Saylovlar - «xalq hokimiyatchiligi» Konstitutsiyaviy printsipini amalga oshirish vositasidir

«Xalq hokimiyatchiligi» printsipi har qanday demokratik davlat Konstitutsiyaviy tuzumining asosiy printsipi.

Ushbu printsip Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 7-moddasida oʻz ifodasini topgan, yaʼni unda belgilanishicha xalq davlat hokimiyatining birdan-bir manbaidir.

Konstitutsiyaning 32-moddasiga muvofiq, Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari jamiyat va davlat ishlarini boshqarishda bevosita hamda oʻz vakillari orqali ishtirok etish huquqiga ega. Fuqarolarimizning oʻz vakillari bu - deputatlardir. Yaʼni, fuqarolar saylovlar orqali oʻz xohish-irodalarini amalga oshirib, oʻzlari saylagan vakillari orqali davlat hokimiyatini boshqarishda ishtirok etishga boʻlgan siyosiy huquqlarini roʻyobga chiqaradi.

Barchamizga maʼlum bundan oldingi saylovlar Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy saylov komissiyasining 2009-yil 17 sentyarbdagi «Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasiga, Xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar Kengashlariga saylov boʻyicha saylov kampaniyasi boshlanishini eʼlon qilish toʻgʻrisidagi» Qaroriga asosan 2009-yilning 27-dekabr sanasida oʻtkazilgan edi.

2012-yil 9-apreldagi «Davlat hokimiyati vakillik organlariga va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining navbatdagi saylovi toʻgʻrisida»gi OʻRQ-320-son Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy Qonuniga muvofiq Davlat hokimiyati vakillik organlariga bu yilgi saylovlarni oʻtkazish sanasi 2014-yil dekabr oyi uchinchi oʻn kunligining birinchi yakshanbasi etib belgilandi.

Xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar Kengashlariga saylovlar «Xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar Kengashlariga saylov toʻgʻrisida»gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni asosida amalga oshiriladi.

Xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashlariga saylov hududiy bir mandatli saylov okruglari boʻyicha koʻp partiyalilik asosida besh yil muddatga oʻtkaziladi. Xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar Kengashlari deputatlari umumiy, teng va toʻgʻridan-toʻgʻri saylov huquqi asosida yashirin ovoz berish yoʻli bilan saylanadilar.

Har bir fuqaro - saylovchi bir ovozga ega.

Xalq deputatlari tuman va shahar Kengashlariga deputatlar saylashda - oʻttiztadan koʻp boʻlmagan hududiy saylov okrugi tuziladi. Har bir saylov okrugidan tegishli xalq deputatlari Kengashiga bitta deputat saylanadi.

Saylov yuzasidan saylov kampaniyasi boshlanganligi deputatlarning vakolat muddati tugashidan kamida uch oy oldin Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy saylov komissiyasi tomonidan ommaviy axborot vositalarida eʼlon qilinadi.

Xalq deputatlari tuman, shahar Kengashlari deputatligiga nomzodlar koʻrsatish huquqiga siyosiy partiyalar, fuqarolarning oʻzini-oʻzi boshqarish organlari egadirlar.

Xalq deputatlari tuman va shahar Kengashlarining deputatligiga nomzodlar koʻrsatish saylovga oltmish besh kun qolganida boshlanadi va saylovga qirq besh kun qolganida tugallanadi.

Xalq deputatlari tuman va shahar Kengashlari deputatligiga nomzodlar siyosiy partiyalarning tegishli tuman, shahar organlari tomonidan hamda fuqarolar yigʻinlarida (vakillari yigʻilishlarida) koʻrsatiladi.

Siyosiy partiyalar, fuqarolarning oʻzini-oʻzi boshqarish organlari tegishli hududda joylashgan har bir saylov okrugidan bittadan deputatlikka nomzod koʻrsatishga vakolatlidir. Agar tegishli xalq deputatlari tuman, shahar Kengashiga saylov oʻtkazuvchi saylov okrugi hududida fuqarolarning ikki va undan ortiq oʻzini-oʻzi boshqarish organi joylashgan boʻlsa, deputatlikka nomzod fuqarolar vakillarining yigʻilishlarida koʻrsatiladi. Yigʻilishda ishtirok etadigan vakillar meʼyorini tegishli tuman, shahar saylov komissiyasi belgilaydi.

