MILLIY QONUNChILIKDAGI YaNGILIKLAR inson manfaatlariga xizmat qiladi

1990 yillarda davlatimiz ijtimoiy, iqtisodiy jihatdan tang ahvolga kelib qolgan edi. Mustaqilligimizning dastlabki kunlaridan boshlab muhtaram Yurtboshimiz I.A.Karimov rahbarligida davlatimizning ijtimoiy, iqtisodiy ahvolini yaxshilash boʻyicha zarur chora-tadbirlar amalga oshirila boshlandi. Eng avvalo, xususiy tadbirkorlikni rivojlantirish orqali iqtisodiy tang vaziyatdan chiqish, xalqning yashash sharoitlarini yaxshilashga katta eʼtibor qaratildi.

Aholi salomatligini saqlash, atrof-muhitni muhofaza qilish, shuningdek, aholining sanitariya-epidemiologik osoyishtaligini taʼminlash borasida ham bir qator ishlar amalga oshirila boshladi. Bu sohadagi chora-tadbirlar 1992-yil 3-iyul kungi "Davlat sanitariya nazorati toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni asosida olib borildi. Natijada aholi orasida bir qator yuqumli kasalliklar kamayishiga, baʼzilarining batamom tugatilishiga, aholining oʻrtacha umr koʻrish davri uzayishiga erishildi.

Keyingi yillarda mamlakatimizda iqtisodiy-ijtimoiy munosabatlarning rivojlanayotgani, shuningdek, atrof-muhitning oʻzgarayotgani aholi salomatligi xavfsizligini taʼminlash, sanitariya-epidemiologik barqarorlikka erishishning huquqiy mexanizmlarini yanada takomillashtirishni talab qilmoqda.

Shu munosabat bilan mamlakatimizda aholining munosib va sogʻlom hayot kechirishini taʼminlash, ijtimoiy barqaror muhitni saqlash yuzasidan kompleks chora-tadbirlar olib borilmoqda. Salomatlikni mustahkamlash, tibbiy xizmatni yuqori sifat bosqichiga olib chiqish uchun tashkiliy, iqtisodiy va huquqiy shart-sharoitlarni takomillashtirish masalalariga alohida eʼtibor qaratilmoqda. Zero, sogʻlikni saqlash tizimi isloh qilinishi natijasida fuqarolarning malakali tibbiy xizmatdan foydalanishi bilan bogʻliq asosiy Qonunimizdagi konstitutsiyaviy huquqlari toʻla roʻyobga chiqarilmoqda.

Joriy yilning 27-avgustida eʼlon qilingan "Aholining sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni sohada amalga oshirilayotgan keng koʻlamli islohotlarning mantiqiy davomi boʻldi.

Aholining sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi munosabatlarini tartibga solishga qaratilgan mazkur meʼyoriy hujjatning qabul qilinishi bilan 1992-yildagi  "Davlat sanitariya nazorati toʻgʻrisida”gi Qonun oʻz kuchini yoʻqotdi. Konstitutsiyaviy meʼyorlarga tayangan holda ishlab chiqilgan yangi Qonun zamirida har bir insonning osoyishta turmushini kafolatlash, jamiyatda sogʻlom hayotni qaror toptirish maqsadlari mujassamdir.

Mazkur Qonunda yuqumli va virusli kasalliklarning oldini olish boʻyicha sanitariya-epidemiologiya tizimini tubdan yaxshilashga alohida eʼtibor berilgan.

Davlat sanitariya-nazorati Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻlikni saqlash vazirligining Respublika davlat sanitariya-epidemiologiya nazorati markazi, shuningdek, Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar, tumanlar hamda shaharlar davlat sanitariya-epidemiologiya nazorati markazlari tomonidan amalga oshiriladi.

Eʼtiborlisi, Qonunda davlat sanitariya nazoratini amalga oshiruvchi mansabdor shaxslar vakolatlari, huquq va majburiyatlari aniq koʻrsatilgan boʻlib, aholi sanitariya-epidemiologik osoyishtaligini taʼminlashda fuqarolarning oʻzini-oʻzi boshqarish organlari hamda nodavlat notijorat tashkilotlarining ishtiroki, yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlarning, fuqarolarning, aholining sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi sohasidagi huquq va majburiyatlari huquqiy jihatdan mustahkamlangan.

Yangi tahrirdagi Qonunning eski Qonundan asosiy farqlari:

- birinchidan, Qonunga "Aholining sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi toʻgʻrisida”gi yangi nom berildi;

- ikkinchidan, sanitariya-epidemiologiya sohasidagi masalalar faqatgina davlat organlari tomonidan nazorat tartibida amalga oshirish yoʻli bilan emas, balki bu organlarning qonun bilan belgilangan huquqiy, ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlari tartibga solingan, shuningdek, Qonunda fuqarolarning, tadbirkorlik subʼektlarining, jamoat tashkilotlarining, oʻzini-oʻzi boshqarish organlarining faol ishtirokini taʼminlashning huquqiy poydevori belgilangan;

- uchinchidan, Qonunda sanitariya-epidemiologik osoyishtalikni taʼminlash sohasidagi asosiy tushunchalarga keng taʼrif berilgan;

- toʻrtinchidan, Qonunga Oʻzbekiston Respublikasi hududini sanitariya jihatdan muhofaza qilish, profilaktik emlashlar oʻtkazish, dezinfektsiya tadbirlari, majburiy tibbiy koʻriklar hamda fuqarolarni gigiyenik oʻqitish va tarbiyalashga qaratilgan alohida yangi bob kiritildi.

Bugungi kunda aholining osoyishtaligini taʼminlash borasida yuqumli kasalliklarga qarshi milliy emlash jadvali asosida profilaktik emlash ishlari oʻtkazilayotgani uchun bolalar orasida chin chechak, difteriya, koʻk yoʻtal, qoqshol, shol, qizamiq, qizilcha kasalliklari roʻyxatga olinmadi. Virusli gepatit "V” kasalligiga qarshi profilaktik emlash 2001 yildan kiritilishi natijasida 14 yoshgacha boʻlgan bolalar orasida kasallikning tubdan kamayishiga erishildi.

Xulosa qilib aytganda, Qonun aholining osoyishta turmush kechirishi uchun huquqiy jihatdan poydevor boʻlib xizmat qiladi.

A.BAXTIYoROV, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Prokuraturasi boʻlim katta prokurori.

(Foto - http://samdsenm.uz)