Qonun boʻyicha meros olish tartibidan xabardormisiz?

Agar vasiyatnoma mavjud boʻlmasa yoki u butun merosning taqdirini belgilamasa, shuningdek, Fuqarolik Kodeksida belgilangan boshqa holatlarda meros qonun boʻyicha olinadi. Qonun boʻyicha merosxoʻrlar Fuqarolik Kodeksining 1135 – 1141-moddalarida nazarda tutilgan navbat tartibida chaqiriladilar.

Qonuniy meros olishda farzandlikka olingan shaxs va uning avlodlari bir tomondan, farzandlikka oluvchi va uning qarindoshlari esa ikkinchi tomondan tugʻishgan qarindoshlarga tenglashtiriladi. Farzandlikka olinganlar va ularning avlodlari farzandlikka olingan shaxsning biologik ota-onasi, bova-buvisi, aka-ukalari va opa-singillari vafotidan keyin qonuniy meros olmaydilar. Shuningdek, farzandlikka olingan shaxsning ota-onasi va qarindoshlari ham u va uning avlodlari vafotidan soʻng meros ololmaydi.

Har bir navbatdagi merosxoʻrlar faqat oldingi navbatdagi merosxoʻrlar boʻlmagan, chetlashtirilgan, merosni qabul qilmagan yoki undan voz kechgan hollardagina meros olish huquqiga ega boʻladi.

Birinchi navbatdagi merosxoʻrlar: Meros qoldiruvchining farzandlari (shu jumladan farzandlikka olinganlar), turmush oʻrtogʻi va ota-onasi (farzandlikka olganlar) teng ulushlarda birinchi navbatdagi merosxoʻrlar hisoblanadilar. Meros qoldiruvchining vafotidan keyin tugʻilgan farzandlari ham birinchi navbatga kiradi.

Ikkinchi navbatdagi merosxoʻrlar: Tugʻishgan va yarim tugʻishgan aka-ukalar, opa-singillar, hamda meros qoldiruvchining onalik va otalik bobosi hamda buvisi teng ulushlarda meros olishadi.

Uchinchi navbatdagi merosxoʻrlar: Meros qoldiruvchining tugʻishgan amakilari, togʻalari, ammalari va xolalari uchinchi navbatdagi merosxoʻrlar hisoblanadi.

Toʻrtinchi navbatdagi merosxoʻrlar: Meros qoldiruvchining oltinchi darajagacha boʻlgan (oltinchi daraja ham shu jumlaga kiradi) boshqa qarindoshlari toʻrtinchi navbatda meros olishadi. Bunda yaqinroq qarindoshlar uzoqroq qarindoshlarga nisbatan ustunlikka ega boʻladilar. Ushbu navbatdagilar teng ulushlarda meros oladilar.

Beshinchi navbatdagi merosxoʻrlar: Meros qoldiruvchining mehnatga qobiliyatsiz boqimandalari, agar ular boshqa moddalarga koʻra meros olmasa, beshinchi navbatda meros olish huquqiga ega boʻladilar.

Taqdim qilish huquqi boʻyicha meros: Agar qonuniy merosxoʻr meros ochilishidan oldin vafot etsa, unga tegishli boʻlgan ulush uning avlodlariga oʻtadi. Ulush bir xil darajadagi qarindoshlar orasida teng taqsimlanadi. Bu hol bola, nevara, chevara, evara uchun qarindoshlik darajasidan qatʼi nazar, amal qiladi. Yon qarindoshlik asosida esa tugʻishgan aka-ukalar nomidan jiyanlar, tugʻishgan amakilar yoki xolalar nomidan esa ularning farzandlari meros oladi.

Merosni qabul qilish huquqining oʻtishi (transmissiya): Agar merosga chaqirilgan shaxs meros ochilgach, uni qabul qilmasdan vafot etsa, uning oʻrniga bu huquq uning qonun boʻyicha (yoki vasiyat boʻyicha) merosxoʻrlariga oʻtadi. Bu hol meros tarkibiga kiritilmaydi. Transmissiya asosida meros umumiy tartibda qabul qilinadi, biroq merosning majburiy ulushi bu tartibda oʻtmaydi.

Meros qoldiruvchining mehnatga qobiliyatsiz boqimlari: Agar ular meros qoldiruvchining vafotidan oldin kamida bir yil u bilan birga yashagan va uning qaramogʻida boʻlgan boʻlsa, ular qonuniy merosxoʻrlar hisoblanadilar. Agar ular navbatdagi merosxoʻrlar roʻyxatida boʻlmasa ham, bu huquq ularga beriladi. Ular boshqa merosxoʻrlar bilan birga, koʻpi bilan merosning toʻrtdan bir qismini olishlari mumkin.

Majburiy ulush olish huquqi: Meros qoldiruvchining voyaga yetmagan yoki mehnatga qobiliyatsiz bolalari (shu jumladan farzandlikka olinganlar), mehnatga qobiliyatsiz turmush oʻrtogʻi, ota-onasi (shu jumladan farzandlikka olganlar) qonun boʻyicha voris boʻlsalar, vasiyat mazmunidan qatʼi nazar, ularga tegishli boʻlgan ulushning kamida yarmi majburiy ulush sifatida beriladi. Majburiy ulushga uy-roʻzgʻor buyumlari va vasiyat majburiyatlari qiymati ham qoʻshiladi. Vasiyatnomada belgilangan cheklovlar faqat majburiy ulushdan ortiqcha qismga nisbatan haqiqiy hisoblanadi.

Turmush oʻrtogʻining huquqlari: Merosga daʼvo qiluvchi turmush oʻrtogʻi bilan nikohda boʻlganlik holati asosida belgilanadi. U nikoh mobaynida orttirilgan umumiy mulkning tegishli qismi ustidan ham alohida mulk huquqiga ega. Agar merosning bir qismi vasiyat asosida oʻtsa, vasiyat ijrochisi butun merosni, shu jumladan qonuniy meros tarkibini ham boshqaradi.

Goʻzal Norimbatova, Amudaryo tumanida xususiy amaliyot bilan shugʻullanuvchi notarius.