OʻTAYoTGAN VAQTNING QADRIGA YeTAYLIK

Yoshlik – umrning bir boʻlagi, lekin uning boshqa davrlardan ajratib turuvchi oʻziga hos qiymatdor tarafi ham bor. Yoshlik gʻayrat u shijoatga, oʻtkinchi maqsadlarga toʻlgan davrdir. Hamda ikki zaiflik – goʻdaklik va keksalik orasidagi quvvatga toʻlgan yillardir.

Bolalikni uyin, yoshlikni shahvat, balogʻat yoshini gʻaflat bilan oʻtkazish va keksalikda qoʻldan ketganlar uchun hasrat chekish, oʻzini har tomon oʻrib, nadomat koʻz yoshlarini toʻkish – gʻofillik bilan umr oʻtkazishning alomatlaridir.

Vaqtdan toʻgʻri foydalanishni oʻrganish bolalikdan boshlanadi. Chunki vaqtni toʻgʻri taqsimlay olish ham yaxshi xulqlar sirasiga kiradi. Bolalikning maʼlum yillariga qadar ota-onalar va maktab muallimlari bolaning boʻsh vaqtiga egalik qiladilar. Yaʼni ular dars tayyorla desa, ular darhol dars tayyorlaydi. Oʻqituvchisining aytgan har bitta gapi bola uchun toshga bitilgan naqsh kabidir. Agarda ushbu bola boshi ogʻirib tursa, unga onasi boshining nima uchun ogʻriganligini aytib bersa va unga amal qilish kerak desa bola uni yaxshi qabul qilmaydi. Agarda bola ushbu ogʻrikning sababini shifokordan soʻrasa va onasi aytgan gaplarni shifokordan eshitsa, bola darhol uning gapini qabul qiladi va shunga doimo amal qilishga harakat qiladi. Bunday holat hammamizning boshimizdan ham oʻtgan. Bola oʻz kundalik ish tartibini oʻzicha belgilashga harakat qiladi. Yaʼni bolalarning koʻpchilik vaqti oʻqish va oʻrganishga qaratish kerak boʻlgan boʻlsa, baʼzi yoshlar uning aksini yaʼni yoshlik vaqtini bekorchilikga almashadilar. Bu borada ota-onalar ham farzanlarini nima bilan shugʻullanishiga eʼtibor bermasdan “mening oʻgʻlim kompyuterni juda yaxshi biladi, undan boshini olmaydi” deya farzandini oʻz holiga tashlab quyadi.

Barchamizga maʼlumki yigirma birinchi asr internet va texnologiyalar asri sanaladi. Har bitta ota-ona farzandi uchun har qanday narsaga ham tayyor turadi. Farzandining oʻz tengqurlaridan kam boʻlmasliklari uchun doim harakat qiladi. Farzandi oʻqishdan uyga bugung sinfdosh doʻstim eng soʻngi rusimli telefon koʻtarib kelib hamma bolalarga maqtandi menga ham shunaqasidan olib bering degan iltimosini yerda qoldirmagan ota-ona ertasiga darhol magazindan eng yaxshi telefon xarid qili keladi. Farzandining quvonchini koʻrib ota xursand boʻladi. Axir telefon olib borishdan maqsad oʻgʻli oʻqishdan kechiksa undan havotir olmasdan darhol qoʻngʻiroq qilib uning qayerda ekanligini bilish emasmi? Hozirda bunga koʻpchilik eʼtibor bermay qoʻydi. Yaʼni telefonda kim bilan suhbat qoʻrmoqda?, kimlar bilan doʻst tutingan?, telefonga ulangan internet orqali nimalarga va qanday saytlarga kirmoqda?, kabi savollarni berib oʻgʻliga murojaat qilmay qoʻydi.

Toʻgʻri oilaga doir ishlarimizga ajratadigan vaqtimizning asosini tirikchilik va roʻzgʻor masalalari tashkil etishi tabiiy. Lekin bu borada birinchi oʻringa farzand tarbiyasini qoʻygan maʼqul boʻladi.

Chunki bugun olishimiz kerak boʻlgan piyozni ertaga ham olsak boʻlaveradi, lekin bugun berilishi kerak boʻlgan tarbiyani ertaga qoldirish yaxshi emas. Xalqimizda “Uy yonsa suv uchiradi, vaqt yonsa nima uchiradi?” deb bejiz aytilmagan.

Kishining har bir daqiqasi, hatto har bir nafasi fazilatli amallarga bagʻishlanishi kerak. Har bitta kun oʻz yakuni, har bir soat ham oʻz nihoyasini topadi. Oʻtgan vaqtning oʻrini kelayotgani bosmaydi. Boy berilgan vaqt oʻrnini toʻldirib, hotirjam yashayotgan insonni kim koʻrgan?. Hasan Basriyning ajoyib hikmatlari bor: “Har bir tong yorishadigan kun borki, inson bolasiga nido qiladi: “Men yangi yaratildim. Ishlaringga shohidman, mendan foydalanib qol. Ketar ekanman, Qiyomatga qadar qaytmayman”. Koʻp keksalarni uchratamiz, ular yoshlik davrlarining yana bir bora qaytishini orzu qiladilar. Lekin bu amalga oshmaydigan orzu, xolos. Bunaqangi orzularning ozi-yu koʻpi hech narsani oʻzgartirmaydi.

Vaqt haqida gapirishimizdan maqsad Alloh toalo tomonidan berilgan umrni faqat      yaxshi niyatda yaxshi ishlarni qilib, jonajon Vatanimizning goʻllab rivojlanishiga oʻzining hissasini qoʻshadigan oʻz ota-onasi niyat qilgan komil farzand boʻlib yetilishlari kerak. Oʻsib kelayotgan yosh avlodlarning har tomonlama yetuk bilimli, maʼnaviyatli va jismonan baquvvat boʻlib yetishlari uchun bugun yurtimizda toʻlaqonli imkoniyatlar eshigi barpo etilgan. Har birimiz ushbu yaratilgan imkoniyatlardan toʻgʻri foydalanib, oʻz oldimizga qoʻygan ezgu maqsadlarimiz sari ildam qadam qoʻymogʻimiz darkor.

Tohir Malikning “Umidimiz yulduzlariga” nomli asari asosida

Muhammad ibn Ahmad al-Beruniy nomidagi oʻrta maxsus islom bilim yurti mudiri oʻrinbosari Salamat Qudaybergenov tayyorladi.