Mahalla – tarbiya maskani. “SOGʻLOM MUHIT – SOGʻLOM HAYoT” LOYIHASI DOIRASIDA OShKORA MULOQOT TADBIRI BOʻLIB OʻTDI

Biz hammamiz mahallada yashaymiz. Jamiki orzu-niyatlarimiz, dard-u tashvishlarimiz bilan ana shu goʻzal jamoaviy birlik ogʻushida oʻzimizni erkin, osoyishta his qilamiz. Shuning uchun ham qayerda boʻlishimizdan qatʼiy nazar hayotimizning har bir nurli kuni yakunida, oqshomlarda mahallamiz tomon intilamiz. Uning har bir koʻchasi, charogʻon xonadonlari yuragimizga juda yaqin, sevimli. Ona Yurtga muhabbat, vatanparvarlik, xalqparvarlik tuygʻusi yuragimizga mahallamizga va demakki, oilamiz va mahalladoshlarimizga boʻlgan cheksiz mehr bilan qorishib, bu soʻlim goʻsha bizni oʻz bagʻriga chorlayveradi. Nazarimda ana shu tuygʻularga hamroh boʻlgani uchun inson shaxs sifatida shakllanadi, feʼl-atvorini odamiylik fazilatlari ila ziynatlaydi. Lekin...

Lekin insonlar hayoti bir tekis, ravon kechmaydi. Chunki inson qanchalik kuchli aql-zakovat egasi, dunyoni oʻzgartirishga qodir qudratli hukmdor boʻlishi mumkin, agar u oʻz hissiyotlarining quliga aylanmasa. Donishmand bobolarimiz bekorga: “hissiyotlarini jilovlay bilmagan inson, agar u hukmdor boʻlsa, nafaqat oʻzini, balki xalqi va mamlakatini ham halokatga yetaklaydi”, deyishmagan.

Insonning mahalladoshlari oldida obroʻ-eʼtiborli, oilaparvar shaxs sifatida gʻurur bilan yashashga monʼelik qilayotgan illatlardan biri bu alkogol isteʼmoli bilan bogʻliq salbiy holatdir. Jahon Sogʻliqni saqlash tashkilotining maʼlumotlariga koʻra, har yili dunyo boʻyicha 15-49 yoshdagi erkaklar oʻrtasidagi barvaqt oʻlimning 12 foizi, (yaʼni har – 8-9 nafar erkakning bir nafari) aynan alkogol isteʼmoli bilan bogʻliq. Jahon sogʻlikni saqlash tashkiloti monitoringiga koʻra, Oʻzbekistonda soʻnggi oʻn yillar davomida aholi orasida alkogol isteʼmol qilish 35 foizdan ham oshgan. Achinarlisi shundaki, 15 yoshdan katta boʻlgan erkaklar orasida yiliga oʻrtacha salkam 16 litr alkogol ichimliklari isteʼmol qilinishi oqibatida alkogol isteʼmoli bilan bogʻliq zararli odatlar tufayli yurak-qon tomir, rak kasalliklari, qasddan va tasodifiy sodir etilgan ogʻir tan jarohatlari, yoʻl-transport hodisalari sodir boʻlmoqda. Bundan ham yomoni, ayrim oilalarda notinchlik, ajrashishlar, oʻrtada yarim yetim ulgʻayishiga majbur bolalar soni oshib bormoqda.

Soʻnggi yillarda nafaqat alkogol isteʼmoli, balki giyohvandlik illati butun dunyoni tashvishga solayotgan global muammolardan biridir. Bu illat insonlar sogʻligiga, jamiyat taraqqiyotiga jiddiy tahdid va xavf-xatar manbaiga aylandi. Bugungi kunda dunyo miqyosida oʻz ehtiroslarini jilovlay olmagan 200 milliondan ziyod odam ushbu illatning quliga aylanib qolgan va BMT maʼlumotlariga koʻra, ushbu ogʻu har yili 200 mingdan ziyod odamning umriga zomin boʻlmoqda. Bundan tashqari, jahonda sodir etilayotgan jinoyatlarning salkam 60 foizi giyohvandlar hissasiga toʻgʻri keladi.

Xoʻsh, oʻz hissiyotlariga qul boʻlgan insonlar, kimlar? Ularni oʻzlari bilib-bilmay tushib qolgan yoqimsiz illatlar komidan qaytarish borasida atrofidagi sogʻlom fikrli insonlar, mahalla faollari, mahalladoshlari, jamoat tashkilotlari masʼullari qanday ishlarni amalga oshirishmoqda?

Amudaryo tumanida oilalar tinchligiga raxna soluvchi yuqoridagi kabi illatlarga qarshi kurashish borasida Amudaryo tuman Oila va xotin-qizlar boʻlimi, tuman IIBning hududiy profilaktika inspektorlari, ovul va mahallalardagi xotin-qizlar faoli, Amudaryo tuman Tibbiyot birlashmasi narkologiya xonasi shifokorlari bilan hamkorlikda amalga oshirilayotgan tadbirlar, tushuntirish-targʻibot uchrashuvlarida aholi vakillari faollari keng qamrab olinmoqda. Xususan, “Oila - muqaddas”, “Bir bolaga yetti mahalla ota-ona”, “Qiz bola oilaning, er bola elning koʻrki”, “Salomatlik – sogʻlom oila poydevori”, “Alkogol isteʼmoli – oilalar kushandasi” mavzusidagi oshkora muloqot va davra suhbati shaklidagi tadbirlarning mutaxassis shifokorlar, namunali oilalar boshliqlari va bekalari, xotin-qizlar faollari, yoshlar va hududiy profilaktika inspektorlari ishtirokida oʻtayotgani oʻzining samarasini bermoqda.