Deputatlikka, qoida tariqasida, tegishli viloyat, tuman yoki shahar hududida ishlovchi yoki yashovchi fuqarolar nomzod etib koʻrsatiladi. Bir shaxs tegishli xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashiga saylov oʻtkazuvchi faqat bitta saylov okrugidan deputatlikka nomzod etib koʻrsatilishi mumkin. Deputatlikka nomzodlar tanlash tartibini siyosiy partiyalarning va fuqarolarning oʻzini-oʻzi boshqarish organlarining oʻzlari belgilaydilar. Bunda xotin-qizlar soni siyosiy partiyalardan koʻrsatilgan deputatlikka nomzodlar umumiy sonining kamida oʻttiz foizini tashkil etishi lozim.

Siyosiy partiyalar faqat oʻz partiyasi aʼzolarini yoki partiyasizlarni deputatlikka nomzod etib koʻrsatadi, fuqarolarning oʻzini-oʻzi boshqarish organlari esa shaxslarni u yoki bu partiyaga mansubligidan qatʼi nazar, deputatlikka nomzod etib koʻrsatishga haqlidir.

Quyidagilar, yaʼni sodir etgan ogʻir yoki oʻta ogʻir jinoyati uchun sudlanganlik holati tugallanmagan yoxud sudlanganligi olib tashlanmagan fuqarolar, saylov kuniga qadar soʻnggi besh yil mobaynida Oʻzbekiston Respublikasi hududida muqim yashamagan shaxslar, Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining harbiy xizmatchilari, Milliy xavfsizlik xizmatining, Ichki ishlar vazirligining, boshqa harbiylashtirilgan boʻlinmalarning xodimlari, diniy tashkilotlar va birlashmalarning professional xizmatchilari deputatlikka nomzod etib roʻyxatga olinmaydilar.

Sudyalar va prokuratura organlarining mansabdor shaxslari deputat etib saylangudek boʻlsalar, egallab turgan lavozimlaridan boʻshash toʻgʻrisida ariza bergan taqdirdagina deputatlikka nomzod etib roʻyxatga olinadilar.

Ovoz berish maxsus ajratilgan binolarda oʻtkazilib, bu binolarda yashirin ovoz berish uchun yetarli miqdordagi kabina yoki xonalar jihozlangan, saylov byulletenlari berish uchun joy ajratilgan va saylov qutilari qoʻyilgan boʻlishi lozim. Ovoz berish binosida boshqa hech qanday siyosiy tadbir oʻtkazilishiga ruxsat etilmaydi. Binoni jihozlash va unda zarur tartibni saqlab turish masʼuliyati uchastka saylov komissiyasi zimmasida boʻladi.

Ovoz berish saylov kuni soat 6 dan soat 20 gacha oʻtkaziladi. Ovoz berish vaqti va joyi toʻgʻrisida uchastka saylov komissiyasi saylovchilarni kechi bilan saylovga oʻn kun qolganida xabardor qiladi.

Harbiy qismlarda, sanatoriylarda va dam olish uylarida, kasalxonalar va boshqa statsionar davolanish muassasalarida, shuningdek olis va borish qiyin boʻlgan yerlardagi fuqarolar turgan joylarda, qamoqda saqlash joylarida tuzilgan saylov uchastkalarida, basharti, roʻyxatga kiritilgan barcha saylovchilar ovoz berib boʻlgan boʻlsa, uchastka saylov komissiyasi istalgan vaqtda ovoz berish tugaganligini eʼlon qilishi mumkin.

Ovoz berish binosiga kelgach, saylovchi uchastka saylov komissiyasi aʼzosiga oʻz shaxsini tasdiqlovchi hujjatni koʻrsatadi hamda saylovchilar roʻyxatiga imzo qoʻyadi. Shundan keyin unga saylov byulleteni beriladi.

Biror-bir sababga koʻra saylovchilar roʻyxatiga kirmay qolgan saylovchilarning familiyalari saylovchining shaxsi, fuqaroligi va turar joyini tasdiqlovchi hujjatga asosan saylovchilar roʻyxati ilovasiga kiritiladi.

Sherzod Abdullayev,

tuman hokimligi huquqshunosi.

(Foto - http://news.uzreport.uz)