Umummilliy boyligimiz boʻlgan yerlarimizdan oqilona foydalanmaslik javobgarlikka olib keladi

Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi 55-moddasiga koʻra yer, yer osti boyliklari, suv, oʻsimlik va hayvonot dunyosi hamda boshqa tabiiy zahiralar umummilliy boylikdir. Bu boyliklar davlat muhofazasidadir. Shu sababli ulardan oqilona foydalanish zarur.

Oxirgi yillarda ayrim fuqarolarimizning xoʻjasizlarcha munosabati oqibatida yer maydonlaridan oqilona va maqsadli foydalanilmayotgan holatlar koʻpayib ketgani achinarli holat, albatta. Bu borada davlat idoralari tomonidan keskin choralar koʻrilayotgan boʻlishiga qaramay, fuqarolar yer bilan bogʻliq qonunbuzilish holatlariga hamon yoʻl qoʻyib kelishmoqda.

Oʻzbekiston Respublikasi Yer kodeksining 40-moddasida yer egasi, yerdan foydalanuvchi, ijarachi va yer uchastkasi mulkdorining yerdan belgilangan maqsadga muvofiq oqilona foydalanish, tuproq unumdorligini oshirish, ishlab chiqarishning tabiatni muhofaza qiluvchi texnologiyalarini qoʻllash, oʻz xoʻjalik faoliyati natijasida hududda ekologik vaziyatning yomonlashuviga yoʻl qoʻymaslik, boshqa yer egalari, yerdan foydalanuvchilar, yer uchastkalari ijarachilari va mulkdorlarining huquqlarini buzmaslik va boshqa majburiyatlari belgilangan.

Xoʻsh bu majburiyatlarimizga rioya etmagan taqdirimizda Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi Kodeksida qanday javobgarliklar nazarda tutilgan?

Darhaqiqat, Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi Kodeksining 60-moddasiga koʻra yerdan, yer osti boyliklaridan, suvdan, oʻsimlik yoki hayvonot dunyosidan oʻzboshimchalik bilan foydalanish yoxud yerga va boshqa tabiiy resurslarga egalik huquqini bevosita yoki yashirin shaklda buzuvchi bitimlar tuzish yoki boshqa harakatlar sodir etish, tabiatdan maxsus foydalanish huquqini boshqalarga berish holatlari jazo qoʻllanilishiga sabab boʻladi. Unga koʻra bu kabi huquqbuzarlikni sodir qilgan fuqarolarga eng kam ish haqining besh baravaridan oʻn baravarigacha, mansabdor shaxslarga esa — oʻn baravaridan oʻn besh baravarigacha miqdorda jarima yoki oʻn besh sutkagacha muddatga maʼmuriy qamoq jazosi qoʻllaniladi.

Yer uchastkalarini oʻzboshimchalik bilan egallab olish holati esa fuqarolarga eng kam ish haqining oʻn baravaridan oʻn besh baravarigacha, mansabdor shaxslarga esa yigirma baravaridan oʻttiz baravarigacha miqdorda jarima solishga yoki oʻn besh sutkagacha maʼmuriy qamoqqa olishga sabab boʻladi. Ushbu moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilgan huquqbuzarlikni birinchi marta sodir etgan shaxs, agar u oʻzboshimchalik bilan egallangan yer uchastkasining qaytarilishini taʼminlasa hamda oʻzboshimchalik bilan egallab olishning oqibatlarini bartaraf qilsa, javobgarlikdan ozod etiladi.

Shu kodeks 60(1)-moddasiga binoan, sugʻoriladigan yerlarni oʻzboshimchalik bilan egallab olishga yoʻl qoʻymaslik boʻyicha yer egasi, yerdan foydalanuvchi yoki ijarachi tomonidan choralar koʻrmaslik, — fuqarolarga eng kam ish haqining oʻn baravaridan oʻn besh baravarigacha, mansabdor shaxslarga esa — yigirma baravaridan oʻttiz baravarigacha miqdorda jarima solishga yoki oʻn besh sutkagacha maʼmuriy qamoqqa olishga sabab boʻladi.
Bundan tashqari, Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi Kodeksning 68(1)-moddasiga koʻra yer uchastkasiga boʻlgan huquqni roʻyxatdan oʻtkazish uchun oʻz vaqtida murojaat etmaslik, yaʼni koʻchmas mulkka boʻlgan huquqlarni davlat roʻyxatidan oʻtkazishni amalga oshiruvchi organga yer uchastkasiga boʻlgan huquqni roʻyxatdan oʻtkazish uchun oʻz vaqtida murojaat etmaslik ham huquqbuzarlik sanaladi. Ushbu huquqbuzarlik fuqarolarga eng kam ish haqining bir baravaridan uch baravarigacha, mansabdor shaxslarga esa — uch baravaridan besh baravarigacha miqdorda jarima solishga sabab boʻladi.

Shunday ekan aziz fuqarolar rizq-nasibamiz boʻlgan har qarich yerga ehtiyotkorona munosabatda boʻlaylik, yerlarning oʻzboshimchalik bilan egallab olinishiga befarq qarab turmaylik. Yerdan belgilangan maqsadga muvofiq oqilona foydalanish nafaqat qonuniy burchimiz, balki insoniy burchimiz ekanligini ham unutmaylik!

M.Matyusupov, tuman Adliya boʻlimi boshligʻi.