XALQ OGʻZAKI IJODI BEBAHO MAʼNAVIY XAZINADIR

Biz ulkan madaniy va maʼnaviy merosga ega, Alloh yarlaqagan xalqmiz. Zukko va ijodkor ajdodlarimiz tomonidan yaratilib, asrlar osha sayqallanib bizgacha yetib kelgan xalq ogʻzaki ijodi bu merosda salmoqli oʻrin tutadi. Qahramonlik, vatanparvarlik, sevgi-muhabbat, vafo-sadoqat yuksak nozik ohanglarda ifoda etilgan dostonlar, qoʻshiqlar, kuylarning avlodlardan avlodlarga oʻtib, umri boqiy boʻlib kelayotganining oʻzi ularning badiiy qimmati nechogʻlik yuksak ekanligidan dalolat beradi.

Xalq ogʻzaki ijodining barhayotligini taʼminlashda xush ovozli kishilar, jirovlar, baxshilarning oʻrni ham alohidadir.

Xalq ogʻzaki ijodi namunalari turli cholgʻu asboblari joʻrligida ijro etilgan. Bu asboblarning ham koʻpchiligining ijodkori ota-bobolarimiz ekanligi hammamizning qalbimizni faxr-iftixorga toʻldiradi. Surnay, doira, rubob, qoʻbiz, gʻijjak kabi cholgʻu asboblari shular jumlasidandir.

Osiyoning ayrim xalqlari xususan, oʻzbek, tojik, uygʻurlar oʻrtasida qadimdan keng tarqalgan torli tirnama cholgʻu asboblaridan biri bu – qashqar rubobidir.

Qashqar rubobining qachon va qayerda, kim tomonidan yaratilganligi haqida aniq maʼlumot yoʻq. Biroq tarixiy manbalarimizdagi, rabob, rebob, deya nomlangan cholgʻu asbobi haqida maʼlumotlar aynan rubobga daxldor ekanligiga shubha yoʻq.

Qashqar rubobining avvalgi nusxasining kosasi qazma, yaʼni oʻyilib, ustiga teri qoplangan, dastasiga ipak yoki ichakdan pardalar bogʻlangan shaklda boʻlgan. Oʻzbekiston xalq artisti, bastakor Muhammadjon Mirzayev toshkentlik Usmon Zufarov degan usta bilan bu cholgʻu asbobini qayta takomillashtirgan. Yaʼni rubobning menzurasi uzaytirilib, dastasi latun qalamchalarga teng boʻlingan. Natijada sozning ohang chiqarish imkoniyatlari yanada kengayib, endilikda nafaqat oʻzbek xalq qoʻshiqlari, balki, zamonaviy qoʻshiqlarga, turli millatlar qoʻshiqlariga joʻr boʻlib, yoqimli ohang bagʻishlamoqda.

Xalq ogʻzaki ijodini oʻrganishga intilish bizga kuy-qoʻshiqlar yaralish tarixiga oid ham koʻplab maʼlumotlar bilan tanishish imkonini beradi. Agar ularning biri – xalqimiz sevib tinglaydigan "Aliqambar” kuyiga toʻxtaladigan boʻlsak, uning ham oʻziga xos tarixi bor ekan. Emishki, Xorazm xoni xos navkarlari bilan sayrga chiqqanida bir qishloqdan oʻtib ketayotib, yoqimli kuy taralayotgan xonadon ostonasida turib qolibdi. Kuy tugagach, bu koʻngilga xush yoquvchi kuyni kimlar chalayapti ekan, deb qiziqib ichkariga kiribdi. Qarasa, ikki yigit oʻtirgan emish. Sozandalardan chalgan kuyingizning nomi nima? – deb soʻrashsa, bilmaymiz, koʻnglimizdan chiqarib oʻzimiz chalayapmiz, deb javob berishibdi. Oʻsha yigitlarning ismlari Ali va Qambar ekan. Shu-shu ularning kuyi ham oʻzlarining nomi bilan "Aliqambar” deb yuritila boshlabdi. Xalq ogʻzaki ijodi mahsuli "Norim-norim” kuyi nomi esa forscha "nor” – "erkak” soʻzidan olingan boʻlib, erkaklar raqsga tushadigan kuy degan maʼnoni anglatadi. Keyingi vaqtlarda bu musiqaga qoʻshiq ham kuylandi.

Xalq ogʻzaki ijodi mumtoz namunalari kuy-qoʻshiqlar, dostonlar, aytishuvlar bilan tanishish, oʻrganish ota-bobolarimizning nechogʻlik maʼnaviyatli, zukko, chechan va tilimizning beqiyos imkoniyatlaridan unumli foydalana olganligini koʻrsatadi. Bu bebaho merosni oʻrganish, xalqqa qayta taqdim etib, tarbiyaviy ahamiyatidan unumli foydalanish va shu barobarida bugungi globallashuv jarayonida yosh avlodning oʻzligini anglashiga, oʻzining mustahkam hayotiy pozitsiyasini belgilab olishiga erishish – dolzarb vazifalarning biridir. Yuksak milliy ruh aks etib turgan xalqimizning ogʻzaki ijodi – bebaho maʼnaviy boyligimizdir.

Yaqinda Oʻzbekiston Milliy Tiklanish demokratik partiyasi va "Jayxun ilhomlari” NNT hamkorligida 21-sonli Bolalar musiqa va sanʼat maktabida "Xalq ogʻzaki ijodining milliy maʼnaviyatimizda tutgan oʻrni” mavzusida oʻtkazilgan tadbir ham xalqimiz yaratgan bebaho adabiy merosni oʻrganishning ahamiyatiga bagʻishlandi.

Tadbirning mazkur maskanda oʻtkazilishi ham bejiz emas. Avvalo ustoz oʻqituvchilarning xalq ogʻzaki ijodini oʻrganish va ijro etishda oʻziga xos mahoratga egaligi va maktab tarbiyalanuvchilariga ham bugunning talabi darajasida oʻrgatishga alohida eʼtibor berilayotganini taʼkidlash joiz.

Tadbirni Bolalar musiqa va sanʼat maktabi direktori N.Yoqubov ochdi. Xalq ogʻzaki ijodini oʻrganishning ahamiyati va dolzarbligi xususida OʻzMTDP tuman Kengashi raisi Sh.Yangiboyeva maʼruzasidan soʻng, ustoz – oʻqituvchilarning milliy cholgʻu asboblarimiz, kuy-qoʻshiqlarimiz va dostonlarimiz haqidagi fikrlari tinglandi. Shundan keyin navbat maktab oʻquvchilari tomonidan xalq ogʻzaki ijodi namunalari ijrosiga berildi.

Tadbirda ishtirok etgan barcha oʻquvchilar, ularning ota-onalari, hudud aholisi katta taassurotlar oldilar.

Oygul RAJABOVA.

(Foto - http://www.uz24.uz)