ZAMONAVIY AXBOROT-KOMMUNIKATsIYa TEXNOLOGIYaLARI SUDLARDAGI ODIL SUDLOV SAMARADORLIGINI YaNADA OShIRADI

Prezidentimizning 2020-yil 3-sentyabrdagi “Sud hokimiyati organlari faoliyatini raqamlashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Qarori ushbu yoʻnalishdagi ishlarni yangi bosqichga koʻtarishga qaratilgan. Endilikda ushbu Qarorga koʻra fuqarolarga koʻrsatiladigan interaktiv elektron xizmatlar turlari kengaytiriladi. Har bir murojaatni koʻrib chiqish jarayonini onlayn kuzatib borish taʼminlanadi. Sud binolarida interaktiv xizmatlardan erkin foydalanish imkoniyati yaratiladi.
2022-yil 1-yanvardan boshlab, davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari, xoʻjalik boshqaruvi organlari, advokatlar tomonidan sudlarga daʼvo, ariza va shikoyatlarni faqat elektron shaklda taqdim etish amaliyoti joriy etiladi. Qaror asosida sud majlisiga tayyorgarlik koʻrish jarayonidan yakuniga qadar toʻliq axborot-kommunikatsiya texnologiyalari joriy etiladi. Avvalo, sud majlisi ishtirokchilari sud muhokamasining vaqti va joyi haqida “SMS” xabar orqali xabardor qilinadi. Bu toʻliq bepul amalga oshiriladi.
Sud faoliyatida qonuniylikni taʼminlash maqsadida sud muhokamasi jarayoni audioyozuv orqali qayd etish amaliyoti joriy etiladi. Bunda taraflarning huquqlarini himoya qilish qilish va shaxsiy hayot daxlsizligini kafolatlash maqsadida taraflarning roziligi olinadi.
Bundan tashqari, bugungi kunda ommalashgan va aksariyat sud organlarida oʻzini oqlagan videokonferentsaloqa tizimi koʻlami kengayadi. Bunda protsess ishtirokchilariga, avvalo, daʼvo, ariza va shikoyatlarni koʻrib chiqish jarayonini onlayn tarzda kuzatib borish imkoniyati taqdim etiladi. Manfaatdor shaxslarning sud majlisida ishtirok eta olmagan taqdirda ham, barcha jarayondan xabardor boʻlishiga erishiladi.
Bulardan koʻzlangan maqsad – fuqarolar sarson boʻlishining oldini olish, murojaatlarni avtomatlashtirish, tizimlashtirish va eng asosiysi, fuqarolarga sudlarga murojaat etish boʻyicha konstitutsiyaviy huquqlaridan kengroq foydalanish uchun imkon yaratishdir.
Shuni alohida qayd etish lozimki, sud tizimi bu davlatning mustaqil hokimiyati, fuqarolarning huquqlarini himoya qilish qoʻrgʻonidir. Shunga binoan sudlarda ochiqlik va shaffoflikni taʼminlash bilan birga sudlar faoliyatida kiberxavfsizlikni taʼminlash, maʼlumotlarning himoya qilish kafolatlarini kuchaytirish, bu borada kompleks chora-tadbirlar tizimini shakllantirish zarurati yuzaga kelmoqda. Shunga muvofiq, 2020-2023-yillarga moʻljallangan “Sud hokimiyati organlari faoliyatini raqamlashtirish dasturi” tasdiqlandi.
Dastur doirasida 2022-yil 1-iyulga qadar 10 ga yaqin interaktiv xizmatlar koʻrsatish yoʻlga qoʻyiladi. Yangiliklar, sudlar faoliyati bilan cheklanmaydi. Masalan, 2023-yil 1-yanvardan boshlab sud ishlari davlat arxiviga elektron shaklda topshiriladi va qabul qilinadi.
Sudlarning axborot tizimlarini davlat organlari va tashkilotlarining axborot tizimlari bilan integratsiya qilish boʻyicha tasdiqlangan “Yoʻl xaritasi”ga koʻra, Oʻzbekiston Respublikasining 28 davlat organi va tashkiloti axborot tizimlari Oliy sudning axborot tizimiga bosqichma-bosqich ulanadi. Ushbu integratsiya samarasida sudlar muayyan ishni koʻrish jarayonida zarur boʻlgan maʼlumotlar va hujjatlarni bevosita davlat organlari va tashkilotlaridan elektron shaklda olish imkoniga ega boʻladi.
Sudlarga shikoyatlarni elektron shaklda taqdim etish imkonini beradigan mexanizm yaratish maqsadida 2022-yil 1-yanvardan boshlab sudlar faoliyatiga “Adolat” axborot tizimlari kompleksi joriy etiladi va ushbu tizim sud hujjatlarini avtomatlashtirilgan ravishda shakllantiradi.
Xulosa qilib aytadigan boʻlsak, ushbu qarorining qabul qilinishi inson huquq va manfaatlarini  ishonchli himoya qilish, shu jumladan, sud hokimiyatini yanada mustaqil qilish, fuqarolar va tadbirkorlarning huquq va qonuniy manfaatlarini ishonchli himoya qilish, shuningdek, sudlar va davlat idora-tashkilotlari oʻrtasida axborot almashinuvini yanada yaxshilanishi odil sudlov samaradorligini oshirishga xizmat qiladi.

S.Davletmurodov, Jinoyat ishlari boʻyicha Amudaryo tuman sudi raisi.