Joriy yilning 19-iyul sanasida Ayollarni reabilitatsiya qilish va moslashtirish Qoraqalpogʻiston Respublikasi namunali tumanlararo markazida boʻlib oʻtgan Amudaryo televideniyesining “Sogʻlom muhit – sogʻlom hayot” grant-loyihasi doirasidagi tadbirda ham masʼullar yosh oilalarning notinchligiga, insonlarning barvaqt oʻz sogʻligidan ajralishlariga, hatto hayot baʼzi holatlarda jinoyatlar sodir boʻlishiga olib kelayotgan alkogol isteʼmoli, giyohvandlik, shuningdek, erta turmush qurishning salbiy oqibatlari va ularning oldini olish borasida soʻz yuritildi. “Sogʻlom muhit – sogʻlom hayot” loyihasi doirasidagi “Oila tinchligi – mahalla va el-yurt osoyishtaligi” mavzusidagi tadbirda Amudaryo tumani hokimining oʻrinbosari, Oila va xotin-qizlar boʻlimi boshligʻi Goʻzal Soburova, “Sogʻlom muhit – sogʻlom hayot” grant-loyihasi koordinatori, jurnalist Robiya Yoʻldosheva, Ayollarni reabilitatsiya qilish va moslashtirish Qoraqalpogʻiston Respublikasi namunali tumanlararo markazi direktori Gavhar Chimbaychiyeva hamda TTB koʻptarmoqli markaziy poliklinika narkologiya xonasi narkolog-shifokori Bahodir Chorshamov, TTB shifokori Jumaboy Yavqashev, ovul va mahallalardagi xotin-qizlar faollari hamda namunali oila bekalari ishtirok etdilar.

Ochiq va oshkora, samimiy muloqot tarzida oʻtkazilgan tadbirda Amudaryo tuman xotin-qizlar boʻlimi boshligʻi Goʻzal Soburova oila mustahkamligini taʼminlashda muhim dasturilamal boʻlib xizmat qilayotgan Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 31-dekabrdagi “Oila institutini yanada rivojlantirish va yoshlarni oilaviy hayotga tayyorlash chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Qaroriga muvofiq Oila va xotin-qizlar boʻlimi huzurida tashkil etilgan “Yoshlarni oilaviy hayotga tayyorlash markazi faoliyati muhim ahamiyat kasb etayotgani xususida soʻz yuritdi. Unga koʻra, mazkur markazda oila qurayotgan yoshlarga zararli odatlarga berilmaslik, ayniqsa, alkogol isteʼmoli, giyohvandlik illatiga ruju qoʻymaslik xususida keng tushunchalar berib borilayotgani, mazkur markazda har oyda 15 juft oila qurish arafasida turgan kelin-kuyovlar oʻqitilayotgani haqida toʻxtalib oʻtdi.

Tadbir davomida soʻzga chiqqan jurnalist Robiya Yoʻldosheva “Sogʻlom muhit – sogʻlom hayot” loyihasi doirasidagi bu kabi muloqot tadbirlarining ahamiyati va undan kutilayotgan natijalar xususida toʻxtalib, statistik maʼlumotlarga koʻra, erta turmush qurgan yoki alkogol isteʼmoli, giyohvandlikka ruju qoʻygan yosh oilalar juda koʻp hollarda erta ajralib ketayotganlari, turmushdagi muammolar yechimini topishda tajribasizliklari tufayli tirik yetimlar safining oshishiga sabab boʻlayotganlarini afsus bilan qayd etdi.

Shuningdek, tadbirda masʼullar hozirgi kunda yoshlar oʻrtasida ichkilikbozlik, giyohvandlik bilan bogʻliq jinoyatlarning sodir etilishining oldini olishga qaratilgan targʻibot-tashviqot tadbirlari muhim ahamiyatga ega ekanligini taʼkidladilar.

Xususan, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining jamoat xavfsizligini taʼminlashga qaratilgan qator Farmon va Qarorlariga muvofiq ishlab chiqilgan “Yoʻl xaritasi”ning tegishli bandlariga asosan ayni paytda Amudaryo tumani mahallalarida istiqomat qiluvchi surunkali ichkilikbozlikka berilgan 176 nafar shundan 4 nafar giyohvand bemor respublika narkologiya dispanseri hisobida roʻyxatga olingan boʻlib, ularning salomatligi, bundan ham muhimi, oila aʼzolari bilan oʻzaro munosabatlari doimiy nazoratga olingan. Roʻyxatga olinganlardan 3 nafari ixtiyoriy ravishda, 7 nafari majburiy ravishda Taxiatosh shahridagi Respublika Narkologiya dispanserida davolanishga yuborilgan. Shuningdek, har birining oilasiga borib, oila aʼzolari bilan suhbatlar oʻtkazildi, zarur maslahatlar berildi.

Tadbir ishtirokchilari oʻz hissiyotlariga qul boʻlib, oʻziga va oila aʼzolariga tashvishlar keltirayotgan bu kabi shaxslarning hayotlarini toʻgʻri yoʻlga solish yuzasidan maslahatlar, zarur fikrlar bildirdilar. Shu bilan birga mahalla – har bir inson uchun tarbiya maskani ekanligini, shu bois, mahalladoshlar biri-birining taqdirlariga befarq boʻlmasdan, zarur paytda hayotiy tajribalaridan kelib chiqib, maslahatlar berishlari zarurligini qayd etdilar. Bundan tashqari, erta turmush qurish va qarindoshlar nikohining zararli oqibatlari xususida oʻzaro fikr ashmashdilar.

Robiya YOʻLDOShEVA.