BOLANING BEGONASI BOʻLMAYDI

Bizning xalqimiz azaldan bolajon xalq. Farzandining sogʻlom va baxtli oʻsib-ulgʻayishi, hech kimdan kam boʻlmay voyaga yetishi uchun borini, hattoki jonini ham ayamaydi. Qon-qonimizga singib ketgan bu xislat milliy qonunchiligimizda ham oʻz ifodasini topgan. Xususan, ota-onasi qaramogʻidan, ularning mehr va eʼtiboridan mahrum boʻlgan bolalar huquqlari ham davlatimiz himoyasiga olingan. Oʻzbekiston Respublikasi Oila kodeksiga binoan ota-ona vafot etganda, ular ota-onalik huquqidan mahrum etilganda, ularning ota-onalik huquqi cheklanganda va qonunda belgilangan boshqa hollarda vasiylik yoki homiylik belgilanadi.

«Oʻzbekiston Respublikasida vasiylik va homiylik toʻgʻrisida Nizom»ga asosan 18 yoshga toʻlmagan shaxslarga nisbatan vasiylik va homiylik vazifalarini amalga oshirish xalq taʼlimi muassasalari faoliyatini metodik taʼminlash va tashkil etish boʻlimlariga yuklangan. Tuman xalq taʼlimi muassasalari faoliyatini metodik taʼminlash va tashkil etish boʻlimidagi vasiylik va homiylik organi tomonidan yuqoridagi Nizom asosida oʻtgan 2013-yilda qator ishlar amalga oshirildi.

Jumladan, 5 kishidan iborat ushbu vasiylik va homiylik organi ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalarni aniqlab, ularga vasiy va homiy tayinlash, ular ustidan kuzatish, nazorat oʻrnatish, ota-onasiz qolgan bolalarni moddiy tomondan qoʻllab-quvvatlash, maktablarda toʻgaraklarga jalb qilish va taʼlim berish samaradorligini oshirishga alohida eʼtibor qaratish kabi vazifalar belgilanib, bu borada amaliy ishlar qilinmoqda.

Aytish kerakki, vasiylik va homiylik organida 2013-yil davomida ota-onalari yoʻq, qarovsiz qolgan bolalar qayd qilinmadi. Vasiylik va homiylik organiga kelib tushgan ariza, xat va hujjatlar oʻz vaqtida koʻrib chiqilib, xulosalar va tavsiyanomalar berib borildi.

2013-yil davomida vasiylik va homiylik organi tomonidan 12 nafar bola vasiylikka (shundan 6 nafari qizlar), 3 nafar bola homiylikka (shundan 2 nafari qizlar) olindi.

«Oila kodeksi»ga koʻra, farzandlikka olish bolani farzandlikka olishni istagan shaxslarning (shaxsning) arizasiga koʻra, vasiylik va homiylik organlarining farzandlikka olishning asosliligi va farzandlikka olinayotgan bola manfaatlariga toʻgʻri kelishi haqidagi xulosasi hisobga olingan holda sud tomonidan amalga oshiriladi. Shundan kelib chiqqan holda bolalarni farzandlikka olish va oilaga tarbiyaga berish bilan bogʻliq ishlar ham amaldagi qonunchilik asosida koʻrib chiqilmoqda. 2013-yil davomida 11 nafar bola farzandlikka olinib (shundan 1 nafari qiz), oila tarbiyasiga (patronatga) bola olish holati qayd qilinmadi.

Vasiylik va homiylik organi aʼzolari tomonidan ovul va mahallalar oqsoqollari hamda maslahatchilari bilan birgalikda farzandlikka, vasiylik yoki homiylikka olingan bolalarning keyingi hayoti oʻrganilib borilmoqda. Umumtaʼlim maktablarida taʼlim olayotgan, maʼlum sabablarga koʻra tugʻilganligi toʻgʻrisida guvohnoma olinmagan bolalarga tugʻilganlik toʻgʻrisida guvohnoma olishlarida amaliy yordamlar koʻrsatilib, bayramlar munosabati bilan ota-onasi qaramogʻidan, ularning mehr va eʼtiboridan mahrum boʻlgan bolalarga sovgʻalar berish yoʻlga qoʻyilgan.

Jumladan, 2013-yil davomida 1 nafar bolaga tugʻilganlik haqidagi guvohnoma olishda yordam berilib, yangi yil munosabati bilan ota-onasi yoʻq 3 yoshdan 15 yoshgacha boʻlgan yetim bolalar hamda ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalardan 62 nafariga Prezident sovgʻasi tantanali ravishda topshirildi. Bayram munosabati bilan umumtaʼlim maktablarida taʼlim olayotgan yarim yetim va kam taʼminlangan oʻquvchilarning 600 nafariga homiy tashkilotlar va maktab maʼmuriyatlari tomonidan sovgʻalar berildi.

Xulosa oʻrnida aytish kerak-ki, xalqimizning azaliy qadriyatlaridan sanalgan ota-ona mehridan bebahra bolalarning boshini silash, ularning holidan xabar olish, moddiy va maʼnaviy qoʻllab-quvvatlash, jamiyatda oʻzlarining munosib oʻrinlarini topishlariga sharoit yaratish masalasi mustaqillik yillarida yangi bosqichga koʻtarildi. Yaqindagina "Vasiylik va homiylik toʻgʻrisida”gi Qonunning qabul qilinishi ham ularning huquq va erkinliklarini taʼminlash, qonuniy manfaatlarini himoya qilishda muhim hujjat boʻldi.

Mazkur Qonunning "Sogʻlom bola yili” deya eʼlon qilingan joriy yilning dastlabki kunlarida qabul qilinishida ham maʼno bor. Zero, mamlakatimizda yoshlar tarbiyasi, ularning taʼlim olishi, sport bilan shugʻullanishlari, kasb-hunar oʻrganishlari, shu bilan bir qatorda, ularning bandligini taʼminlash orqali jamiyatda oʻzlarining munosib oʻrinlarini topishlariga berilayotgan eʼtibor jamiyatimizda tugʻilib voyaga yetayotgan har bir bolaga tegishli.Axir, bolaning begonasi boʻlmaydi, deydi dono xalqimiz.

Gulya MUXANOVA,

Tuman xalq taʼlimi muassasalari faoliyatini metodik taʼminlash va tashkil etish boʻlimining bolalarni ijtimoiy himoya qilish boʻyicha mutaxassisi.