqdim etishi shart.

Qonunning 144-moddasiga koʻra, tugatishga doir ish yuritish taomilini oʻtkazish natijalari toʻgʻrisida tugatish boshqaruvchisi tomonidan taqdim etilgan hisobot koʻrib chiqilganidan keyin iqtisodiy sud tugatishga doir ish yuritish tamomlanganligi haqida ajrim chiqaradi va tugatish boshqaruvchisi zimmasiga mazkur ajrimni yuridik shaxslarni davlat roʻyxatidan oʻtkazuvchi organga oʻn kun ichida taqdim etish majburiyatini yuklaydi.

Iqtisodiy sudning ajrimi yuridik shaxslarning yagona davlat reyestriga qarzdor tugatilganligi toʻgʻrisida yozuv kiritilishi uchun asos boʻladi. Reyestrga tegishli yozuv iqtisodiy sudning mazkur ajrimi taqdim etilgan paytdan eʼtiboran uch kundan kechiktirmay kiritilishi lozim.

Yuridik shaxslarning yagona davlat reyestriga qarzdor tugatilganligi toʻgʻrisidagi yozuv kiritilgan paytdan boshlab, tugatish boshqaruvchisining vakolatlari tugatilgan, tugatishga doir ish yuritish tamomlangan, qarzdor esa tugatilgan deb hisoblanadi.

Q.Xojamurodov, Beruniy tumanlararo Iqtisodiy sudi sudyasi.